Khi nước sạch thành "tấm khiên" giúp cộng đồng vượt qua biến đổi khí hậu

Năm 2026, Tổ chức ActionAid Quốc tế tại Việt Nam và Tập đoàn Lindstrom (châu Âu) sẽ tiếp tục phối hợp với Ban Quản lý Chương trình hỗ trợ phát triển (phường Trà Vinh, tỉnh Vĩnh Long) triển khai các hoạt động hỗ trợ trẻ em và người dân khu vực bị ảnh hưởng biến đổi khí hậu ở tỉnh Vĩnh Long được tiếp cận nguồn nước sạch, hợp vệ sinh; nâng cao nhận thức bảo vệ tài nguyên nước trong bối cảnh xâm nhập mặn, ô nhiễm nguồn nước ngày càng gia tăng.

Theo đó, Chương trình sẽ lắp đặt hệ thống lọc nước thẩm thấu ngược (RO) sử dụng năng lượng mặt trời tại 6 trường học trên địa bàn các phường Trà Vinh, Long Đức, Nguyệt Hóa. Các hệ thống này được lựa chọn phù hợp với điều kiện nguồn nước nhiễm mặn, nhiễm sắt tại địa phương, với sự hỗ trợ, tư vấn của các chuyên gia Trường Đại học Cần Thơ.  Chương trình cấp phát 2.500 bình đựng nước cá nhân tái sử dụng (không phải nhựa) cho học sinh, tạo điều kiện cho các em sử dụng nước sạch thường xuyên, an toàn.

Đặc biệt, Chương trình hỗ trợ mô hình sản xuất rau khí canh tại trường học, giúp học sinh tiếp cận kiến thức về nông nghiệp bền vững, tiết kiệm nước và bảo vệ môi trường, đồng thời bổ sung nguồn thực phẩm sạch cho bữa ăn học đường.

Ngoài các hỗ trợ trên, Chương trình còn tổ chức đào tạo giảng viên và tập huấn cho học sinh về các bệnh lây truyền qua đường nước, sử dụng nước an toàn, bảo tồn tài nguyên nước, vệ sinh môi trường, giảm rác thải nhựa và kỹ năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đây là chương trình thuộc chuỗi hoạt động “Tiếp cận nguồn nước, thúc đẩy trường học hạnh phúc (WAHASO)” được triển khai tại các trường học thuộc những địa phương bị ảnh hưởng nặng bởi biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn ở Vĩnh Long. Chương trình được thực hiện trong 3 năm, từ 2025-2027, với tổng kinh phí 90.000 đồng Euro (tương đương 2,5 tỷ đồng) do Tập đoàn Lindstrom (châu Âu) tài trợ, Tổ chức ActionAid Quốc tế tại Việt Nam và Ban Quản lý Chương trình hỗ trợ phát triển thực hiện.

Từ đầu năm 2025 đến nay, Chương trình đã lắp đặt hệ thống lọc nước RO chạy bằng năng lượng mặt trời tại 3 trường học; trao tặng 800 bình giữ nhiệt cho học sinh. Chương trình cũng mở 1 khoá tập huấn ToT (đào tạo giảng viên) và 35 khoá tập huấn mở rộng cho học sinh về các bệnh do nước, quản lý nước, nhằm nâng cao kiến thức về quản lý, bảo vệ nguồn nước và phòng, chống các bệnh phát sinh do nguồn nước ô nhiễm.

Cùng với đó, Chương trình còn triển khai chiến dịch Truyền thông sân khấu hóa và Cuộc thi trực tuyến sáng tạo “Tiếng nói của nước- Water Voice”; thu hút 1.400 học sinh cùng 200 giáo viên, phụ huynh trên địa bàn các phường Trà Vinh, Nguyệt Hoá và Long Đức tham gia.

