Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI: Ưu đãi thuế phải đúng đối tượng, tránh thất thu ngân sách

Chiều 23/10, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân, các đại biểu đề nghị làm rõ đối tượng, điều kiện hưởng ưu đãi thuế, tăng cường cơ chế kiểm soát để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, tránh thất thu ngân sách và bảo đảm công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế. Bên cạnh đó, cần có tiêu chí cụ thể đối với đất bỏ hoang, đất sử dụng sai mục đích và quy định chuyển tiếp phù hợp, hạn chế phát sinh vướng mắc khi chính sách mới có hiệu lực.

* Đại biểu Nguyễn Bình Tân (Đoàn Cà Mau): Phân biệt rõ các trường hợp sử dụng đất

Về dự thảo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân và chính sách thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, tôi cho rằng cần thiết kế quy định chặt chẽ, bảo đảm ưu đãi đúng đối tượng và có tính khả thi khi triển khai.

Đối với chính sách giảm thuế cho doanh nghiệp, cá nhân cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục, y tế, đây là chủ trương đúng đắn nhằm hỗ trợ nâng cao chất lượng bữa ăn cho học sinh, người bệnh. Tuy nhiên, giảm thuế không đồng nghĩa chất lượng suất ăn và an toàn thực phẩm sẽ tự động được cải thiện. Vì vậy, cần tăng cường hậu kiểm, xử lý nghiêm vi phạm và kiểm soát chặt đối tượng thụ hưởng. Nhiều doanh nghiệp vừa cung cấp suất ăn công nghiệp, vừa phục vụ trường học, chợ, bệnh viện. Nếu quản lý không chặt, doanh nghiệp có thể chuyển doanh thu từ hoạt động khác sang phần thu nhập được ưu đãi, gây thất thu ngân sách nhà nước.

Đối với thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, tôi đồng tình với mức thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang, nhưng cần phân biệt trường hợp cố tình chậm đưa đất vào sử dụng với những vướng mắc khách quan hoặc thực hiện theo phân kỳ đầu tư. Chẳng hạn, dự án còn vướng giải phóng mặt bằng hoặc khu công nghiệp đã đầu tư hạ tầng nhưng mới thu hút doanh nghiệp sử dụng khoảng 50% diện tích. Cần làm rõ phần đất chưa thể khai thác trong những trường hợp này có phải chịu thuế suất đối với đất bỏ hoang hay không, tránh tạo thêm khó khăn cho nhà đầu tư gặp trở ngại khách quan.

Với đất sử dụng sai mục đích, dự thảo quy định thuế suất 0,15%. Theo tôi, cần nghiên cứu nâng mức thuế lên bằng hoặc cao hơn mức 0,2% đối với đất bỏ hoang, chẳng hạn 0,25%, để bảo đảm tính răn đe, tương xứng với tính chất vi phạm.

Về miễn thuế đất cho cơ sở giáo dục, đào tạo, tôi ủng hộ chủ trương này nhưng đề nghị phân biệt diện tích phục vụ trực tiếp hoạt động giáo dục với diện tích kinh doanh thương mại. Tại nhiều trường đại học lớn, chẳng hạn, có khu thể thao, siêu thị, nhà hàng được đấu thầu cho doanh nghiệp tư nhân kinh doanh. Những diện tích này cần được xem xét loại trừ khỏi phạm vi miễn thuế, tránh mở rộng ưu đãi ngoài mục tiêu hỗ trợ giáo dục.

Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, bên cạnh miễn thuế sử dụng đất ở cần quan thủ tục chuyển từ đất nông nghiệp sang đất ở để xây dựng nhà sao cho thuận tiện, đơn giản cho đồng bào; đồng thời rà soát xác định đối tượng cụ thể để tránh trục lợi chính sách.

Một vấn đề khác là tiến độ hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai, trong khi luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Nếu dữ liệu thửa đất chưa đầy đủ, cơ quan thuế sẽ căn cứ vào đâu để xác định nghĩa vụ thuế? Tôi đề nghị Chính phủ có phương án xử lý đối với địa phương chưa hoàn thiện dữ liệu và hướng dẫn cụ thể trong các văn bản thi hành, bảo đảm chính sách khi áp dụng sát thực tế, hạn chế phát sinh vướng mắc.

* Đại biểu Vương Quốc Thắng (Đoàn Đà Nẵng): Ưu đãi thuế cần rõ đối tượng, bảo đảm tính ổn định

Tôi cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân. Chính sách thuế cần vừa tạo động lực phát triển, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, vừa bảo đảm công bằng, minh bạch và hiệu quả nguồn lực nhà nước. Trong đó, ưu đãi thuế phải xác định rõ đối tượng, điều kiện áp dụng, cơ chế kiểm soát và mang lại lợi ích thực chất cho người dân, doanh nghiệp.

