Kinh tế cửa khẩu tiếp sức cho tăng trưởng

Những ngày trung tuần tháng 7, hoạt động xuất, nhập khẩu qua Cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy (tỉnh Tuyên Quang) sôi động hơn. Những đoàn xe hàng nối nhau làm thủ tục qua biên giới. Riêng tháng 6, kim ngạch đạt hơn 123,7 triệu USD, tăng 78% so với tháng trước.

Tuy nhiên, để kinh tế cửa khẩu đóng góp tương xứng vào mục tiêu tăng trưởng GRDP 10,17% của tỉnh trong năm 2026, yêu cầu đặt ra không dừng ở tăng lượng hàng thông quan mà còn phải mở rộng dịch vụ, giảm chi phí và giữ lại nhiều hơn giá trị cho địa phương.

Nhịp giao thương sôi động hơn

Theo bà Nguyễn Thị Quỳnh, Đội phó Hải quan Cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy, 6 tháng đầu năm 2026 có 140 doanh nghiệp và tư thương tham gia xuất, nhập khẩu, tăng 22 đơn vị so với cùng kỳ. Tổng kim ngạch đạt hơn 323,18 triệu USD; trong đó, xuất khẩu hơn 250,82 triệu USD, nhập khẩu trên 62,37 triệu USD. Riêng tháng 6, xuất khẩu gần 111 triệu USD, tăng 96% so với tháng trước.

Sầu riêng là mặt hàng xuất khẩu có giá trị lớn nhất trong tháng 6, đạt hơn 106,3 triệu USD. Cùng với đó là cà phê, antimon kim loại, nhôm hợp kim dạng thỏi, gỗ dán công nghiệp, hạt sen khô; một số mặt hàng mới như thảo quả, sa nhân bắt đầu được xuất khẩu. Ở chiều nhập khẩu, các mặt hàng chủ yếu gồm năng lượng điện, nhôm hợp kim billet, than cốc và quả tươi.

Kết quả trên cho thấy Cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy không chỉ phục vụ hàng hóa của Tuyên Quang mà còn kết nối hàng hóa từ nhiều địa phương với thị trường Trung Quốc. Kim ngạch tăng kéo theo nhu cầu vận tải, giao nhận, kho bãi, bảo quản và các dịch vụ hỗ trợ, tạo thêm việc làm tại địa bàn cửa khẩu.

Dù vậy, kim ngạch xuất, nhập khẩu qua Thanh Thủy trong 6 tháng vẫn giảm 5% so với cùng kỳ năm 2025. Thu ngân sách nhà nước của đơn vị đạt hơn 120,6 tỷ đồng, bằng 50,5% chỉ tiêu Bộ Tài chính giao nhưng giảm 16% so với cùng kỳ. Cơ cấu hàng hóa cũng cho thấy giá trị xuất khẩu từng thời điểm còn phụ thuộc khá lớn vào một số mặt hàng chủ lực, đặc biệt là nông sản theo mùa vụ.

Sự bứt lên trong tháng 6 vì thế mới là tín hiệu khởi đầu. Điều quan trọng là duy trì nguồn hàng ổn định, hạn chế tình trạng kim ngạch tăng mạnh theo một vài thời điểm rồi chững lại. Một cửa khẩu có lượng hàng lớn chưa đồng nghĩa với việc kinh tế cửa khẩu đã phát triển tương xứng, nếu giá trị chủ yếu chỉ đi qua mà chưa kéo theo vận tải, kho bãi, bảo quản, giao nhận và thương mại.

Yêu cầu đó càng rõ khi đặt hoạt động cửa khẩu trong bức tranh tăng trưởng chung. GRDP 6 tháng đầu năm 2026 của Tuyên Quang ước tăng 7,72%, thấp hơn 1,3 điểm phần trăm so với kịch bản. Khu vực dịch vụ tăng 7,95%; riêng vận tải, kho bãi tăng 10,55%. Để hoàn thành mục tiêu cả năm, 6 tháng cuối năm GRDP của tỉnh cần tăng 12,39%, trong đó khu vực dịch vụ khoảng 13%.

Áp lực tăng trưởng trong nửa cuối năm rất lớn, song đây cũng là thời điểm cần phát huy những lợi thế có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa nhanh. Với kết nối trực tiếp thị trường Trung Quốc, kinh tế cửa khẩu có thể hỗ trợ đồng thời cho xuất khẩu, thương mại, vận tải, dịch vụ và thu ngân sách. Hiệu quả sẽ rõ hơn khi thông quan được gắn với hạ tầng, vùng nguyên liệu, công nghiệp chế biến và mạng lưới phân phối.

