Không để phân cấp, phân quyền trở thành gánh nặng cho địa phương

Thảo luận tại tổ ngày 5/8 về ba dự án luật gồm Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền và đổi mới tư duy quản trị để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Phó Thủ tướng cho biết, ba dự án luật đã thể chế hóa các chủ trương của Đảng tại Nghị quyết Đại hội XIV, các Nghị quyết số 57-NQ/TW, 66-NQ/TW, 68-NQ/TW, 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, các chủ trương, định hướng mới về sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền và Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị Trung ương 2, Nghị quyết số 18-NQ/TW Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV vừa qua. Tuy nhiên, các nội dung còn phải tiếp tục hoàn thiện, đặc biệt là vấn đề phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền.

Nếu phân cấp, phân quyền theo cách dồn hầu hết nhiệm vụ về chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã, nhưng không xác định rõ vai trò quản trị quốc gia của Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương, hoặc không bảo đảm sự liên thông, đồng bộ, thống nhất giữa Trung ương với chính quyền cấp tỉnh và cấp xã, sẽ dẫn đến nhiều bất cập. Khi đó, áp lực và khối lượng công việc đè nặng lên địa phương, trong khi vai trò định hướng, hướng dẫn và điều phối của cơ quan quản lý ở Trung ương lại chưa rõ ràng.

Đây là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, điều chỉnh để bảo đảm phân định thẩm quyền rành mạch, rõ trách nhiệm từng cấp, nhưng không theo tư duy đã phân cấp, phân quyền thì địa phương phải tự chịu trách nhiệm toàn bộ. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh yêu cầu quản trị số và quản trị trực tuyến ngày càng cao hiện nay.

Đối với Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho rằng, việc sửa đổi luật cần theo hướng phát huy tối đa nguồn lực xã hội và vai trò tự quản của cộng đồng. Hoạt động hòa giải ở cơ sở phải góp phần giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cơ sở, giữ gìn an ninh, trật tự xã hội, đồng thời phù hợp với chủ trương đổi mới mô hình phát triển đất nước và yêu cầu xây dựng cộng đồng dân cư an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển. Dự luật cần điều chỉnh rõ hơn về tiêu chuẩn, thẩm quyền, điều kiện hòa giải ở cơ sở.

Tổ hòa giải cơ sở là một thiết chế tự quản của cộng đồng, có vai trò đặc biệt quan trọng trong bối cảnh phát huy dân chủ ở cơ sở và nâng cao hiệu quả quản trị địa phương. Vì vậy, việc sửa đổi luật cần bảo đảm phát huy đúng vai trò tự quản của cộng đồng, tránh tư duy quản lý hành chính. Các quy định cần đơn giản, thuận lợi.

Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Phó Thủ tướng cho rằng đây là nội dung lớn, nếu việc sửa đổi không xử lý được các điểm nghẽn và những vấn đề phát sinh từ thực tiễn thì sẽ khó đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành xuất bản trong giai đoạn mới.

Theo Phó Thủ tướng, cần tiếp tục rà soát cách tiếp cận, từ quy định về vị trí, vai trò của xuất bản đến các nội dung, phạm vi cấm trong hoạt động xuất bản để bảo đảm phù hợp thực tiễn; phân định rõ giữa chức năng quản lý nhà nước và vai trò kiến tạo phát triển, tránh tình trạng hai mục tiêu này còn đan xen, thiếu rành mạch.

Trong bối cảnh thực tiễn đang đặt ra nhiều yêu cầu mới, cần đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị để đáp ứng yêu cầu phát triển ngành xuất bản trong môi trường số, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển văn hóa và con người.

Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, Phó Thủ tướng cho rằng nhiều nội dung sửa đổi xuất phát từ những vấn đề thực tiễn đang đặt ra; việc phân cấp, phân quyền cần gắn với phân định rõ trách nhiệm và thẩm quyền giữa Bộ Nội vụ với chính quyền địa phương các cấp, bởi đây là lĩnh vực nhạy cảm, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với người lao động. Phó Thủ tướng nhấn mạnh cần đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu số, xây dựng và khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu để nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.

“Trong mô hình phát triển đất nước tới đây, vấn đề lao động đi làm việc ở ngoài nước theo hợp đồng phải cân nhắc rất thận trọng và kỹ lưỡng, cố gắng đưa lao động có trình độ ra nước ngoài để tiếp cận khoa học công nghệ, tích lũy kinh nghiệm và trở về đóng góp cho phát triển đất nước”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đồng thời chia sẻ, nếu vẫn tư duy theo hướng đưa lực lượng lao động trình độ thấp đi lao động ở nước ngoài theo hướng giải quyết vấn đề an sinh thì không bền vững và khi họ quay trở về sẽ khó nâng cao chất lượng, hiệu quả năng suất lao động, phát triển thị trường lao động trong nước sau này. Vấn đề này phải gắn với việc xây dựng một thị trường lao động hiện đại, linh hoạt và hiệu quả.

Hiện nay, có khoảng 700.000 lao động Việt Nam đi lao động theo hợp đồng ở nước ngoài. Từ năm 2025 trở đi, dự kiến bình quân mỗi năm có khoảng 120.000 lao động ra nước ngoài làm việc. Song, theo Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, không nên quá thúc đẩy vấn đề này, bởi trong nước cũng đang rất cần, có những lĩnh vực đang rất thiếu lao động. Cần cân bằng thị trường lao động một cách hợp lý. Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện dự án luật, bảo đảm chất lượng, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia, quản trị địa phương trong tình hình mới.