Khu kinh tế tự do Hưng Yên: Bài 3 – Những thách thức trước “ngưỡng cửa” tương lai

Tuy nhiên, điều không thể tránh khỏi và đi cùng những yếu tố mới vẫn còn có những thách thức. Nhưng có thể nhìn nhận, chính trong những giới hạn đó lại mở ra cơ hội mới và bứt phá. Nếu được thành lập và triển khai hiệu quả, Khu kinh tế tự do Hưng Yên không chỉ là câu chuyện của một địa phương, mà còn có thể trở thành dấu mốc quan trọng trong hành trình tìm kiếm một mô hình phát triển mới cho Việt Nam – nơi tư duy dám nghĩ, dám làm được hiện thực hóa bằng những bước đi cụ thể, bài bản và bền vững.

“Gạn đục khơi trong” để hoàn thiện

Ngày 20/3, đại diện lãnh đạo UBND tỉnh Hưng Yên và Công ty TNHH Lotus Vietnam Hospitality (Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland) ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác, nghiên cứu triển khai các dự án quy mô lớn tại Khu kinh tế Thái Bình với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 5 tỷ USD. Động thái “đặt chỗ” sớm của nhà đầu tư quốc tế không chỉ cho thấy tầm nhìn chiến lược mà còn phản ánh rõ sức hấp dẫn ngày càng gia tăng của Hưng Yên – một điểm đến đang hội tụ các điều kiện thuận lợi về vị trí, hạ tầng và môi trường đầu tư minh bạch, năng động.

Thực tiễn đó càng khẳng định tính đúng đắn và kịp thời trong chủ trương của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khi thống nhất thông qua Đề án thành lập Khu kinh tế tự do Hưng Yên – một công việc quan trọng mang ý nghĩa tạo lập nền tảng pháp lý và thể chế vượt trội để đón dòng vốn đầu tư chất lượng cao. Đây không chỉ là cơ sở quan trọng để tỉnh hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, mà còn là “tín hiệu cam kết” mạnh mẽ gửi tới cộng đồng doanh nghiệp về quyết tâm kiến tạo không gian phát triển mới, góp phần hiện thực hóa tầm nhìn đưa Hưng Yên trở thành cực tăng trưởng mới

Là người nghiên cứu chuyên sâu về chính sách, trực tiếp tham gia ý kiến về Đề án Khu kinh tế tự do Hưng Yên, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương đánh giá, tỉnh chuẩn bị công phu, nghiêm túc, khoa học, cung cấp khá đầy đủ luận cứ khoa học và thực tiễn cho đề xuất thành lập Khu kinh tế tự do Hưng Yên. Ông cũng cho rằng, việc thành lập Khu kinh tế tự do Hưng Yên là vấn đề lớn có tác động không chỉ đối với tỉnh mà cả đất nước; đồng thời, đây là mô hình mới, chưa có tiền lệ; nhiều nội dung cần có cơ chế đặc thù, vượt trội so với pháp luật hiện hành do đó cần thiết trình cấp có thẩm quyền xem xét phê duyệt.

Xuất phát từ những trăn trở trên, ông Hiển cho rằng, tỉnh Hưng Yên cân nhắc bổ sung lý do về việc đề xuất cơ chế đột phá để Hưng Yên tiếp tục đóng góp vào việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế “2 con số” của cả nước trong giai đoạn 2026 - 2030; góp phần cung cấp các luận chứng, ý tưởng cho xác lập mô hình phát triển mới của đất nước trong thời gian tới.

Cũng bày tỏ đặc biệt quan tâm đến Khu kinh tế tự do Hưng Yên, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và tài chính của Quốc hội, rất hoan nghênh sáng kiến và nỗ lực của Hưng Yên. Trong bối cảnh chủ trương của Đảng đã rất rõ, kiên định tăng trưởng kinh tế “hai con số”, việc Hưng Yên chủ động, tiên phong xây dựng Đề án khu kinh tế tự do là hành động tích cực, thể hiện sự cụ thể hóa tinh thần, giải pháp của Đại hội Đảng toàn quốc cũng như Đại hội Đảng bộ tỉnh.