Giữ lại nhiều hơn giá trị từ cửa khẩu

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Tuyên Quang Nguyễn Mạnh Tuấn cho rằng, để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng, các ngành, địa phương phải phát huy lợi thế từng lĩnh vực, gắn sản xuất với thị trường, tháo gỡ điểm nghẽn và tạo thêm năng lực phát triển mới. Với khu vực cửa khẩu, cần duy trì luồng hàng ổn định, giảm thời gian, chi phí thông quan, phát triển vận tải, kho bãi, logistics và kết nối sản phẩm của tỉnh với thị trường xuất khẩu.

Trước hết, tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng Khu kinh tế Cửa khẩu Thanh Thủy, nhất là giao thông kết nối, bến bãi, khu kiểm tra hàng hóa và các công trình dịch vụ. Hạ tầng thuận lợi sẽ nâng cao năng lực tiếp nhận, giải phóng phương tiện, hạn chế ùn ứ khi lượng hàng tăng cao. Cùng với đó là thu hút thêm doanh nghiệp lựa chọn Thanh Thủy làm điểm xuất, nhập khẩu, hình thành nguồn hàng thường xuyên thay vì phụ thuộc vào một số mặt hàng và mùa vụ.

Khả năng tạo thêm giá trị còn nằm ở việc đưa nhiều hơn các sản phẩm có lợi thế của Tuyên Quang tham gia chuỗi xuất khẩu. Chè, sản phẩm gỗ, dược liệu, nông sản đặc sản và các sản phẩm chế biến cần được hỗ trợ về tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kết nối khách hàng. Toàn tỉnh đang giám sát 20 vùng trồng xuất khẩu và 3 cơ sở đóng gói được cấp mã số. Đây là nền tảng để tổ chức sản xuất theo yêu cầu thị trường, giảm rủi ro và nâng giá trị sản phẩm.

Cùng với tạo nguồn hàng, logistics phải trở thành một mắt xích thực sự của kinh tế cửa khẩu. Kho hàng, kho lạnh, bãi tập kết, dịch vụ giao nhận và bảo quản sẽ giúp giảm tổn thất, rút ngắn thời gian lưu hàng, đặc biệt đối với nông sản tươi. Khi có dịch vụ chuyên nghiệp, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trước những thay đổi về tiêu chuẩn, thời gian giao nhận và nhu cầu thị trường.

Vấn đề quan trọng không chỉ là có bao nhiêu hàng hóa đi qua, mà là địa phương giữ lại được bao nhiêu giá trị từ luồng hàng ấy. Khi vận tải, kho bãi, bảo quản, sửa chữa phương tiện, ăn uống, lưu trú và các dịch vụ thương mại cùng phát triển, mỗi chuyến hàng sẽ tạo thêm việc làm, doanh thu và nguồn thu ngân sách. Đây cũng là cách cửa khẩu tác động trực tiếp hơn tới tăng trưởng khu vực dịch vụ.

Một nhiệm vụ khác là tiếp tục cải cách thủ tục và đồng hành sát hơn với doanh nghiệp. Hải quan Cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, dịch vụ công trực tuyến, rút ngắn thời gian thông quan và giải quyết vướng mắc. Việc chủ động cập nhật chính sách thương mại, kiểm dịch, tiêu chuẩn hàng hóa của Trung Quốc cũng giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ, nguồn hàng và phương án giao nhận phù hợp, tránh bị động khi quy định thay đổi.

Bên cạnh đó, tạo thuận lợi thương mại phải đi cùng quản lý chặt chẽ. Khi giao thương gia tăng, các lực lượng chức năng cần phối hợp kiểm soát trị giá, mã số, xuất xứ hàng hóa; ngăn chặn buôn lậu, gian lận thương mại và việc lợi dụng chính sách để trốn thuế. Quản lý hiệu quả vừa bảo đảm môi trường kinh doanh bình đẳng, vừa giúp nguồn thu phản ánh đúng quy mô hoạt động xuất, nhập khẩu. Hoạt động sôi động tại các cửa khẩu đã tác động tích cực tới tăng trưởng. Nếu hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ được cải thiện, hiệu ứng này có thể mở rộng sang vận tải, kho bãi, chế biến và thương mại.

Hơn 323 triệu USD kim ngạch trong 6 tháng là tín hiệu tích cực, nhưng chưa phải thước đo đầy đủ về hiệu quả kinh tế cửa khẩu. Thước đo quan trọng hơn là khả năng hình thành một không gian giao thương năng động, nơi hàng hóa lưu chuyển thuận lợi, doanh nghiệp giảm chi phí, sản phẩm địa phương tiếp cận thị trường rộng hơn và các dịch vụ tạo ra thêm giá trị.

Khi luồng hàng ổn định được gắn với hạ tầng đồng bộ, logistics hiệu quả và sự đồng hành thực chất với doanh nghiệp, Cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy sẽ không chỉ là nơi hàng hóa đi qua biên giới. Khu vực này có thể trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất, thương mại và dịch vụ, tiếp thêm sức cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của Tuyên Quang.