Khơi thông dòng vốn mới để hiện thực mục tiêu tăng trưởng hai con số

Với chiến lược tập trung phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số, hiện đại hóa cơ sở hạ tầng nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2025-2030, việc sớm có các giải pháp khơi thông nguồn vốn mới là thực sự quan trọng để có thể đáp ứng nhu cầu vốn khổng lồ cho phát triển.

*Kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng bậc nhất

Tại tọa đàm “Lực đẩy dòng vốn mới” do Báo Tài chính- Đầu tư tổ chức ngày 23/7, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi khẳng định, sau 25 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đang dần trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ lực cho nền kinh tế, phản ánh sức khỏe, triển vọng và năng lực phát triển quốc gia. Hệ thống pháp lý dần hoàn thiện; cộng đồng nhà đầu tư vượt mốc 10 triệu tài khoản; quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu ước đạt trên 60% GDP; nền tảng công nghệ hiện đại như hệ thống KRX chính thức đi vào vận hành.

Cùng chung nhận định này, Phó Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Bùi Hoàng Hải cho rằng, so với các thị trường chứng khoán trong khu vực, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn khá non trẻ nhưng đến nay quy mô vốn hoá thị trường đã tương đương với các thị trường đi trước như Malaysia, Philippines. Đặc biệt trong tuần qua, thanh khoản thị trường chứng khoán của Việt Nam cao gấp 3 lần Malaysia, gấp 10 lần Philippines và  vượt qua cả Thái Lan. Đây chính là các tín hiệu đáng mừng với thị trường chứng khoán trong bối cảnh hiện nay.

Tuy nhiên, thị trường chứng khoán Việt Nam đã tích luỹ được đủ lượng để có thể tạo bước chuyển về chất hay chưa vẫn đang là câu hỏi cần lời giải, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi đặt vấn đề. “Mục tiêu tăng trưởng kinh tế của Việt Nam theo từng giai đoạn đã được đặt ra nên giải pháp để thu hút các dòng vốn trung và dài hạn với quy mô lớn là thực sự quan trọng để hiện thực hoá các mục tiêu tăng trưởng”. Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho biết.

Tại tọa đàm, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi đã gợi mở 4 vấn đề cần tập trung giải quyết để tạo lực đẩy cho dòng vốn mới. Thứ nhất, khuôn khổ pháp lý để phát triển thị trường chứng khoán cần thay đổi về chất và có tầm cao mới. Thứ hai là tìm ra các giải pháp để có nhiều hàng hoá trên thị trường chứng khoán, nhất là hàng hoá chất lượng để thu hút các nhà đầu tư lớn. Thứ ba là vấn đề về cấu trúc thị trường, trong đó cần tính toán tỷ lệ nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư cá nhân trên thị trường. Vấn đề thứ tư chính là hạ tầng thị trường cũng cần tiếp tục xem xét, nhất là việc nâng hạng thị trường theo chuẩn FTSE Russell hoặc cao hơn. Giải quyết 4 vấn đề này chính là tạo lực đẩy dòng vốn mới cho thị trường, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh.

*Thu hút nguồn lực nội sinh bên cạnh dòng vốn ngoại

Theo bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Bộ phận Nghiên cứu tại Dragon Capital giai đoạn 2007 - 2025, chính sách mở cửa “đón đại bàng về làm tổ”, lấy “ngoại sinh là động lực” (thu hút các tập đoàn đa quốc gia và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài-FDI) đã giúp dịch chuyển lao động sang các ngành công nghiệp năng suất cao, gia tăng tích lũy vốn và năng lực lao động.

