Kinh tế tư nhân trước cơ hội lớn nhưng vẫn còn ba nút thắt

Chiều 8/6, Báo Thanh Niên tổ chức hội thảo “Mở khóa tăng trưởng – Động lực từ kinh tế tư nhân”, quy tụ các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp nhằm tìm kiếm giải pháp phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Tại hội thảo, các chuyên gia và lãnh đạo các bộ ngành cho rằng kinh tế tư nhân đang đứng trước cơ hội phát triển lớn nhất từ trước đến nay khi hàng loạt chủ trương, chính sách mới của Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã xác lập rõ vị thế của khu vực này là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 – 2030, cần nhanh chóng tháo gỡ ba nút thắt về vốn, thể chế và nguồn lực phát triển.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho biết sau hơn 40 năm đổi mới, khu vực kinh tế tư nhân đã từng bước khẳng định vai trò quan trọng khi đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và tạo ra phần lớn việc làm cho xã hội.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, trong bối cảnh mới, câu hỏi đặt ra không còn là kinh tế tư nhân có quan trọng hay không mà là làm thế nào để khu vực này thực sự trở thành “đầu kéo” tăng trưởng, dẫn dắt đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân là chuyển mạnh từ tư duy “khuyến khích” sang “kiến tạo điều kiện phát triển”, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp tư nhân phát triển nhanh, bền vững và trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, sau hơn một năm triển khai các nghị quyết nói trên, nhiều địa phương đã ghi nhận những chuyển biến tích cực. Thời gian giải quyết thủ tục hành chính được cắt giảm phổ biến từ 25 – 30%; tỷ lệ số hóa hồ sơ ở một số địa phương tiên phong đạt trên 85%; nhiều mô hình “luồng xanh” cho dự án đầu tư được triển khai. Trong lĩnh vực đất đai, nhiều địa phương đã dành tối thiểu 20 ha hoặc khoảng 5% quỹ đất trong các khu, cụm công nghiệp để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp công nghệ cao và các dự án khởi nghiệp.

Bên cạnh đó, dòng vốn tín dụng tiếp tục tập trung vào khu vực tư nhân, chiếm từ 86 – 98% tổng dư nợ tín dụng tại nhiều địa phương. Các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, phòng thí nghiệm AI, trung tâm nghiên cứu vi mạch, hạ tầng 5G và các chương trình đào tạo doanh nhân cũng đang được đẩy mạnh.

Nhờ những giải pháp đồng bộ này, số lượng doanh nghiệp gia nhập thị trường trong những tháng đầu năm 2026 tăng mạnh, thậm chí có địa phương ghi nhận mức tăng trên 100%. Tại nhiều tỉnh, thành phố, khu vực tư nhân đã đóng góp trên 60% GRDP và hơn 50% thu ngân sách địa phương.

Dù vậy, theo ông Nguyễn Mạnh Hùng những kết quả trên mới chỉ là bước khởi đầu. Thực tế cho thấy doanh nghiệp tư nhân vẫn đang phải đối mặt với nhiều rào cản mang tính cấu trúc.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là vốn. Một nghịch lý đang tồn tại là nền kinh tế không thiếu vốn nhưng doanh nghiệp vẫn “khát vốn”. Trong khi tín dụng ngân hàng vẫn là kênh dẫn vốn chủ đạo thì các nguồn vốn trung và dài hạn như thị trường trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư hay các định chế tài chính trung gian vẫn phát triển chưa tương xứng.

Làm rõ hơn vấn đề này, Giám đốc Chiến lược và Thực thi EY Việt Nam,  Bùi Thế Anh, cho rằng không phải mọi khó khăn đều đến từ phía hệ thống tài chính mà bản thân doanh nghiệp cũng tồn tại nhiều hạn chế nội tại.

Theo ông, có ba “nút thắt” lớn khiến doanh nghiệp khó tiếp cận vốn. Thứ nhất là tính minh bạch tài chính chưa cao. Nhiều doanh nghiệp chưa xây dựng được hệ thống kế toán và báo cáo tài chính đủ tin cậy để thuyết phục ngân hàng, quỹ đầu tư hoặc các nhà đầu tư bên ngoài.

Thứ hai là năng lực quản trị tài chính còn hạn chế. Dù một số doanh nghiệp lớn đã vận hành theo chuẩn mực hiện đại, phần đông doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa có hệ thống quản trị tài chính bài bản, khiến việc lập kế hoạch và huy động vốn thiếu sức thuyết phục.

Thứ ba là cấu trúc nợ chưa hợp lý. Không ít doanh nghiệp vẫn trong tình trạng “lấy ngắn nuôi dài”, sử dụng nguồn vốn ngắn hạn cho các dự án dài hạn, dẫn đến rủi ro tài chính cao và làm giảm khả năng tiếp cận các nguồn vốn mới.

Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng kinh tế tư nhân Việt Nam hiện đang trong tình trạng “đông về lực lượng nhưng nhỏ về quy mô”.

Dẫn số liệu từ Báo cáo kinh tế tư nhân năm 2025, ông cho biết trong hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, 96,6% là doanh nghiệp tư nhân; hơn 80% có quy mô dưới 50 lao động và trên 70% có vốn dưới 10 tỷ đồng. Quy mô nhỏ khiến doanh nghiệp khó tích lũy vốn, hạn chế khả năng đầu tư công nghệ và mở rộng sản xuất.

Đáng chú ý, năm 2025 có khoảng 297.500 doanh nghiệp gia nhập thị trường nhưng cũng có tới 227.200 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Điều này cho thấy sức chống chịu của khu vực tư nhân vẫn còn nhiều thách thức.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, khó khăn lớn nhất hiện nay không chỉ là tiếp cận vốn mà còn là đầu ra cho sản phẩm. Hơn 60% doanh nghiệp được khảo sát cho rằng tìm kiếm khách hàng là trở ngại lớn nhất trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Ông Đậu Anh Tuấn cũng cho rằng hệ thống tín dụng hiện nay vẫn phụ thuộc nhiều vào tài sản thế chấp thay vì đánh giá dựa trên dòng tiền, phương án kinh doanh và tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp. Đây là điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ nếu muốn khơi thông nguồn lực cho khu vực tư nhân.

Đối với hộ kinh doanh, ông Đậu Anh Tuấn nhận định đây không phải là thành phần kinh tế thứ yếu mà là mạng lưới sinh kế rộng lớn của nền kinh tế. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp vẫn diễn ra chậm do nhiều chủ hộ còn e ngại các nghĩa vụ về thuế, kế toán, bảo hiểm và hoạt động thanh tra, kiểm tra sau khi chính thức hóa hoạt động.

Các chuyên gia tại hội thảo thống nhất rằng để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng quan trọng nhất của nền kinh tế, Nhà nước cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế, giảm chi phí tuân thủ, bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch và có thể dự báo. Đồng thời, cần phát triển mạnh các kênh vốn trung và dài hạn, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận đất đai, công nghệ và các chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

Ở chiều ngược lại, cộng đồng doanh nghiệp cũng phải chủ động nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, đầu tư cho công nghệ và chuyển đổi số. Chỉ khi cả Nhà nước và doanh nghiệp cùng hành động quyết liệt, khu vực kinh tế tư nhân mới có thể phát huy hết tiềm năng, trở thành động lực tăng trưởng chủ lực, góp phần đưa Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển nhanh và bền vững trong những năm tới.