“Tôi đánh giá cao nỗ lực, tính tiên phong và sự chủ động này”, ông Hiếu nhấn mạnh và chỉ ra, để đảm bảo hơn khi triển khai trên thực tiễn, các chính sách trong Đề án đều mới và táo bạo, do đó bộ máy phải có năng lực chuyên môn và nguồn lực đủ mạnh để thực hiện hiệu quả. Đây là điều kiện rất quan trọng đảm bảo sự thành công của Đề án. Bên cạnh đó, ông Hiếu cũng nêu quan điểm, tỉnh cần tiếp tục đẩy mạnh tham vấn các nhà quản lý, các cộng đồng doanh nghiệp “để gạn đục khơi trong”, chắt lọc những ý kiến xác đáng để bổ sung trong quá trình hoàn thiện mô hình. Việc lắng nghe nhu cầu thực tiễn sẽ giúp các giải pháp sát hơn với thực tế, đúng với nguyên tắc đặt ra là giải quyết các vướng mắc, bất cập từ thực tiễn.

Cũng có ý kiến cho rằng, thành công của Đề án phụ thuộc vào điều kiện: thể chế thật sự khác biệt, giải phóng mặt bằng - lấn biển - hạ tầng khung đi trước và khả năng kéo được nhà đầu tư chiến lược vào chuỗi công nghệ cao/logistics/năng lượng. Nếu chỉ dừng ở đổi tên từ Khu kinh tế Thái Bình sang “khu kinh tế tự do” mà không có quyền hạn, hạ tầng và cơ chế đủ mạnh, hiệu quả sẽ không tương xứng với kỳ vọng.

“Tấm gương soi” từ những kinh nghiệm quốc tế

Để hình thành và phát triển của mô hình kinh tế cần phải có thời gian thử độ bền của chính sách; cũng như bản lĩnh của các cấp chính quyền trong việc chèo lái “con thuyền” vượt qua những thác ghềnh trước khi cập bến bờ.

Có thể thấy điều này, khi soi chiếu vào Đặc khu kinh tế Thâm Quyến (Trung Quốc) ở thời điểm thành lập ngày 26/8/1980. Đặc khu cũng đóng vai trò là “nơi thử nghiệm” và “cửa ngõ” cho cải cách và mở cửa, để biến nơi đây từ một thị trấn biên giới nhỏ phát triển thành một đô thị quốc tế hiện đại. Đặc khu kinh tế Thâm Quyến sở hữu một loạt các chính sách ưu đãi cạnh tranh trong xúc tiến đầu tư và thuế, nhằm thu hút đầu tư nước ngoài chất lượng cao, thúc đẩy nâng cấp công nghiệp và tối ưu hóa môi trường kinh doanh.

Đó là chính sách mở cửa các lĩnh vực trọng điểm, khuyến khích đầu tư nước ngoài vào các cụm công nghiệp ở các lĩnh vực như: sản xuất thiết bị cao cấp, y sinh học và trí tuệ nhân tạo…. ; hỗ trợ các doanh nghiệp sản xuất hàng đầu thế giới thành lập trụ sở chính, trung tâm nghiên cứu và phát triển, các hoạt động sản xuất tại Thâm Quyến. Đồng thời, Đặc khu kinh tế Thâm Quyến thí điểm mở cửa ở các lĩnh vực như viễn thông và y tế với việc cấp phép thí điểm dịch vụ viễn thông giá trị gia tăng cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, đang thúc đẩy việc xây dựng các bệnh viện chuyên khoa 100% vốn nước ngoài.

Về dịch vụ hỗ trợ đầu tư, Đặc khu thành lập các nhóm công tác chuyên trách cho các dự án đầu tư nước ngoài trọng điểm, hỗ trợ trong lĩnh vực như sử dụng đất, cung cấp năng lượng và nhân sự; tối ưu hóa dịch vụ cho nhân tài nước ngoài, nghiên cứu các cơ chế tạo điều kiện thuận lợi cho luồng dữ liệu xuyên biên giới và nâng cao hiệu quả thương mại và đầu tư xuyên biên giới; thúc đẩy phát triển hệ thống tài khoản thống nhất giữa Nhân dân tệ và ngoại tệ để tạo điều kiện thuận lợi cho việc thanh toán vốn cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Chính sách thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi đồng nhất 15% áp dụng cho tất cả các loại hình doanh nghiệp trong đặc khu kinh tế. Các doanh nghiệp sản xuất như công nghiệp, nông nghiệp, vận tải... có thời gian hoạt động từ 10 năm trở lên được miễn thuế trong 2 năm đầu và giảm 50% tức là 7,5% trong các năm thứ 3-5. Doanh nghiệp dịch vụ có vốn đầu tư trên 5 triệu USD và thời gian hoạt động từ 10 năm trở lên: miễn thuế trong năm đầu và giảm 50% trong các năm thứ 2-3. Các doanh nghiệp công nghệ cao được hưởng thời gian miễn thuế dài hơn, với mức giảm 50% trong các năm thứ 3-8. Các doanh nghiệp có sản lượng xuất khẩu trên 70% có thể tiếp tục hưởng thuế suất ưu đãi 10% sau khi thời gian miễn thuế kết thúc.

