Kinh tế nhà nước TP. Hồ Chí Minh: Chuyển từ quy mô sang hiệu quả

Sau nhiều năm thực hiện sắp xếp, đổi mới, khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) tại TP. Hồ Chí Minh đang chuyển từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng. Số lượng doanh nghiệp giảm nhưng quy mô vốn và hiệu quả sử dụng nguồn lực tiếp tục cải thiện, đặt ra yêu cầu lớn hơn về vai trò dẫn dắt trong các lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế.

Theo kết quả Tổng điều tra kinh tế TP. Hồ Chí Minh vừa công bố, đến cuối năm 2025, TP. Hồ Chí Minh có 296.759 doanh nghiệp đang hoạt động có kết quả sản xuất kinh doanh, tăng 17,1% so với năm 2020, bình quân tăng 3,2% mỗi năm trong giai đoạn 2020-2025.

Trong bức tranh chung, khu vực DNNN chỉ còn 311 doanh nghiệp đang hoạt động, giảm 10,6% so với năm 2020; số lao động cũng giảm 6,9%, còn khoảng 160.000 người.

Nếu nhìn từ góc độ quy mô, tỷ trọng của DNNN trong tổng số doanh nghiệp tiếp tục thu hẹp. Tuy nhiên, diễn biến này phù hợp với chủ trương cơ cấu lại khu vực kinh tế nhà nước theo hướng giảm đầu mối, tập trung nguồn lực vào những doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực thiết yếu, có khả năng dẫn dắt nền kinh tế, thay vì duy trì số lượng lớn như trước. Trong khi số lượng doanh nghiệp và lao động giảm, quy mô nguồn lực của khu vực DNNN lại tiếp tục tăng.

Theo kết quả điều tra, đến cuối năm 2025, khu vực DNNN quản lý khoảng 871.000 tỷ đồng nguồn vốn, tăng 16,4% so với năm 2020. Bình quân mỗi doanh nghiệp sở hữu hơn 2.800 tỷ đồng vốn, cao gấp hơn 7 lần doanh nghiệp FDI và hơn 70 lần doanh nghiệp ngoài nhà nước.

Không chỉ quy mô vốn, hiệu quả khai thác nguồn lực cũng có xu hướng cải thiện. Doanh thu thuần của khu vực DNNN đạt khoảng 939.000 tỷ đồng, tăng 51,9% so với năm 2020, tương ứng mức tăng bình quân 8,7%/năm.

Đáng chú ý, năm 2025, bình quân một đồng vốn của doanh nghiệp nhà nước tạo ra 1,08 đồng doanh thu thuần, cao hơn mức 0,7 đồng của doanh nghiệp FDI và 0,67 đồng của khu vực ngoài nhà nước.

Bên cạnh đó, vốn bình quân trên mỗi lao động của DNNN đạt 5,5 tỷ đồng, cao nhất trong ba khu vực doanh nghiệp. Chỉ tiêu này phản ánh quá trình đầu tư theo chiều sâu, khi tốc độ tăng nguồn vốn cao hơn tốc độ tăng lao động.

Những số liệu trên cho thấy quá trình cơ cấu lại DNNN bước đầu tạo ra sự thay đổi về chất lượng. Thay vì phân tán nguồn lực ở nhiều doanh nghiệp quy mô nhỏ, nguồn vốn đang được tập trung vào các doanh nghiệp có quy mô lớn hơn và năng lực tài chính cao hơn.

Tuy nhiên, quy mô vốn hay doanh thu chưa phải là thước đo duy nhất để đánh giá hiệu quả của khu vực kinh tế nhà nước. Điều quan trọng hơn là nguồn lực đó có được phân bổ vào đúng những lĩnh vực tạo sức lan tỏa cho nền kinh tế hay không; các DNNN có thực sự đóng vai trò mở đường cho đầu tư tư nhân, nâng cao năng lực cạnh tranh của Thành phố hay vẫn chủ yếu dựa vào lợi thế về nguồn lực và vị thế thị trường.

Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh đang triển khai nhiều chiến lược phát triển mới như xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, phát triển hệ thống logistics, mở rộng hạ tầng giao thông và hình thành không gian kinh tế sau sắp xếp đơn vị hành chính, yêu cầu đối với khu vực DNNN cũng thay đổi.

Vai trò của khu vực kinh tế nhà nước không còn nằm ở việc hiện diện ở nhiều ngành nghề, mà ở khả năng đầu tư vào những lĩnh vực tư nhân chưa thể hoặc chưa muốn tham gia do yêu cầu vốn lớn, thời gian thu hồi dài hoặc mức độ rủi ro cao.

Thực tế, nhiều lĩnh vực như cấp nước, thoát nước, xử lý môi trường, phát triển hạ tầng đô thị, logistics hay các dự án đầu tư công quy mô lớn vẫn cần sự tham gia của các doanh nghiệp nhà nước có năng lực tài chính mạnh. Đây cũng là những lĩnh vực có tác động lan tỏa, tạo nền tảng để khu vực tư nhân mở rộng đầu tư và phát triển sản xuất, kinh doanh.

Điều này cũng phù hợp với Chương trình hành động số 17-CTrHĐ/TU của Ban Thường vụ Thành ủy TP. Hồ Chí Minh triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước.

Theo đó, Thành phố đặt mục tiêu tiếp tục cơ cấu lại DNNN theo hướng tinh gọn, nâng cao năng lực cạnh tranh; phấn đấu có ít nhất 3 doanh nghiệp thuộc UBND TP. Hồ Chí Minh nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất cả nước; hình thành từ 1-2 doanh nghiệp chủ lực có quy mô lớn, quản trị hiện đại, đủ năng lực đầu tư và khai thác các lĩnh vực hạ tầng, dịch vụ trọng yếu.

Song song với việc nâng cao năng lực doanh nghiệp, TP. Hồ Chí Minh cũng đang siết chặt quản lý nguồn lực công. Mới đây, UBND Thành phố yêu cầu các doanh nghiệp nhà nước rà soát toàn bộ quỹ nhà, đất đang quản lý; hoàn thiện hồ sơ pháp lý, xử lý tình trạng sử dụng đất không đúng mục đích, cho thuê, liên doanh, liên kết trái quy định và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công. Đây được xem là một bước đi cần thiết nhằm bảo đảm nguồn lực nhà nước được sử dụng đúng mục đích và tạo thêm dư địa cho phát triển.

Việc nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công được xem là một trong những điều kiện quan trọng để giải phóng nguồn lực cho phát triển. Bởi bên cạnh nguồn vốn, quỹ đất và tài sản công là lợi thế lớn của khu vực DNNN, nhưng cũng là lĩnh vực dễ phát sinh tình trạng sử dụng kém hiệu quả nếu không được quản trị chặt chẽ.

Về dài hạn, mục tiêu của TP. Hồ Chí Minh không chỉ là hình thành những DNNN có quy mô lớn, mà quan trọng hơn là xây dựng các doanh nghiệp đủ năng lực dẫn dắt đầu tư ở những lĩnh vực chiến lược, tạo hiệu ứng lan tỏa, thu hút nguồn lực từ khu vực tư nhân và góp phần nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế Thành phố. Khi đó, hiệu quả của quá trình cơ cấu lại sẽ không chỉ được đo bằng quy mô vốn hay doanh thu, mà bằng khả năng tạo ra động lực tăng trưởng mới cho TP. Hồ Chí Minh.