Tận dụng FTA tăng năng lực xuất khẩu cho doanh nghiệp

Tại TP. Hồ Chí Minh, trung tâm xuất nhập khẩu sôi động nhất cả nước, Thành phố định hướng chuyển mạnh từ cung cấp thông tin FTA sang hỗ trợ doanh nghiệp nâng giá trị gia tăng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng TP. Hồ Chí Minh ngày 21/9, ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh cho rằng, trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng thay đổi nhanh, các FTA mở ra nhiều cơ hội nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng lớn đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. 

Để hỗ trợ các doanh nghiệp, Thành phố đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách, trong đó có Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hoá tại TP. Hồ Chí Minh thời kỳ 2025 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050, gắn với các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu và phát triển thị trường.

Theo chiến lược này, Thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bình quân giai đoạn 2026 – 2030 đạt 10 – 11%/năm, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo đạt trên 90% vào năm 2030; sản phẩm hàm lượng công nghệ trung bình và cao chiếm khoảng 70% và các thị trường có FTA chiếm trên 75%. 

Tuy nhiên, ông Nguyễn Lộc Hà nhấn mạnh, điều quan trọng nhất đó là các chủ trương, chính sách phải đến với các doanh nghiệp. Theo đó, Thành phố sẽ tiếp tục tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp mở rộng thị trường, nâng năng lực xuất khẩu và khai thác hiệu quả các cơ hội từ FTA. 

“Trọng tâm trước mắt là thúc đẩy xuất khẩu theo hướng nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng; doanh nghiệp cần được hỗ trợ tốt hơn về thông tin thị trường, yêu cầu và tiêu chuẩn kỹ thuật, điều kiện tiếp cận thị trường, đồng thời nâng năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm, thương hiệu và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Thành phố cũng tiếp tục hoàn thiện hệ thống hạ tầng cảng biển, hạ tầng logistics, các khu công nghệ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Nguyễn Lộc Hà cho biết.

Theo ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của Thành phố đạt 65,83 tỷ USD, tăng 7,82%; nhập khẩu đạt 72,69 tỷ USD, tăng 11,86%. Đây là nền tảng quan trọng để Thành phố tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu trong những tháng cuối năm và giai đoạn 2026-2030. 

Tuy nhiên, theo ông Danh, việc thực hiện FTA cần được nhìn rộng hơn câu chuyện ưu đãi thuế quan. Khi các thị trường ngày càng nâng yêu cầu về chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và phát triển bền vững, doanh nghiệp muốn hưởng ưu đãi phải đồng thời nâng chất lượng sản phẩm và năng lực đáp ứng.

“Thực hiện FTA phải đi cùng nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu xanh và phát triển bền vững”, ông Lê Văn Danh nhấn mạnh. 

Theo ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, Bộ Công Thương, Việt Nam đã có mạng lưới FTA rộng, song tỷ lệ tận dụng ưu đãi tại một số FTA thế hệ mới vẫn còn khiêm tốn.

Năm 2025, tỷ lệ tận dụng ưu đãi thuế quan của CPTPP (Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương) chưa đến 10%, EVFTA (Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh Châu Âu) khoảng 34% và UKVFTA (Hiệp định Thương mại tự do giữa việt Nam và Vương Quốc Anh và Bắc Ailen) khoảng 38%. 

Điều này cho thấy dư địa tăng trưởng không nằm ở việc có thêm bao nhiêu FTA mà còn ở khả năng doanh nghiệp chuyển những cam kết đã có thành đơn hàng và lợi ích cụ thể. TP. Hồ Chí Minh có lợi thế ở nhiều nhóm hàng có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng như điện tử và linh kiện, dệt may - da giày, gỗ và sản phẩm gỗ, thực phẩm chế biến, nông sản và thủy sản.

Tuy nhiên, khu vực FDI hiện vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu, trong khi tỷ trọng của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế. 