Cùng với đó, Đặc khu kinh tế Thâm Quyến hỗ trợ thuế cho tái đầu tư và nghiên cứu phát triển. Nhà đầu tư nước ngoài tái đầu tư lợi nhuận vào công ty của mình hoặc các dự án mới, với thời gian hoạt động trên 5 năm, được hoàn lại 40% thuế thu nhập đã nộp trên phần tái đầu tư. Các trung tâm nghiên cứu phát triển có vốn đầu tư nước ngoài được hưởng các chính sách như miễn thuế đối với thiết bị nghiên cứu nhập khẩu và hoàn thuế VAT khi mua thiết bị sản xuất trong nước. Nhà đầu tư nước ngoài trực tiếp đầu tư lợi nhuận được tạm thời miễn thuế thu nhập khấu trừ. Ngoài ra, nhân tài cấp cao nước ngoài và đang làm việc tại Thâm Quyến thuộc diện nhân tài thiếu hụt nghiêm trọng sẽ được chính phủ trợ cấp phần thuế thu nhập cá nhân vượt quá 15%, với mức trợ cấp tối đa là 5 triệu Nhân dân tệ (khoảng 725 USD)/người/năm và khoản trợ cấp này được miễn thuế thu nhập cá nhân. Quy trình đăng ký đã được tối ưu hóa và hiện áp dụng cho năm thuế 2025…

Đặc khu kinh tế Thâm Quyến được coi là trung tâm mở cửa ra thế giới bên ngoài. Năm 2024, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của đặc khu này vượt hơn 600 tỷ USD; trong đó, xuất khẩu đứng đầu các thành phố của Trung Quốc trong 32 năm liên tiếp. Các doanh nghiệp tư nhân trở thành động lực chính trong thương mại quốc tế, chiếm 70,1%. Sau hơn 40 năm, với những cơ chế đặc thù vượt trội đã biến Thâm Quyến thành một trung tâm toàn cầu về khoa học, công nghệ và đổi mới công nghiệp.

Có thể nói, khu kinh tế tự do là xu hướng tất yếu trên toàn cầu và mang ý nghĩa chiến lược đối với Việt Nam trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thu hút dòng vốn chất lượng cao và xây dựng hệ sinh thái hiện đại, góp phần tạo động lực tăng trưởng mới, xác lập mô hình tăng trưởng mới và thúc đẩy thương mại quốc tế… Cùng với đó, Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng khẳng định chủ trương về xây dựng hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh, bền vững đất nước và xác lập mô hình tăng trưởng mới, thể hiện đổi mới tư duy chiến lược, kiến tạo và quản trị phát triển tạo đột phá phát triển, tiệm cận các mô hình kinh tế mới mang tính cạnh tranh quốc tế... càng củng cố niềm tin trong thời gian tới Việt Nam sẽ có một mô hình khu kinh tế tự do.

Khi chia sẻ về nội dung trên, Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên Nguyễn Hữu Nghĩa cho biết, ông rất tin tưởng, bởi trong quá trình xây dựng Đề án khu kinh tế tự do Hưng Yên thì Đảng bộ, cán bộ, Đảng viên và nhân dân trong tỉnh rất ủng hộ, đồng thuận cho chủ trương này. "Với tất cả những sự hỗ trợ tạo được kiện thuận lợi của các ban, bộ, ngành Trung ương của lãnh đạo Đảng nhà nước thì Khu kinh tế tự do này sẽ sớm thành lập triển khai và hiện thực hóa các mục tiêu trong Đề án”, Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên nhận định.