Thực thi chính sách hiệu quả để doanh nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long bứt phá

Dù đóng góp quan trọng vào cán cân thương mại quốc gia, Đồng bằng sông Cửu Long vẫn đối mặt nghịch lý tỷ trọng xuất khẩu giảm, doanh nghiệp chủ yếu có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, thiếu doanh nghiệp đủ sức dẫn dắt tăng trưởng.

Tại Hội nghị gặp gỡ giữa lãnh đạo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), chính quyền với doanh nghiệp đầu ngành Đồng bằng sông Cửu Long năm 2026 diễn ra chiều 16/10 tại thành phố Cần Thơ, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy doanh nghiệp lớn mạnh, ứng dụng công nghệ và tháo gỡ điểm nghẽn trong thực thi chính sách.

*Khai thác công nghệ, nâng cao giá trị gia tăng cho kinh tế vùng

Theo ông Nguyễn Phương Lam, Giám đốc VCCI chi nhánh Đồng bằng sông Cửu Long, một vấn đề đáng quan tâm là tình trạng “missing middle”, tức thiếu hụt doanh nghiệp quy mô vừa. Trong khi doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm khoảng 70%, tỷ lệ doanh nghiệp thuộc nhóm này phát triển lên quy mô vừa bình quân chưa đến 10% mỗi năm.

Đáng chú ý, qua thống kê trong hai năm, danh sách 30 doanh nghiệp lớn được theo dõi chưa ghi nhận thêm doanh nghiệp lớn mới. Theo ông Nguyễn Phương Lam, nếu thiếu doanh nghiệp quy mô vừa làm nền tảng, vùng sẽ khó hình thành thêm doanh nghiệp lớn có khả năng dẫn dắt thị trường, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng. Ông đề nghị các doanh nghiệp đầu ngành trong lĩnh vực logistics, nông nghiệp, năng lượng, dược phẩm đóng góp sáng kiến, kiến nghị để tạo động lực phát triển cho khu vực.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, năm 2025, Đồng bằng sông Cửu Long xuất siêu khoảng 11,5 tỷ USD, tương đương 58% thặng dư thương mại cả nước. Trong 9 tháng năm 2026, khi cả nước nhập siêu 19,5 tỷ USD, vùng vẫn xuất siêu khoảng 9,5 tỷ USD.

Tuy nhiên, tỷ trọng xuất khẩu của vùng trong tổng kim ngạch cả nước giảm từ 5% năm 2024 xuống 4,5% năm 2025 và còn 4% trong 9 tháng năm 2026. Năm 2025, xuất khẩu của vùng tăng 4,6%, thấp hơn mức tăng 17,1% của cả nước.

Ông Đậu Anh Tuấn nhận định, kết quả xuất siêu tích cực chưa phản ánh đầy đủ chất lượng tăng trưởng, bởi hoạt động chế biến nông sản còn hạn chế, ứng dụng máy móc, công nghệ chưa tương xứng và mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu còn thấp. Vùng cần thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm chế biến sâu, có hàm lượng giá trị gia tăng cao.

Về phát triển doanh nghiệp, số doanh nghiệp đăng ký mới tại vùng năm 2025 tăng 66,7%, cao hơn mức tăng 20% của cả nước. Tuy nhiên, vốn bình quân mỗi doanh nghiệp mới chỉ khoảng 5,8 tỷ đồng, chưa bằng một nửa mức bình quân cả nước là 12,6 tỷ đồng. Trong 9 tháng năm 2026, số lao động đăng ký mới giảm 16% so với cùng kỳ năm trước. Những con số này cho thấy quy mô doanh nghiệp còn nhỏ, khả năng mở rộng sản xuất và tạo việc làm vẫn là thách thức.

Từ thực tiễn đầu tư tại vùng, ông Lâm Nguyễn Hải Long, Chủ tịch điều hành ISC Việt Nam đề xuất khai thác phụ phẩm, phế phẩm nông nghiệp thông qua kinh tế tuần hoàn, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số tại các nhà máy nhỏ và vừa. Theo ông, đây là hướng đi giúp giảm lãng phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và tạo ra các sản phẩm có giá trị cao hơn.

Ông Lâm Nguyễn Hải Long kiến nghị tổ chức sự kiện công nghệ quy mô vùng định kỳ hằng năm, thu hút chuyên gia và doanh nghiệp quốc tế, tập trung vào kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số. Ông cũng đề xuất duy trì các cuộc gặp doanh nghiệp quy mô nhỏ theo quý để trao đổi sâu về những vấn đề thiết thực; đồng thời huy động sự đóng góp của doanh nghiệp để triển khai các sáng kiến.

