Khởi động dự án thí điểm sản xuất hữu cơ trên ca cao và cây ăn quả

Sáng 24/6, tại thành phố Cần Thơ, Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam (VOAA) phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Lễ khởi động dự án "Thí điểm ứng dụng sản xuất hữu cơ tại trang trại ca cao và cây ăn quả nhằm tăng cường khả năng chống chịu với khí hậu và sinh kế của nông dân Việt Nam" (gọi tắt là Dự án).

Dự án do VOAA chủ trì thực hiện từ nguồn viện trợ không hoàn lại của Tổ chức Naturland – Verband für ökologischen Landbau e.V. (Cộng hòa Liên bang Đức), thuộc khuôn khổ Sáng kiến Khí hậu quốc tế (IKI) của Chính phủ Đức. Khoản viện trợ đã được Bộ Nội vụ phê duyệt tiếp nhận theo quy định, triển khai đến hết ngày 31/12/2027.

Theo ban tổ chức, dự án được triển khai thí điểm tại xã Phương Bình, xã Tân Hòa (thành phố Cần Thơ) với khoảng 8 ha trồng quả ổi hồng, tắc (hạnh) và xã Bồng Sơn (tỉnh Gia Lai) với 5 ha trồng ca cao. Ngoài ra, dự án cũng tiếp cận các nông hộ tại xã Hòa Điền và Hòa Thuận (tỉnh An Giang) với tổng diện tích ban đầu ghi nhận khoảng 10 ha trồng dứa (khóm) và ca cao. Đây đều là những địa bàn trọng điểm có tiềm năng phát triển ca cao và cây ăn quả nhiệt đới của Việt Nam.

Ông Hà Phúc Mịch, Chủ tịch VOAA nhấn mạnh, châu Á hiện sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi và đóng góp sản lượng lớn cho ngành nông nghiệp hữu cơ thế giới. Tại các quốc gia phát triển, sản phẩm hữu cơ ngày càng được ưa chuộng nhờ lợi ích vượt trội về sức khỏe và vai trò bảo vệ môi trường sinh thái. Đảng và Nhà nước ta cũng đã khẳng định phát triển nông nghiệp hữu cơ là xu thế tất yếu của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng.

Tuy nhiên, theo Chủ tịch VOAA, dù có tốc độ tăng trưởng tích cực, nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam nhìn chung vẫn còn non trẻ với hành lang pháp lý mới định hình từ năm 2018 (sau khi ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 11041:2017 và Nghị định 109/2018/NĐ-CP). Việt Nam vẫn thiếu hụt nhiều về kinh nghiệm lẫn nguồn nhân lực so với các quốc gia có bề dày phát triển hàng chục năm.

Theo báo cáo thường niên của Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Hữu cơ (Viện FiBL) và Liên đoàn Quốc tế các Phong trào canh tác nông nghiệp Hữu cơ (IFOAM) công bố năm 2026, tính đến cuối năm 2024, diện tích nông nghiệp hữu cơ của Việt Nam đạt 125.045 ha, đứng thứ 5 trong top 10 quốc gia phát triển diện tích hữu cơ lớn nhất châu Á. Tuy nhiên, con số này mới chỉ chiếm 1,07% trên tổng số hơn 11 triệu ha đất nông nghiệp cả nước. Theo Quyết định số 885/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, mục tiêu đặt ra đến năm 2030 là diện tích đất sản xuất nông nghiệp hữu cơ phải đạt 3% tổng diện tích đất nông nghiệp. Do đó, việc triển khai các dự án hợp tác quốc tế mang tính thực tiễn cao là vô cùng cấp thiết.

Trong bối cảnh đó, dự án thí điểm sản xuất hữu cơ trên ca cao và cây ăn quả nhằm tăng cường khả năng chống chịu khí hậu hướng tới hỗ trợ nông dân từng bước chuyển đổi sang các thực hành sản xuất hữu cơ phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương. Trọng tâm là phát triển mô hình canh tác ca cao hữu cơ theo hướng nông lâm kết hợp và hệ thống sản xuất cây ăn quả đa dạng, thân thiện với khí hậu, môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học.

Dự án không chỉ tập trung vào việc giảm dần sự phụ thuộc vào các loại hóa chất, phân bón vô cơ, mà còn hướng đến cải tạo đất, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, đa dạng hóa cây trồng, bảo vệ hệ sinh thái nông nghiệp và nâng cao năng lực thích ứng của nông hộ trước những biến động phức tạp của khí hậu và thị trường tiêu thụ.

Từ nhóm nông dân nòng cốt trực tiếp tham gia hoàn thiện mô hình tại trang trại, dự án sẽ ghi nhận, tài liệu hóa dữ liệu khoa học về sức khỏe đất, đa dạng sinh học. Các kinh nghiệm thực tiễn này sau đó sẽ được chia sẻ rộng rãi để lan tỏa tới các nhóm nông dân, hợp tác xã, tổ hợp tác và vùng nguyên liệu liên kết tại địa phương cũng như các khu vực có điều kiện tương đồng. Các chương trình tập huấn cũng sẽ bảo đảm tỷ lệ tham gia của phụ nữ, thúc đẩy bình đẳng giới trong sản xuất nông nghiệp.

Là tổ chức nông nghiệp hữu cơ quốc tế phi lợi nhuận hàng đầu được thành lập tại Đức từ năm 1982, Naturland hiện sở hữu mạng lưới quy mô toàn cầu với khoảng 100.000 đến 120.000 nông dân tại 60 quốc gia. Không dừng lại ở các tiêu chuẩn sinh thái thuần túy, Naturland còn tiên phong áp dụng các tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội và thương mại công bằng (Fair Trade), đặt quyền lợi của người lao động làm trọng tâm.

Ông Albin Deforges, Giám đốc Naturland tại Việt Nam khẳng định, việc ra mắt dự án là bước tiến quan trọng tiếp theo nhằm hiện thực hóa cam kết hỗ trợ cộng đồng nông dân phát triển bền vững. Sau thành công trong việc áp dụng các tiêu chuẩn hữu cơ nghiêm ngặt vào ngành thủy sản (đặc biệt là tôm), hạt điều và gia vị tại Việt Nam 5 năm qua, Naturland định hướng tiếp tục mở rộng quy mô mạnh mẽ sang các ngành hàng chiến lược khác như ca cao, trái cây nhiệt đới, cà phê và lúa gạo.

Lễ khởi động dự án là bước đi thiết thực, kịp thời nhằm xây dựng các mô hình sản xuất hữu cơ mẫu mực, phù hợp thực tế nước ta. Thành công từ dự án được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc để nhân rộng phương thức nông nghiệp hữu cơ, nông lâm kết hợp, phát triển thị trường và cải thiện sinh kế bền vững cho người nông dân Việt Nam trước làn sóng biến đổi khí hậu toàn cầu.