Đối với chính sách miễn thuế thu nhập từ cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, tôi đồng tình với mục tiêu hỗ trợ nâng cao chất lượng bữa ăn cho học sinh, người bệnh. Tuy nhiên, cần cân nhắc để lợi ích của chính sách thực sự đến với người thụ hưởng, thay vì chủ yếu thuộc về doanh nghiệp cung cấp dịch vụ. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp đồng thời cung cấp suất ăn cho trường học, bệnh viện và các đối tượng khác, nên việc xác định doanh thu, chi phí và thu nhập được miễn thuế không đơn giản. Tôi đề nghị quy định rõ phương pháp xác định phần thu nhập ưu đãi, điều kiện, hồ sơ chứng minh và trách nhiệm kê khai; đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý trường hợp xác định sai, tránh thất thu ngân sách.

Về điều kiện hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, cần bảo đảm quy định rõ ràng, thống nhất và khả thi, nhất là với doanh nghiệp có nhiều hoạt động kinh doanh hoặc áp dụng phương pháp tính thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu. Tránh để thủ tục, hồ sơ phức tạp làm tăng chi phí tuân thủ. Cùng với đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và các cơ quan liên quan, chuyển dần sang quản lý dựa trên dữ liệu để giảm sai sót, hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuế.

Về lâu dài, tôi đề nghị hoàn thiện chính sách ưu đãi thuế theo hướng khuyến khích nghiên cứu và phát triển, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, sử dụng năng lượng sạch và đầu tư xanh. Các ưu đãi cần có tiêu chí rõ ràng, gắn với hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường; đồng thời thống nhất với chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hình thành cơ chế xuyên suốt từ nghiên cứu, thử nghiệm đến ứng dụng và thương mại hóa.

Một vấn đề quan trọng khác là tính ổn định, khả năng dự báo của chính sách thuế. Với các dự án đầu tư dài hạn, doanh nghiệp xây dựng phương án trên cơ sở những dự báo về chính sách và chi phí. Vì vậy, dự thảo cần quy định rõ thời điểm hiệu lực, nguyên tắc chuyển tiếp và cách xử lý đối với dự án đang triển khai hoặc đã được hưởng ưu đãi theo quy định trước đây. Trường hợp chính sách mới bất lợi hơn, cần có quy định chuyển tiếp hợp lý, bảo đảm quyền lợi chính đáng và niềm tin của nhà đầu tư.

Đồng thời, cơ quan thuế cần tăng cường công khai, hướng dẫn các tình huống áp dụng và xây dựng công cụ hỗ trợ tra cứu nghĩa vụ thuế, giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ, hạn chế rủi ro do cách hiểu, cách áp dụng không thống nhất.

* Đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn Hà Nội): Ưu đãi thuế phải đến đúng đối tượng

Tôi tán thành sự cần thiết sửa đổi các luật thuế nhằm tạo động lực phát triển, nhưng cho rằng mỗi chính sách miễn, giảm thuế cần xác định rõ đối tượng, điều kiện áp dụng và cơ chế kiểm soát, bảo đảm lợi ích thực chất cho người dân, doanh nghiệp. Tôi ủng hộ miễn thuế cho cơ sở giáo dục công lập và miễn thuế đất ở cho đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, phạm vi ưu đãi phải được quy định ngay trong Luật, không nên giao toàn bộ cho Chính phủ hướng dẫn.

Đối với cơ sở giáo dục, cần phân biệt thu nhập từ hoạt động giáo dục với thu nhập từ đầu tư tài chính, cho thuê tài sản hoặc kinh doanh thương mại độc lập. Các khoản này phải được hạch toán riêng, có cơ chế kiểm tra và thu hồi ưu đãi khi vi phạm. Với cơ sở giáo dục tư thục không vì lợi nhuận phải đúng đối tượng, tôi đề nghị quy định rõ điều kiện không chia lợi tức dưới mọi hình thức, kiểm toán độc lập, công khai báo cáo tài chính và kiểm soát giao dịch liên kết, tránh trường hợp lợi nhuận được chuyển thành lương thưởng hoặc chi phí với các bên liên quan.

Về miễn thuế đất cho cơ sở giáo dục, cần xác định rõ diện tích thực sự phục vụ hoạt động giáo dục và diện tích kinh doanh thương mại. Chính sách phải bảo đảm đúng mục tiêu hỗ trợ, tránh ưu đãi tràn sang hoạt động kinh doanh vì lợi nhuận

Với thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang, mục tiêu hạn chế lãng phí nguồn lực đất đai là đúng, nhưng cần có tiêu chí xác định rõ ràng, đồng bộ với Luật Đất đai sửa đổi. Luật cần loại trừ các trường hợp chậm đưa đất vào sử dụng do vướng quy hoạch, giải phóng mặt bằng hoặc thủ tục từ phía cơ quan nhà nước; đồng thời tránh thu trùng với nghĩa vụ tài chính khác. Tôi cũng đề nghị Chính phủ đánh giá tác động của bảng giá đất mới đến nghĩa vụ thuế từ năm 2027, nghiên cứu cơ chế chuyển tiếp phù hợp để hạn chế biến động quá lớn đối với người dân./.