Kiểm soát chất thải, tạo nền tảng phát triển chăn nuôi xanh

Ngày 6/11, tại phường Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk), Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk, Cục Chăn nuôi và Thú y, Cục Môi trường, Hội Chăn nuôi Việt Nam cùng các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn “Phát triển chăn nuôi an toàn, bền vững gắn với bảo vệ môi trường khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên”. Sự kiện thu hút hơn 550 đại biểu tham dự theo hình thức trực tiếp và trực tuyến.

Với lợi thế vượt trội về quỹ đất và điều kiện sinh thái, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên đang vươn lên trở thành thủ phủ chăn nuôi lớn nhất cả nước. Khu vực hiện sở hữu gần 470 trang trại quy mô lớn, chiếm 37% tổng đàn bò và 19% tổng đàn lợn toàn quốc; trong đó, Gia Lai, Lâm Đồng và Đắk Lắk trong nhóm 10 địa phương có đàn lợn lớn nhất cả nước.

Riêng tỉnh Đắk Lắk đang triển khai hàng chục dự án quy mô công nghiệp, với tổng đàn lợn ước đạt hơn 1,2 triệu con và đàn gia cầm vượt mốc 21,8 triệu con. Tuy nhiên, sự dịch chuyển sang chăn nuôi tập trung đang gia tăng áp lực lớn lên môi trường sinh thái, tài nguyên nước và công tác kiểm soát dịch bệnh. Nước thải, chất thải rắn, mùi hôi và khí thải phát sinh nếu không được xử lý đồng bộ sẽ đe dọa trực tiếp đến chất lượng đất, nguồn nước và đời sống cộng đồng.

Nhận diện rõ những thách thức này, diễn đàn được tổ chức với vai trò là cầu nối trực tiếp giữa chính sách quản lý, tiến bộ kỹ thuật và công nghệ môi trường với thực tiễn sản xuất tại cơ sở. Đại biểu tham dự diễn đàn đã tập trung thảo luận, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn trong xử lý chất thải, giảm thiểu ô nhiễm. Trọng tâm thảo luận hướng vào việc gắn phát triển chăn nuôi gắn với an toàn sinh học, bảo tồn tài nguyên và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Các giải pháp quy hoạch vùng nuôi, thu gom - xử lý chất thải, kiểm soát mùi hôi, tiết kiệm nước và tái sử dụng nguồn nước sau xử lý được phân tích sâu sắc. Sự kiện nhằm mở ra hướng đi đột phá giúp các địa phương vùng Nam Trung Bộ - Tây Nguyên tháo gỡ vướng mắc về thủ tục môi trường, hướng tới xây dựng nền chăn nuôi xanh, tuần hoàn và hiện đại.

Các đại biểu đề xuất, Cục Môi trường sớm ban hành quy chuẩn đánh giá hoạt động chăn nuôi, giúp các địa phương có căn cứ cụ thể trong kiểm tra, giám sát và xử lý các vấn đề môi trường tại cơ sở. Cục Chăn nuôi và Thú y nghiên cứu hướng dẫn, quy định kỹ thuật về sử dụng nước thải chăn nuôi trong tưới tiêu, tránh tình trạng tưới tràn lan gây ô nhiễm đất; trong đó, việc áp dụng quy định phải căn cứ đúng loại hình, quy mô, đối tượng và mục đích sử dụng nước thải.

