Kỷ niệm 145 năm Đường sắt Việt Nam: Dẫn dắt và tổ chức lại không gian phát triển

Chiều 16/10, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam đã tổ chức Lễ kỷ niệm 145 năm Đường sắt Việt Nam (1881 - 2026), 80 năm Ngày truyền thống ngành đường sắt (21/10/1946 - 21/10/2026) và đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba, với sự tham dự của đồng chí Phạm Gia Túc, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ, cùng đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành, địa phương, đại sứ, tổ chức nước ngoài tại Việt Nam.

Về phía Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam có các đồng chí: Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Tập đoàn Đặng Sỹ Mạnh; Tổng giám đốc Hoàng Gia Khánh, cùng các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo ngành đường sắt qua các thời kỳ; các Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng Lao động của ngành đường sắt; đại diện gia đình có 5 thế hệ gắn bó với ngành đường sắt.

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chúc mừng ngành đường sắt đã có những nỗ lực bứt phá được Đảng, Nhà nước ghi nhận và đánh giá cao. Doanh thu tăng vượt bậc, từ chỗ thua lỗ do dịch bệnh đã chuyển sang có lãi; đời sống người lao động nâng lên rõ rệt; nhiều sản phẩm du lịch - di sản độc đáo ra đời, biến "mỗi cung đường thành một loài hoa, mỗi khu ga thành một điểm đến".

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, ngành đường sắt đang đứng trước vận hội lớn và trách nhiệm rất nặng nề trong việc xây dựng hạ tầng chiến lược, mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, đường sắt được xác lập trở lại là kết cấu hạ tầng chiến lược quốc gia.

Nghị quyết Đại hội XIV, Kết luận số 49-KL/TW của Bộ Chính trị cùng quyết sách của Quốc hội về dự án Đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam dài 1.541 km và tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã mở ra không gian phát triển chưa từng có. Các Nghị quyết chiến lược của Trung ương (Nghị quyết 79-NQ/TW về kinh tế nhà nước, Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học công nghệ, Nghị quyết 68-NQ/TW về kinh tế tư nhân, Nghị quyết 66-NQ/TW về thể chế) đã tạo hành lang pháp lý vững chắc để Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam vươn lên giữ vai trò dẫn dắt.

Việc chuyển đổi thành Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam đòi hỏi bước chuyển mạnh mẽ về tư duy, quản trị và năng lực tổ chức thực hiện. Như đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh tại buổi làm việc ngày 6/8/2026: "Phát triển kết cấu hạ tầng phải trở thành một ngành kinh tế chiến lược, tạo ra thị trường lớn để phát triển năng lực sản xuất trong nước"; "Quỹ đất, không gian phát triển phải được dự trữ, bảo vệ với tầm nhìn ít nhất 50 năm".

Chính phủ đánh giá cao Chiến lược phát triển với mô hình "3 nền tảng - 3 trụ cột - 5 chuyển dịch" cùng tư tưởng xuyên suốt "Đường sắt đi trước - Mở đường phát triển" mà Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam đã chủ động xây dựng - Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh và cho biết sẽ chỉ đạo các bộ, ngành khẩn trương rà soát, tháo gỡ cơ chế, thể chế; báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét phương án bổ sung vốn điều lệ, đổi mới cơ chế đặt hàng bảo trì hạ tầng, tạo điều kiện tối đa để tập đoàn phát huy vai trò chủ thể trong các dự án đường sắt mới.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc: "Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam cần quán triệt quan điểm: Nhà nước tạo cơ chế, nhưng không làm thay. Cơ chế phải đi kèm trách nhiệm, nguồn lực phải đi kèm giải trình. Niềm tin của Đảng, Nhà nước và Nhân dân phải được trả lời bằng kết quả cụ thể, đo đếm được, có địa chỉ, có thời hạn".

Ôn lại hành trình hình thành và phát triển của Đường sắt Việt Nam, Tổng giám đốc Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam Hoàng Gia Khánh khẳng định, 145 năm là một hành trình đặc biệt, gắn liền với thăng trầm của đất nước, những thời khắc lịch sử và vận mệnh của dân tộc.

"Ngay tại nơi đây, nơi chúng ta đang tổ chức lễ kỷ niệm, nhà máy xe lửa Gia Lâm được người Pháp khởi công xây dựng từ 1902, cách đây 124 năm, đây chính là cơ sở đầu tiên về cơ khí công nghiệp của miền Bắc. Ngày 19/5/1955, nhà máy vô cùng vinh dự được đón Bác Hồ về thăm và làm việc. Nhà máy được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2000 và danh hiệu Anh hùng Lao động năm 2004. Cũng chính địa chỉ đỏ này đã được thành phố Hà Nội công nhận và gắn biển Di tích cách mạng kháng chiến năm 2007", Tổng giám đốc Hoàng Gia Khánh chia sẻ.

Trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, với tinh thần "Sống bám cầu, bám đường - Chết kiên cường, dũng cảm", "Địch phá, ta sửa, ta đi, địch phá ta cứ đi", những người đường sắt đã viết nên những trang sử hào hùng bằng trí tuệ, lòng quả cảm và cả sự hy sinh. Hòa bình lập lại, với ý chí và sức lực phi thường, những người đường sắt đã khẩn trương khôi phục tuyến đường sắt Bắc - Nam. Ngày 31/12/1976, hai đoàn tàu Thống Nhất đồng thời chuyển bánh từ ga Hà Nội và ga Sài Gòn, nối liền hai miền Nam - Bắc, trở thành một trong những biểu tượng sinh động của độc lập, thống nhất, hòa bình và khát vọng dựng xây đất nước.

Trong những thời điểm đất nước gặp khó khăn, vai trò, trách nhiệm xã hội của ngành đường sắt tiếp tục được thể hiện rõ nét. Trong đại dịch COVID-19, những chuyến tàu nghĩa tình đã đưa đồng bào từ vùng dịch trở về quê hương, vận chuyển miễn phí y, bác sĩ và hàng hóa thiết yếu. Trong thiên tai, bão lũ, đường sắt tổ chức vận chuyển hàng cứu trợ. Tập đoàn Đường sắt quốc gia luôn hoàn thành các nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng, an ninh và các sự kiện chính trị trọng đại của đất nước.

Đặc biệt trong giai đoạn gần đây, đường sắt Việt Nam ghi dấu sự chuyển mình mạnh mẽ. Đó là sự thay đổi về tư duy trong xây dựng chiến lược, định hướng phát triển, biến điểm yếu thành thế mạnh, những sản phẩm mới đã phát huy hiệu quả, góp phần tạo nên một diện mạo mới cho vận tải hành khách. Vận tải hàng hóa liên vận quốc tế liên tục được mở rộng theo hướng đưa cửa khẩu vào sâu trong nội địa. Hoạt động tái cơ cấu, tinh gọn bộ máy được thực hiện quyết liệt, việc ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số được đẩy mạnh. Nhờ đó, hoạt động sản xuất kinh doanh đã từng bước phục hồi và tăng trưởng.

Với những đóng góp ấy, các thế hệ cán bộ, đảng viên, người lao động ngành đường sắt đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng Huân chương Sao vàng, Huân chương Hồ Chí Minh cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

"Hôm nay, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba, đây là sự ghi nhận những nỗ lực, sáng tạo, ý chí vượt khó của cán bộ, đảng viên và người lao động Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, đồng thời là nguồn động viên, cổ vũ để Tập đoàn tiếp tục phấn đấu, xứng đáng với sự tin tưởng của Đảng, Nhà nước", Tổng giám đốc Hoàng Gia Khánh nói.

Về phía Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam khẳng định, đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới. Cùng với đó là yêu cầu xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, vị trí và vai trò của đường sắt đã được định vị ở một tầm cao mới.

Đường sắt được định hướng không chỉ là một phương thức vận tải đơn thuần, mà còn là kết cấu hạ tầng chiến lược, có khả năng dẫn dắt và tổ chức lại không gian phát triển; kết nối các trung tâm kinh tế, đô thị, cửa khẩu, cảng biển, các vùng sản xuất; kết nối quốc tế, thúc đẩy logistics, công nghiệp, đô thị hóa; đồng thời góp phần quan trọng bảo đảm quốc phòng, an ninh, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh đó, ngày 11/8/2026, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam chính thức chuyển đổi thành Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam. Đây không chỉ là sự thay đổi về mô hình tổ chức và tên gọi, mà đánh dấu một bước chuyển về vị thế, vai trò và sứ mệnh.

Mục tiêu là trở thành tập đoàn kinh tế nhà nước lớn mạnh, giữ vai trò nòng cốt, là trung tâm và dẫn dắt, làm chủ hệ sinh thái đường sắt quốc gia; chuẩn bị đầy đủ nguồn lực để tiếp nhận, quản lý, vận hành, khai thác và bảo trì các tuyến đường sắt mới; từng bước làm chủ công nghệ và hình thành năng lực tự chủ quốc gia; quản trị hiện đại trên nền tảng số, áp dụng nguyên tắc quản trị của OECD; đóng góp tích cực vào sự phát triển của kinh tế - xã hội, an ninh – quốc phòng của đất nước, xây dựng một Việt Nam phát triển giàu mạnh, hùng cường.

Cũng tại buổi lễ, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba cho Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam và cá nhân đồng chí Đặng Sỹ Mạnh - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Tập đoàn; trao Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho đồng chí Hoàng Gia Khánh - Tổng giám đốc Tập đoàn.