Một hướng phát triển khác là xuất khẩu dịch vụ công nghệ số. Theo ông Lâm Nguyễn Hải Long, các doanh nghiệp công nghệ tại khu công nghệ số Hậu Giang đã cung cấp dịch vụ cho thị trường nước ngoài. Vùng cũng có nguồn nhân lực công nghệ thông tin từ các trường đại học, cần được kết nối tốt hơn với nhu cầu doanh nghiệp để khai thác hiệu quả tiềm năng.

Đồng quan điểm, bà Lâm Thúy Ái, đại diện doanh nghiệp MebiFarm cho rằng, nông nghiệp vùng còn nhiều dư địa ứng dụng khoa học công nghệ để tái sử dụng phụ phẩm, nâng cao giá trị sản phẩm. Doanh nghiệp đang triển khai mô hình ứng dụng công nghệ số trong quản lý quá trình nuôi tôm, từ con giống đến khâu chế biến, hướng tới kiểm soát dữ liệu và nâng cao hiệu quả toàn chuỗi.

Bà Lâm Thúy Ái đề nghị cơ quan quản lý có hỗ trợ thiết thực về giáo dục, tài chính và thu hút nhân lực chất lượng cao; tạo điều kiện để người có kinh nghiệm, tri thức từ các địa phương khác quay về đóng góp cho Đồng bằng sông Cửu Long.

*Đưa thể chế vào cuộc sống, khơi thông nguồn lực doanh nghiệp

Từ góc nhìn doanh nghiệp lúa gạo, ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An, cho rằng vấn đề cấp thiết không chỉ là ban hành chủ trương, chính sách mà phải bảo đảm các cơ chế đó được thực hiện hiệu quả trong thực tế.

Ông Phạm Thái Bình cho biết nhiều doanh nghiệp từng có quy mô lớn trong ngành lúa gạo đang gặp khó khăn về tài chính. Theo ông, đây là thực trạng cần được nhìn nhận nghiêm túc, đồng thời phải có giải pháp tháo gỡ những điểm nghẽn khiến doanh nghiệp khó duy trì và mở rộng sản xuất.

Đề cập Đề án phát triển bền vững một triệu ha lúa chuyên canh chất lượng cao và phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long, ông Phạm Thái Bình đánh giá đây là giải pháp quan trọng đối với ngành hàng lúa gạo. Tuy nhiên, theo ông, quá trình triển khai chưa đạt yêu cầu; việc xử lý rơm rạ, tổ chức sản xuất và nâng cao giá trị hạt gạo chưa tạo chuyển biến tương xứng với mục tiêu.

Ông Bình kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền tập trung tháo gỡ điểm nghẽn về vốn, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận tín dụng phục vụ các khâu trong chuỗi sản xuất, thu mua, chế biến và xuất khẩu lúa gạo. Doanh nghiệp không nhất thiết cần hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách mà cần cơ chế cho vay phù hợp để triển khai dự án.

Theo ông Phạm Thái Bình, nếu đề án được triển khai đồng bộ, có sự tham gia thực chất của doanh nghiệp và nông dân, giá trị xuất khẩu gạo có thể tăng đáng kể. Ông nhấn mạnh chính sách dù được xây dựng đầy đủ nhưng không đi vào cuộc sống sẽ khó tạo ra thay đổi đối với sản xuất và đời sống nông dân.

Từ những kiến nghị trên, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI đề nghị các cuộc trao đổi giữa chính quyền và doanh nghiệp tập trung vào vấn đề cụ thể, có khả năng triển khai, thay vì chỉ nêu khó khăn hoặc đề xuất chung chung.

Ông Hồ Sỹ Hùng cho rằng cần nhìn nhận cộng đồng doanh nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long theo địa bàn hoạt động và đóng góp thực tế, không phân biệt nguồn gốc. Những doanh nghiệp đăng ký kinh doanh, đầu tư nhà máy, nộp thuế và tạo việc làm tại vùng đều cần được xem là một bộ phận của hệ sinh thái doanh nghiệp địa phương, bao gồm cả doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Theo Chủ tịch VCCI, để tạo cú hích cho kinh tế vùng, bên cạnh phát huy nội lực cần thu hút thêm nguồn lực bên ngoài, nhất là doanh nhân, chuyên gia và nhân lực chất lượng cao. Chính quyền, VCCI và doanh nghiệp cần xác định rõ những trở ngại đối với việc mở rộng sản xuất, thu hút lao động, phát triển thị trường, từ đó xây dựng giải pháp có địa chỉ thực hiện cụ thể.

Ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh, thảo luận phải gắn với hành động. Doanh nghiệp cần chỉ rõ những điều kiện đang cản trở hoạt động đầu tư, mở rộng quy mô và đề xuất cơ chế tháo gỡ. VCCI sẽ đồng hành tổng hợp, kiến nghị đến các cơ quan có thẩm quyền, đồng thời phối hợp thúc đẩy những giải pháp thuộc trách nhiệm của mình./.