“Để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, doanh nghiệp nội địa cần chuyển từ vai trò cung ứng đơn giản sang từng bước làm chủ công nghệ, thiết kế, linh kiện, thương hiệu và các dịch vụ có giá trị cao hơn. Cách tiếp cận này đòi hỏi xúc tiến thương mại không chỉ dừng ở việc đưa doanh nghiệp đi tìm thị trường, mà phải đi sâu vào từng ngành hàng, từng nhóm sản phẩm và từng người mua”, ông Ngô Chung Khanh nhấn mạnh. 

Theo Tiến sĩ Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, để doanh nghiệp tận dụng được các FTA và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp cần chuyển từ cách làm chung chung sang nâng cấp theo đúng yêu cầu của thị trường và người mua. 

Theo đó, Thành phố có thể triển khai chương trình phát triển nhà cung ứng dựa trên nhu cầu mua hàng thực tế của các doanh nghiệp đầu chuỗi, trước hết ở những nhóm có tiềm năng như điện tử, cơ khí, gỗ, dệt may và da giày. Với từng nhóm sản phẩm, doanh nghiệp đầu chuỗi cần xác định rõ tiêu chuẩn kỹ thuật, sản lượng, yêu cầu chất lượng và phương thức đánh giá nhà cung ứng. 

“Hỗ trợ phải đi vào những khâu doanh nghiệp còn yếu như năng suất, độ chính xác, kiểm soát lỗi, thử nghiệm, truy xuất nguồn gốc và khả năng giao hàng đúng hạn. Doanh nghiệp mua hàng đánh giá mẫu và năng lực nhà máy; doanh nghiệp cung ứng bố trí nhân lực, vốn đối ứng và thực hiện lộ trình nâng cấp. Không nên chỉ đo bằng số doanh nghiệp được hỗ trợ, mà cần đo bằng sản phẩm được chấp thuận và hợp đồng đã thực hiện”, Tiến sĩ Bùi Bá Nghiêm nêu quan điểm. 

Tiến sĩ Bùi Bá Nghiêm cũng nhận định, khi doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất, kiểm soát chất lượng và nguồn nguyên liệu, khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ và các tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường cũng được cải thiện. Khi đó, ưu đãi thuế quan từ FTA mới có thể chuyển thành lợi thế thực tế trong việc giành và giữ đơn hàng. 

Ở góc độ này, ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho biết, Thành phố đang triển khai kế hoạch xây dựng các mối liên kết doanh nghiệp theo cụm, chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng đến năm 2030. Thành phố sẽ tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, đồng thời tổ chức các chương trình tìm kiếm nhà cung ứng, triển lãm công nghiệp hỗ trợ và kết nối giao thương. 

"Thành phố cũng sẽ tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, chú trọng các khu vực còn nhiều tiềm năng như Trung Đông, Đông Nam Á và Mỹ Latinh. Hoạt động xúc tiến thương mại được định hướng chuyển từ kết nối chung sang kết nối chuyên sâu theo từng ngành hàng, từng thị trường và từng nhóm người mua", ông Lê Văn Danh cho biết.

Các ý kiến tại hội nghị chỉ ra rằng, doanh nghiệp cũng cần phải đổi mới cách tiếp cận, không chờ đến khi có đơn hàng mới tìm hiểu FTA, mà phải lựa chọn thị trường và FTA ngay từ khâu xây dựng sản phẩm; thiết kế sản phẩm theo tiêu chuẩn của thị trường mục tiêu; chủ động nguồn nguyên liệu đáp ứng quy tắc xuất xứ và xây dựng hệ thống hồ sơ đủ khả năng chứng minh xuất xứ. 

Trong bối cảnh xuất khẩu 8 tháng năm 2026 vẫn duy trì tăng trưởng, việc khai thác tốt hơn các FTA hiện có sẽ là một trong những hướng để TP. Hồ Chí Minh mở rộng không gian thị trường, đồng thời chuyển trọng tâm tăng trưởng từ lượng sang nâng chất lượng và giá trị của hoạt động xuất khẩu.