Tăng sức cạnh tranh cho cà phê Việt trước các quy định mới

Ngày 6/11, tại tỉnh Đắk Lắk, tổ chức CARE Quốc tế tại Việt Nam, Trung tâm Phát triển Cộng đồng (CDC) và Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam tổ chức Lễ khởi động dự án SustainCoffee - “Cà phê bền vững, nâng tầm trách nhiệm tại Việt Nam” do Liên minh châu Âu (EU) tài trợ.

Dự án được triển khai từ tháng 12/2025 đến tháng 5/2029 tại hai tỉnh Đắk Lắk và Sơn La, hướng tới hỗ trợ trực tiếp cho hơn 400 doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs) cùng các hợp tác xã cà phê. Chương trình nhằm tăng cường thực hành tiêu chuẩn Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG), nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh quản trị kinh doanh có trách nhiệm. Qua đó, dự án kỳ vọng sẽ mang lại lợi ích cho khoảng 1,4 triệu nông dân và người lao động trong chuỗi cung ứng.

SustainCoffee được khởi động trong bối cảnh ngành cà phê Việt Nam đối mặt với áp lực lớn về việc đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ thị trường quốc tế, đặc biệt là EU. Để giải bài toán này, dự án sẽ cung cấp bộ công cụ đánh giá phù hợp, tập huấn kỹ thuật, tư vấn chuyên môn và hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp, hợp tác xã; đồng thời, dự án sẽ kết nối với các hiệp hội ngành hàng và chính quyền địa phương nhằm mở rộng dịch vụ tư vấn ESG, thúc đẩy tiếp cận nguồn tài chính xanh và tăng cường đối thoại chính sách công - tư.

Trong khuôn khổ lễ khởi động, Ban Tổ chức công bố kết quả nghiên cứu về thực trạng thực hành ESG trong ngành cà phê Việt Nam; đồng thời, tổ chức tọa đàm “Từ cam kết ESG đến thực hành trong ngành cà phê”. Các chuyên gia và đại biểu đã tập trung thảo luận về giải pháp đưa tiêu chuẩn bền vững vào sản xuất, bảo đảm hài hòa giữa trách nhiệm môi trường, tính bao trùm xã hội và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp địa phương.

Bà Lê Kim Dung, Trưởng văn phòng đại diện CARE Quốc tế tại Việt Nam cho biết, chuyển đổi bền vững không chỉ nhằm đáp ứng các yêu cầu mới của thị trường mà còn tạo cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh và phân chia lợi ích công bằng hơn trong chuỗi giá trị cà phê. Quá trình chuyển đổi hướng tới ngành cà phê bền vững phải bảo đảm cả hiệu quả kinh tế lẫn tính bao trùm về xã hội.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã đã chủ động cải thiện sản xuất nhưng còn thiếu các công cụ và nguồn lực để chứng minh kết quả. SustainCoffee sẽ xây dựng ba bộ công cụ tự đánh giá ESG phù hợp với các nhóm đối tượng trong chuỗi giá trị cà phê, chuyển hóa các yêu cầu thành giải pháp thiết thực, bảo đảm nông hộ nhỏ, phụ nữ và người lao động không bị bỏ lại phía sau.

Chia sẻ về thực trạng địa phương, ông Nguyễn Thiên Văn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk cho biết, Đắk Lắk là “thủ phủ” cà phê của cả nước với hơn 217.000 ha, sản lượng đạt trên 580.000 tấn/năm, tạo việc làm cho khoảng 300.000 lao động trực tiếp và gần 200.000 lao động gián tiếp. Sản phẩm cà phê mang thương hiệu Buôn Ma Thuột đã hiện diện tại hơn 80 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, quy mô sản xuất tại địa bàn vẫn còn nhỏ lẻ (gần 90% diện tích do hộ gia đình quản lý từ 1 - 2 ha), cùng với thách thức lớn từ biến đổi khí hậu, hạn hán và diện tích cây già cỗi.

“Dự án SustainCoffee sẽ xây dựng bộ công cụ tự đánh giá ESG xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị. Điều này giúp các chủ thể chủ động tuân thủ Quy định chống phá rừng của EU (EUDR), Chỉ thị thẩm định trách nhiệm chuỗi cung ứng (CSDDD) cùng các chứng nhận quốc tế như: Rainforest Alliance, 4C, Fairtrade... Để các mục tiêu này đi vào thực tiễn, UBND tỉnh cam kết sẽ chỉ đạo các sở, ngành phối hợp chặt chẽ, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho dự án”, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn nhấn mạnh.

Đại diện nhà tài trợ, ông Gonzalo Serrano de la Rosa, Phó Trưởng ban Hợp tác Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam chia sẻ, thương mại bền vững không chỉ hướng tới việc tạo ra những cơ hội phát triển lâu dài cho doanh nghiệp và cộng đồng, mà còn phải bảo vệ môi trường và tôn trọng quyền con người. Việc hỗ trợ dự án SustainCoffee thể hiện mục tiêu của sáng kiến Global Gateway (Cửa ngõ Toàn cầu) nhằm thúc đẩy các quan hệ đối tác kinh tế bền vững. EU mong muốn đồng hành cùng các nhà sản xuất cà phê Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, tăng tính minh bạch và tham gia hiệu quả hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong khuôn khổ chương trình, đại biểu tham quan thực địa, tìm hiểu mô hình sản xuất, kinh doanh cà phê tại Trang trại Aeroco Coffee và Hợp tác xã nông nghiệp dịch vụ công bằng Ea Tu.