Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI: Đề nghị gắn phân bổ ngân sách với hiệu quả đầu tư công

Các đại biểu tập trung góp ý cơ chế đánh giá hiệu quả đầu tư công, trách nhiệm quản lý, sử dụng ngân sách, cân đối nguồn lực cho dự án mới và xử lý vốn chuyển nguồn.

* Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn thành phố Đồng Nai): Giao ngân sách phải rõ kết quả, đánh giá phải rõ trách nhiệm

Tôi tán thành việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, đồng thời ghi nhận Bộ Tài chính đã tiếp thu, giải trình nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội. Tôi đề nghị dự thảo luật xác lập rõ hơn cơ chế quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra và hạch toán hiệu quả đầu tư công.

Theo đó, cần bổ sung tại Điều 53 yêu cầu dự toán chương trình, nhiệm vụ phải xác định sản phẩm đầu ra chủ yếu, chất lượng, thời hạn hoàn thành và kinh phí tương ứng. Đối với đầu tư công, trước khi quyết định đầu tư phải xác định mục tiêu, chỉ tiêu kết quả, tính toán chi phí toàn bộ vòng đời dự án, gồm cả vận hành, bảo trì và đánh giá lợi ích dự kiến.

Hạch toán hiệu quả không có nghĩa mọi dự án đều phải sinh lời hoặc thu hồi vốn. Công trình quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế phải được đánh giá bằng tiêu chí phù hợp. Nhưng mọi dự án đều phải giải trình được vì sao cần đầu tư, chi phí bao nhiêu, tạo ra lợi ích gì và ai chịu trách nhiệm về kết quả.

Tại Điều 84, tôi đề nghị bổ sung khung nội dung đánh giá tối thiểu gồm mức độ đạt mục tiêu, chi phí, tiến độ, chất lượng đầu ra, hiệu quả sử dụng nguồn lực, tác động và khả năng duy trì kết quả. Một công trình nghiệm thu đúng quy định nhưng ít người sử dụng, thiếu nhân lực hoặc thiếu kinh phí vận hành vẫn phải được xem xét về hiệu quả.

Đặc biệt, với chương trình mục tiêu quốc gia, việc đánh giá phải đối chiếu kết quả thực tế với mục tiêu đã được quyết định. Công trình nước sạch phải đo số hộ thực tế được cấp nước đạt chuẩn; hỗ trợ sinh kế phải đánh giá khả năng tạo thu nhập ổn định. Tránh tình trạng giải ngân đủ nhưng mục tiêu chưa đạt.

Tôi cũng đề nghị kết quả đánh giá phải trở thành căn cứ bố trí, điều chỉnh vốn và lập dự toán kỳ sau; kết luận đánh giá phải xác định tồn tại, nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp xử lý cụ thể.

* Đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hóa): Làm rõ trách nhiệm khi điều kiện thực hiện dự án thay đổi

Từ góc độ làm luật, tôi cho rằng cần làm rõ căn cứ, giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm xử lý khi điều kiện thực hiện thay đổi, giúp chính quyền các cấp chủ động làm đúng và phòng ngừa sai phạm.

Tôi tán thành việc hợp nhất hai luật, Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công nhất là cách thiết kế gắn danh mục, mức chi đầu tư công với kế hoạch tài chính 5 năm, tích hợp kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách. Cách làm này giúp cơ quan dân cử xem xét nhu cầu đầu tư cùng khả năng cân đối vốn, tạo cơ sở giám sát xuyên suốt.

Tại Điều 47, tôi đề nghị báo cáo kế hoạch tài chính phải tách rõ nghĩa vụ thanh toán đã phát sinh, vốn còn phải bố trí cho dự án chuyển tiếp và kinh phí vận hành công trình dự kiến đưa vào sử dụng. Qua đó xác định chính xác phần ngân sách còn dành cho nhiệm vụ mới, tránh tính trùng nguồn lực.

Đối với Điều 84, tôi đề nghị bổ sung trách nhiệm xem xét, giải trình phương án xử lý khi kết quả đánh giá cho thấy dự án có nguy cơ không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả giảm đáng kể. Việc xử lý phải đúng thẩm quyền, so sánh chi phí còn phải bỏ ra với lợi ích có thể đạt được, đồng thời xử lý các nghĩa vụ hợp pháp đã phát sinh. Kết quả đánh giá cũng cần được sử dụng làm căn cứ bố trí chi đầu tư công 5 năm.

Một vấn đề khác là vốn chuyển nguồn. Báo cáo thẩm tra số 1485 cho biết, số chi chuyển nguồn từ năm 2024 sang năm 2025 là 1.439.178 tỷ đồng, bằng 67% số thực chi ngân sách nhà nước năm 2024.

Tôi đề nghị làm rõ cách hủy dự toán, hoàn trả kinh phí còn dư khi hết hạn và xử lý các nghĩa vụ thanh toán hợp pháp. Với vốn đầu tư công chuyển nguồn, cần bổ sung căn cứ cam kết giải ngân, mốc tiến độ, thời điểm rà soát và trách nhiệm xử lý khi không hoàn thành; đồng thời phân biệt nguyên nhân chủ quan với trở ngại khách quan.

Hướng dẫn, biểu mẫu khi chuyển sang chấp hành dự toán năm 2027 cũng cần ban hành đồng bộ, giúp chính quyền các cấp, nhất là cấp xã, hiểu rõ hồ sơ, thẩm quyền và trách nhiệm thực hiện.

* Đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh): Luật phải giúp giải ngân hiệu quả 8,2 triệu tỷ đồng đầu tư công

Tôi thống nhất với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế - Tài chính Quốc hội, đồng thời ghi nhận những nỗ lực của Ban soạn thảo, Bộ Tài chính trong việc tiếp thu, giải trình các ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội.

Hiện nay, cử tri rất mong đợi sớm có hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, các hạ tầng chiến lược về giao thông, năng lượng, chống ngập, môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, hạ tầng số, văn hóa, y tế và giáo dục.

Quốc hội đã thông qua nghị quyết về kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 với tổng nguồn lực 8,2 triệu tỷ đồng. Vì vậy, Luật Ngân sách nhà nước phải giúp giải ngân nhanh và hiệu quả nguồn lực này.

Dự thảo luật đã bổ sung quy định về đánh giá hiệu quả đầu tư công từ khâu đề xuất dự án đến tổ chức thực hiện, vận hành và khai thác; đồng thời có các nội dung về phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu.

Tôi xin góp ý một số nội dung tại Điều 8 và Điều 10. Tại Điều 8 về nguyên tắc cân đối ngân sách nhà nước, khoản 3 quy định vay để bù đắp bội chi ngân sách chỉ được sử dụng cho chi đầu tư phát triển, nhưng tại điểm a khoản 5 lại sử dụng cụm từ "chi đầu tư công", điểm c khoản 6 ghi "chi đầu tư".

Tôi đề nghị sử dụng thuật ngữ thống nhất trong điều khoản này là "chi đầu tư phát triển".

Tại điểm b khoản 4 Điều 8, dự thảo quy định bội chi ngân sách trung ương được bù đắp từ nguồn vốn vay ngoài nước, các khoản vay của Chính phủ các nước, tổ chức quốc tế và phát hành trái phiếu Chính phủ ra thị trường quốc tế. Tôi đề nghị bổ sung nội dung phát hành trái phiếu tại các trung tâm tài chính quốc tế của Việt Nam như Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

Đối với Điều 10 về nguyên tắc phân cấp quản lý nguồn thu, nhiệm vụ chi và quan hệ giữa các cấp ngân sách, tại điểm b khoản 5 có cụm từ "thực hiện chức năng của mình". Tôi cho rằng cách diễn đạt này chưa rõ chủ thể là cơ quan hay cấp ngân sách nào.

Ngoài ra, dự thảo luật có 21 lần tại 13 điều sử dụng cụm từ "ngân sách của mình". Chúng ta nên hạn chế dùng đại từ nhân xưng trong văn bản pháp lý. Tôi đề nghị Ban soạn thảo rà soát, giảm bớt cách diễn đạt này để bảo đảm tính chặt chẽ, thống nhất của luật.

* Đại biểu Nguyễn Hoàng Trường (Đoàn thành phố Hà Nội): Cần bảo đảm cấp xã đủ năng lực thực hiện phân cấp đầu tư.

Liên quan đến việc đơn giản hóa quy trình đối với dự án nhóm C. Dự thảo đã tích hợp nội dung chủ yếu của bước quyết định chủ trương đầu tư vào bước quyết định đầu tư, giúp rút ngắn quy trình, giảm thủ tục và chi phí chuẩn bị đầu tư, tạo điều kiện đẩy nhanh giải ngân. Tuy nhiên, nhiều xã hiện có bộ máy cán bộ còn mỏng, kinh nghiệm thẩm định hạn chế. Tôi đề nghị Chính phủ quy định rõ các nội dung tối thiểu phải xem xét trước khi Chủ tịch UBND cấp xã quyết định đầu tư, đồng thời giao cấp tỉnh hỗ trợ thẩm định những dự án phức tạp.

Thứ hai, về đánh giá hiệu quả đầu tư, tôi đề nghị Chính phủ sớm ban hành nghị định hướng dẫn, yêu cầu chủ đầu tư xây dựng khung đánh giá trước khi khởi công; các bộ, ngành ban hành kịp thời tiêu chí chuyên ngành để địa phương áp dụng. Nếu tiêu chí, quy trình và phương pháp đánh giá quy định chung chung hoặc chậm ban hành, việc đánh giá có thể chỉ mang tính hình thức, nhất là với dự án nhóm C ở cấp xã.

Thứ ba, về thẩm quyền quyết định dự án nhóm B của cấp xã, tôi thống nhất với chủ trương phân cấp mạnh, tạo sự chủ động cho cơ sở. Tuy nhiên, năng lực chuyên môn và khả năng thẩm định nguồn vốn, hiệu quả kinh tế - xã hội ở nhiều xã còn hạn chế. Vì vậy, cần hướng dẫn cụ thể nội dung thẩm định, đồng thời cho phép HĐND cấp tỉnh quy định việc phân cấp hoặc cơ chế hỗ trợ phù hợp với điều kiện từng địa phương.

Thứ tư, về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã, tôi đề nghị Chính phủ quy định các nguyên tắc, tiêu chí phân cấp tối thiểu; đồng thời bảo đảm khi giao nhiệm vụ chi cho cấp xã phải đi kèm nguồn lực tương ứng, tránh tình trạng địa phương được giao nhiệm vụ nhưng thiếu nguồn để thực hiện.

Để Luật thực sự phát huy hiệu quả ở cấp xã từ năm ngân sách 2027, tôi đề nghị sớm ban hành nghị định hướng dẫn, chú trọng các nội dung về dự án nhóm C, đánh giá hiệu quả đầu tư, thẩm định dự án nhóm B và phân cấp nguồn lực; đồng thời quan tâm nâng cao năng lực cán bộ cơ sở.