Trường Tiểu học Kim Đồng (phường Long Đức) là một trong những trường được hưởng lợi từ Chương trình. Cô Nguyễn Thị Ngọc Hiền, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Kim Đồng cho biết, hệ thống lọc nước do Chương trình hỗ trợ gồm 5 vòi nước, được nhà trường lắp đặt tại 4 vị trí để thuận tiện cho học sinh và giáo viên sử dụng. Với công suất 70 lít/giờ, hệ thống này đảm bảo cung cấp đủ nước uống an toàn cho trên 250 học sinh và giáo viên trong trường.

Điều quan trọng hơn, thông qua các buổi tập huấn, tuyên truyền do Chương trình tổ chức, ý thức bảo vệ sức khỏe, nguồn nước và môi trường của học sinh được nâng lên rõ rệt, các em biết lựa chọn loại nước uống đảm bảo an toàn, hạn chế sử dụng nước ngọt, nước uống có ga; không còn lãng phí nguồn nước, biết giữ gìn vệ sinh cá nhân, và phân loại rác thải… “Nhà trường đánh giá rất cao hiệu quả của Chương trình trong việc hình thành thói quen sống xanh, sạch cho học sinh”, cô giáo Nguyễn Thị Ngọc Hiền khẳng định.

Học sinh Nguyễn Quỳnh Bảo Trâm, lớp 5/1, Trường Tiểu học Kim Đồng chia sẻ, từ khi có bình nước cá nhân và vòi nước sạch tại trường, em không còn phải mang nước từ nhà như trước, rất tiện lợi và an toàn cho sức khỏe.

Không chỉ trong trường học, trước đó, Tổ chức ActionAid Quốc tế tại Việt Nam và Ban Quản lý Chương trình hỗ trợ phát triển còn hỗ trợ 7 hộ dân chưa có nước sạch tại phường Long Đức được tiếp cận nguồn nước hợp vệ sinh, góp phần cải thiện điều kiện sống của người dân vùng chịu ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn.

Ông Thạch Ngọc Dũng, Trưởng Ban nhân dân khóm Sa Bình cho biết, khóm có gần 1.300 hộ dân; trong đó, hộ dân tộc Khmer chiếm hơn 40%. Trên địa bàn khóm có 7 hộ dân sinh sống phân tán, xa khu dân cư, hoàn cảnh khó khăn nên không có điều kiện lắp hệ thống nước máy sạch sử dụng. Nhờ Chương trình hỗ trợ, 7 hộ dân này đã được lắp đặt đường ống dẫn nước sạch, góp phần đưa địa phương đạt 100% hộ dân được sử dụng nước sạch, hợp vệ sinh.

Bà Nguyễn Thị Sum, khóm Sa Bình, vui mừng cho biết, nhà bà có 10 nhân khẩu, trong đó, có 3 trẻ em dưới 10 tuổi. Trước đây, gia đình bà sử dụng nước giếng khoan bị nhiễm phèn, mặn để sinh hoạt; nước uống chủ yếu trữ từ nước mưa, rất bất tiện. Nay được sử dụng nước sạch, hợp vệ sinh, gia đình rất yên tâm, không còn lo ngại các bệnh do nguồn nước không đảm bảo gây ra.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Trà Vinh, kiêm Trưởng Ban Quản lý Chương trình Hỗ trợ phát triển Trần Tuấn Khanh, nước sạch là cội nguồn của sự sống, nhưng hiện nay ô nhiễm môi trường và thiếu nước đang là thách thức lớn tại nhiều địa phương. Các hoạt động hỗ trợ cộng động tiếp cận nước sạch, hợp vệ sinh thích ứng biến đổi khí hậu không chỉ góp phần bảo đảm quyền cơ bản của người dân, đặc biệt là trẻ em, trong việc được tiếp cận nước sạch, mà còn từng bước nâng cao nhận thức của cộng đồng về sử dụng, bảo vệ tài nguyên nước và thích ứng với biến đổi khí hậu một cách bền vững.