Khởi động dự án nâng cao năng suất, phát triển chuỗi giá trị vừng tại Việt Nam

Sáng 8/5 tại Hà Nội, Trung tâm Khuyến nông quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp cùng Cộng đồng Phát triển Nông thôn Hàn Quốc (KRC) tổ chức Hội nghị khởi động Dự án hỗ trợ kỹ thuật “Nâng cao năng suất và tăng cường chuỗi giá trị vừng tại Việt Nam”.

Phát biểu khai mạc, ông Phạm Ngọc Mậu, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh, dự án không chỉ là một hoạt động hợp tác kỹ thuật trong lĩnh vực nông nghiệp, mà còn mang ý nghĩa chính trị – ngoại giao sâu sắc, thể hiện sự tin cậy và tầm nhìn dài hạn giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Hàn Quốc trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện.

Vừng là cây trồng truyền thống, thích ứng tốt với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, sản xuất trong nước đang đối mặt với nhiều rào cản: canh tác manh mún, sản xuất nhỏ lẻ, thiếu cơ giới hóa. Giống thoái hóa, năng suất tại một số địa phương như Nghệ An chỉ đạt khoảng 0,7 tấn/ha. Giá trị gia tăng thấp, chủ yếu bán thô qua thương lái, thiếu công nghệ chế biến sâu dẫn đến giá cả bấp bênh.

Dự án có thời gian thực hiện từ năm 2025 đến 2027 với tổng vốn 6 tỷ won, không chỉ đơn thuần là hỗ trợ kỹ thuật nông nghiệp mà còn mang ý nghĩa chính trị - ngoại giao sâu sắc, thắt chặt mối quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Hàn Quốc. Dự án được triển khai tại hai vùng sinh thái đại diện là Nghệ An và Đồng Tháp, nơi có diện tích vừng lớn nhưng đang đứng trước nguy cơ sụt giảm diện tích do thiếu hiệu quả kinh tế.

Dự án được thiết kế toàn diện nhằm hiện đại hóa toàn bộ chuỗi giá trị từ giống đến bàn ăn. Hạ tầng chế biến và nhân giống hiện đại: thiết lập 02 Mô hình trình diễn chế biến nông sản (APC) tại Nghệ An và Đồng Tháp. Mỗi trung tâm quy mô 1.500 m², trang bị dây chuyền ép dầu hiện đại công suất 4-6 tấn/tuần. Đồng thời, xây dựng các khu nhân giống chất lượng cao nhằm đưa năng suất vừng lên trên 1,5 tấn/ha.

Dự án đặt mục tiêu đào tạo hơn 2.400 lượt nông dân và cán bộ hợp tác xã về kỹ thuật canh tác và quản trị hiện đại. Xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và tạo không gian đối thoại giữa "Nhà khoa học – Doanh nghiệp – Nông dân" để đưa sản phẩm vừng Việt thâm nhập thị trường quốc tế, đặc biệt là Hàn Quốc – nơi có nhu cầu rất lớn về dầu vừng.

Dự án lần này có cách tiếp cận toàn diện và đồng bộ, hình thành mô hình trình diễn chế biến nông sản và nhân giống vừng tại hai tỉnh; chuyển giao công nghệ hiện đại từ Hàn Quốc;  tăng cường năng lực cho cán bộ quản lý, hợp tác xã và nông dân; xây dựng liên kết chuỗi giá trị theo mô hình hợp tác công - tư; mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế, đặc biệt là thị trường Hàn Quốc.

Điểm mới của dự án là ứng dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm (bã vừng) sau ép dầu để sản xuất thức ăn chăn nuôi, giúp giảm thất thoát và bảo vệ môi trường. Các trung tâm APC sẽ vận hành theo hình thức đối tác công - tư (PPP), lấy Hợp tác xã làm trung tâm để kết nối hộ dân với doanh nghiệp, đảm bảo đầu ra ổn định và bền vững.

Vời vai trò đơn vị thành viện triển khai dự án bà Võ Thị Nhung - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An cho biết, cây vừng là cây trồng có thời gian sinh trưởng ngắn, “khá dễ tính”, ít đòi hỏi thâm canh, có khả năng tận dụng đất đai, mùa vụ, dễ tiêu thụ trên thị trường. Do đó, Vừng được người dân một số đại phương tỉnh Nghệ An đưa vào sản xuất từ rất lâu đời, điển hình tại các vùng Diễn Châu, Nghi Lộc, Quỳnh Lưu, Hưng Nguyên, Tân Kỳ, Nam Đàn, Cửa Lò, Yên Thành… Hiện nay diện tích trồng Vừng hàng năm của tỉnh giao động từ 3 - 4 nghìn ha/năm. Gồm các giống vừng: vừng địa phương (vừng đen, vừng vàng), giống vừng V6 và giống vừng mới là VĐ11, NV10. Sản phẩm vừng đang được tiêu thụ dạng hạt, phục vụ chế biến các sản phẩm bánh, thực phẩm và ép dầu.

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân nên quy mô và hiệu quả kinh tế từ sản xuất Vừng còn thấp, chưa tạo được vùng trồng chuyên canh gắn với chế biến và tiêu thụ theo chuỗi giá trị bền vững. Chính vì vậy, việc triển khai Dự án tại Nghệ An sẽ là động lực mạnh mẽ thúc đẩy mở rộng quy mô sản xuất vừng, nâng cao năng suất và hình thành chuỗi giá trị vừng bền vững tại Nghệ An nói riêng và Việt Nam nói chung.

Phát biểu tại hội nghị, ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia, chủ dự án – nhấn mạnh: "Đây không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn, mà còn là cam kết trước hàng nghìn hộ nông dân đang kỳ vọng vào sự thay đổi. Mỗi hạng mục thiết bị, mỗi lớp tập huấn đều phải hướng đến mục tiêu cuối cùng: tạo ra giá trị thực cho người sản xuất".Việc kết hợp giữa tiềm năng thổ nhưỡng của Việt Nam và công nghệ hạt giống, chế biến hàng đầu của Hàn Quốc được kỳ vọng sẽ tạo ra một "hệ sinh thái" nông nghiệp bền vững.

Sự kiện bấm nút khởi động dự án đánh dấu một chương mới cho cây vừng Việt Nam. Khi những chai dầu vừng thương hiệu Việt, tiêu chuẩn quốc tế ra đời, đó không chỉ là thành công của một dự án ODA mà còn là minh chứng cho tư duy liên kết hiện đại, giúp người nông dân làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.