Tuy nhiên, từ năm 2025 trở đi, các động lực “nội sinh” sẽ dẫn dắt chu trình lan tỏa, hình thành nên các cụm liên kết ngành; tạo dựng lợi thế cạnh tranh cốt lõi cho quốc gia. Bộ Chính trị đã đặt ra mục tiêu Việt Nam sẽ có ít nhất 20 doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, từ đó tạo sự bứt phá và dẫn dắt các doanh nghiệp trong nước khác. Điều này có nghĩa là Việt Nam phải tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Đây là yếu tố quyết định đối với tăng trưởng trong thời đại mới. Cũng theo bà Đặng Nguyệt Minh, với khoảng 2.200 dự án đang vướng mắc có tổng số tiền đầu tư 235 tỷ USD (tương đương 50% GDP), chỉ cần các dự án này được tháo gỡ, nguồn lực sắp tới được bung ra cho nền kinh tế sẽ rất mạnh mẽ.

Từ góc độ thành viên thị trường, bà Trịnh Quỳnh Giao, Tổng giám đốc PVI AM cho rằng, mặc dù thị trường trái phiếu được coi là kênh quan trọng huy động vốn cho doanh nghiệp nhưng đến nay vẫn còn rào cản, nhất là liên quan đến quy định về quản lý tài sản đảm bảo. Cụ thể, từ 1/7/2024, Ngân hàng Nhà nước đã có quy định các ngân hàng thương mại không được quản lý tài sản cho các cái gói phát hành trái phiếu. Theo đó, các trái phiếu phát hành ra từ thời điểm này hầu hết là trái phiếu không có tài sản đảm bảo hoặc là tài sản đảm bảo bằng cổ phiếu. Vì vậy, đối với một số nhà đầu tư tổ chức trên thị trường như các doanh nghiệp bảo hiểm- các doanh nghiệp tham gia nhiều nhất vào thị trường trái phiếu, nếu trái phiếu không có tài sản đảm bảo hoặc tài sản đảm bảo bằng cổ phiếu thì khó thu hút do lo ngại rủi ro cao. Vì vậy, nếu các cơ quan quản lý không cho ngân hàng thương mại quản lý sẽ phải có một quy định khác để có tổ chức hoặc cơ quan khác đảm nhiệm vai trò quản lý tài sản đảm bảo, bà Trịnh Quỳnh Dao đề xuất.

Bên cạnh đó, với nguồn vốn khổng lồ trong nhân dân ước tính lên tới 7,6 triệu tỷ đồng (đang gửi trong các ngân hàng), để thu hút nguồn vốn này đầu tư dài hạn, việc có các chương trình đào tạo rộng rãi và sớm hơn về kiến thức tài chính cá nhân cho cho các đối tượng để thay đổi nhận thức căn bản trong đầu tư là thực sự quan trọng. Khi người dân có những nhận thức đúng thì sẽ đầu tư vào các kênh như quỹ đầu tư hay là các sản phẩm đầu tư dài hạn hơn hoặc có các khoản tiết kiệm dài hạn hơn. Có như vậy, nguồn vốn trong dân sẽ được quản lý bài bản bởi các cái quỹ đầu tư chuyên nghiệp, các cái định chế tài chính chuyên nghiệp và những quỹ đầu tư này sẽ đóng vai trò phân bổ nguồn vốn một cách hiệu quả nhất đến những doanh nghiệp hiệu quả, dẫn vốn hiệu quả cho nền kinh tế và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp, bà Trịnh Quỳnh Dao chỉ rõ.

Trong khi đó, ông Nguyễn Phan Dũng – Phó tổng giám đốc Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI (SSIAM) cho rằng, nguồn lực trong dân rất lớn với 90% nguồn tiền đến từ nhà đầu tư nội địa. Vì vậy chính sách thuế hỗ trợ nhà đầu tư là quan trọng và nên hướng đến sự đầu tư dài hạn. Đây là điểm quan trọng để khơi thông nguồn vốn nội địa. Về dòng vốn ngoại, khi nâng hạng thị trường, dòng vốn thông qua các quỹ đầu tư với 5-10 tỷ USD là hoàn toàn trong tầm tay. Vì vậy, các tiêu chí thị trường cần phù hợp với thông lệ quốc tế để nhà đầu tư nước ngoài yên tâm đầu tư vào thị trường, ông Dũng đề xuất.