Bên cạnh đó, cần rà soát những điểm chồng chéo, khó thực hiện trong quy định hiện hành; kiểm soát vị trí, mật độ và hạ tầng chăn nuôi; tăng cường quản lý dòng chất thải, kiểm tra và giám sát sau cấp phép; thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, nâng cao năng lực quản lý tại địa phương; khuyến khích áp dụng chuồng kín, hệ thống ép tách phân tự động, công nghệ xử lý mùi và ứng dụng vi sinh, kết hợp chuyển đổi số trong giám sát môi trường. Đồng thời, thúc đẩy liên kết giữa trang trại, doanh nghiệp sản xuất phân bón và vùng trồng trọt để tận dụng chất thải rắn, nước thải sau xử lý làm phân bón, năng lượng…

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn nhấn mạnh, ngành chăn nuôi địa phương đang chuyển dịch mạnh mẽ từ sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình trang trại tập trung, ứng dụng công nghệ cao. Tỉnh ưu tiên thu hút các dự án quy mô lớn, an toàn sinh học, chế biến sâu và hình thành chuỗi giá trị khép kín; đồng thời khuyến khích khai thác phụ phẩm, chất thải theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

“Quan điểm của lãnh đạo tỉnh là “không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Phát triển chăn nuôi phải đi đôi với an toàn sinh học, kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ môi trường sinh thái và nâng cao sinh kế bền vững cho người dân”. UBND tỉnh Đắk Lắk tiếp thu kết quả của Diễn đàn để cụ thể hóa vào Chương trình phát triển chăn nuôi giai đoạn 2026 - 2030; đồng thời cam kết luôn đồng hành, kiến tạo môi trường đầu tư minh bạch, bình đẳng và thuận lợi cho các nhà đầu tư, doanh nghiệp” - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn nhấn mạnh.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Trọng Tuyển, đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y, trong phát triển chăn nuôi, khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên đối mặt với những thách thức đặc thù như hạn hán kéo dài, thiếu nước phục vụ chăn nuôi, nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm do chất thải và dịch bệnh.

Để phát triển chăn nuôi bền vững, Tiến sĩ Nguyễn Trọng Tuyển đề xuất cần thực hiện các giải pháp trọng tâm như: quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung gắn với an toàn dịch bệnh; phát triển chuỗi khép kín từ thức ăn, trang trại đến chế biến, giết mổ và bảo quản lạnh; khai thác lợi thế từng địa phương đối với bò thịt, bò sữa, lợn và gia cầm; phát triển chăn nuôi tiết kiệm nước, tuần hoàn chất thải; cấp mã định danh cơ sở, số hóa dữ liệu và truy xuất nguồn gốc; xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường xuất khẩu. Bên cạnh đó, tận dụng phụ phẩm chăn nuôi để sản xuất phân bón, khí sinh học và tái sử dụng nước phù hợp quy chuẩn; ứng dụng công nghệ số trong quan trắc môi trường và quản lý cơ sở chăn nuôi.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Xuân Dương, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam, phát triển chăn nuôi bền vững phải được xây dựng trên 3 trụ cột gồm: con người, môi trường và động vật. Tuy nhiên hiện nay, ngành đang đối mặt với nhiều thách thức như: dịch tả lợn châu Phi, biến đổi khí hậu, chi phí sản xuất cao và sức ép cạnh tranh từ thực phẩm nhập khẩu, sự chênh lệch về công nghệ và năng lực sản xuất giữa doanh nghiệp lớn với hộ chăn nuôi truyền thống ngày càng rõ rệt…

Do đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần sớm tổng kết, đánh giá việc thực hiện chiến lược phát triển chăn nuôi giai đoạn 2025 - 2026, làm cơ sở điều chỉnh quy mô, cơ cấu và phương thức sản xuất phù hợp; đồng thời tiếp tục rà soát, hoàn thiện Luật Chăn nuôi, pháp luật về thú y, tránh áp dụng máy móc mô hình quản lý của các nước phát triển. Các địa phương cần xác định chăn nuôi là ngành kinh tế quan trọng, đánh giá đúng lợi thế từng vùng và gắn phát triển chăn nuôi với các lĩnh vực kinh tế khác. Phía doanh nghiệp phải tự giác tuân thủ pháp luật, kiểm soát an toàn thực phẩm, dịch bệnh và xử lý chất thải, đồng hành với chính quyền trong phát triển sản xuất bền vững.