Bà Trần Anh Đào, Phó Tổng giám đốc phụ trách Ban điều hành Sở Giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HoSE) cho biết, hiện HoSE đã có 390 doanh nghiệp niêm yết, với vốn hóa hơn 3 triệu tỷ đồng, mỗi ngành nghề đều có những doanh nghiệp đứng đầu ngành, là đại biểu cho cả nền kinh tế. Để đáp ứng việc nâng hạng thị trường cũng như thu hút nguồn vốn mới, HoSE tập trung ổn định hệ thống, đáp ứng nhanh, kịp thời khối lượng giao dịch hiện nay. Với điều kiện niêm yết hiện nay, doanh nghiệp có 2 con đường: Thứ nhất là công ty đại chúng và giao dịch trên UPCoM 2 năm; thứ hai là phải được phát hành ra công chúng sau đó niêm yết. Trước đây là 2 quy trình tách biệt, sau khi phát hành thì mất thêm thời gian làm quy trình niêm yết. Hiện tại, UBCKNN đang có chỉ đạo rốt ráo để ghép 2 quy trình với nhau. Khi cổ phiếu có thanh khoản tốt, thu hút nhà đầu tư trên thị trường sẽ có lộ trình để rút ngắn quy trình này. Ngoài các tiêu chí cứng về thời gian hoạt động, cổ đông, quản trị công ty, minh bạch, HoSE đang tập trung để khối doanh nghiệp nâng cao chất lượng, tiêu chuẩn hoạt động, có mặt bằng so sánh được với các thị trường trong khu vực, từ đó thu hút được dòng vốn nước ngoài.

Để thu hút dòng vốn mới, Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải cho rằng, Việt Nam đã thực hiện cải cách thị trường chứng khoán trong suốt 1 năm vừa qua để vượt qua các điểm nghẽn trong nâng hạng thị trường. Tuy nhiên, nâng hạng chỉ là cột mốc đánh dấu sự phát triển của thị trường nhưng đích đến của thị trường vẫn phải là giúp nhà đầu tư tham gia thông thoáng, minh bạch, các doanh nghiệp niêm yết tham gia với chi phí hợp lý nhất và đạt hiệu quả nhất trong huy động vốn. Hiện nay, UBCKNN đang có đề án về cơ cấu lại nhà đầu tư và phát triển các quỹ đầu tư, trong đó đề xuất nhiều giải pháp để phát triển cái quỹ đầu tư.  Theo đó, UBCKNN đề xuất các chương trình đào tạo lại nhà đầu tư theo chiến lược đầu tư ngắn hạn sang dài hạn. Bên cạnh đó, UBCKNN cũng tiếp tục đa dạng hóa các sản phẩm để thu hút nguồn lực khổng lồ trong nhân dân. Đặc biệt, UBCKNN cũng sẽ thay đổi các quy định pháp lý liên quan đến Luật Chứng khoán, liên quan đến các chỉ số theo hướng đa dạng hoá để có thể hình thành nên các quỹ đầu tư chủ động hoặc thụ động, liên quan đến phân bổ hạn mức đầu tư với từng loại hình cụ thể để có thể cởi bỏ các rào cản, liên quan đến các kênh phân phối sản phẩm đầu tư…

Ngoài ra, việc nâng hạng định mức tín nhiệm quốc gia cũng rất quan trọng vì trên thực tế không có doanh nghiệp nào có thể được xếp hạng định mức tín nhiệm cao hơn định mức tín nhiệm quốc gia. Nếu định mức tín nhiệm quốc gia không được nâng lên doanh nghiệp sẽ rất khó huy động nguồn lực vốn ngoại, ông Bùi Hoàng Hải cho biết.