Lãi suất cao “bào mòn” động lực đầu tư của doanh nghiệp

Mặc dù Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã nhiều lần yêu cầu các ngân hàng thương mại giảm lãi suất nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi và mở rộng sản xuất, song theo phản ánh của cộng đồng doanh nghiệp, mặt bằng lãi suất cho vay thực tế vẫn neo ở mức cao.

Không chỉ làm gia tăng chi phí vốn, lãi suất cao còn làm suy giảm động lực đầu tư, đặc biệt đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) – lực lượng chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp của cả nước.

* Doanh nghiệp vẫn “đỏ mắt” tìm vốn rẻ

Theo ông Lê Tấn Nam, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp khu vực Tây Bắc Sài Gòn (TP. Hồ Chí Minh), thời gian qua Trung ương và TP. Hồ Chí Minh đã rất quyết liệt trong việc đề xuất các ngân hàng giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư.

Tuy nhiên, qua khảo sát tại các hội nghị đối thoại doanh nghiệp cũng như các buổi làm việc với Ngân hàng Nhà nước và một số ngân hàng thương mại, đến nay phần lớn doanh nghiệp vẫn chưa thấy có dấu hiệu chuyển biến rõ rệt. Hiện tại, lãi suất vay vốn ngân hàng của nhiều doanh nghiệp vẫn ở mức khá cao, gây nhiều khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo ông Nam, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm tỷ trọng rất lớn tại TP. Hồ Chí Minh cũng như trên cả nước. Trong khi đó, một phần đáng kể nguồn vốn tín dụng đang tập trung vào các tập đoàn và doanh nghiệp lớn triển khai các dự án trọng điểm quốc gia, khiến khối SME gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận vốn.

"Chúng tôi rất mong Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại có những giải pháp hạ nhiệt lãi suất, tạo điều kiện để doanh nghiệp được tiếp cận mức lãi suất ưu đãi hơn, tập trung đầu tư cho hoạt động sản xuất, kinh doanh trong những tháng cuối năm 2026", ông Nam kiến nghị.

Ông Dương Kim Quân, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng Bcons, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Xây dựng TP. Hồ Chí Minh cũng cho rằng, chủ trương giảm lãi suất của Chính phủ và ngành ngân hàng là rất tích cực, nhưng trên thực tế chính sách này vẫn "chưa thực sự đi vào cuộc sống".

Theo ông Quân, thời gian qua nhiều doanh nghiệp phải chịu mức lãi suất có thời điểm lên tới 14-15%/năm, tạo áp lực rất lớn lên dòng tiền và hiệu quả đầu tư. Vì vậy, các doanh nghiệp mong ngành ngân hàng có thêm các chương trình tín dụng trung và dài hạn với mức lãi suất hợp lý hơn để hỗ trợ doanh nghiệp phát triển.

Đối với nhóm doanh nghiệp xuất khẩu, nhu cầu về nguồn vốn còn mang tính đặc thù hơn. Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA) cho biết, ngành gỗ và nội thất có chu kỳ vốn dài khi doanh nghiệp phải mua nguyên liệu trước, tổ chức sản xuất, hoàn thiện sản phẩm rồi mới xuất khẩu.

Trong suốt chu kỳ đó, doanh nghiệp phải duy trì nguồn vốn để chi trả cho nguyên liệu, lao động, nhà xưởng, logistics và các chi phí tài chính.

Do đó, đại diện HAWA kiến nghị Ngân hàng Nhà nước cần có cơ chế tín dụng phù hợp hơn đối với doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu, đặc biệt là những doanh nghiệp đã có đơn hàng thực, dòng tiền thực và lịch sử tuân thủ tốt. Theo ông, đây là nhóm doanh nghiệp có khả năng tạo nguồn thu ngoại tệ, song lại chịu áp lực tài chính lớn nếu chi phí vốn duy trì ở mức cao.

* Có thể làm “méo” động lực đầu tư

Bên cạnh lãi suất cho vay, mặt bằng lãi suất huy động cũng được nhiều doanh nghiệp nhìn nhận là một rào cản đối với mục tiêu tăng trưởng. Theo đó, nếu lãi suất tiền gửi tiếp tục duy trì ở mức cao, dòng vốn có thể dịch chuyển khỏi khu vực sản xuất, kinh doanh, làm giảm động lực đầu tư và khởi nghiệp.

Chia sẻ tại một hội nghị mới đây, ông Trần Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Nam Thái Sơn nhận định, nếu lãi suất tiền gửi duy trì ở mức gần 10%, nhiều người sẽ đặt câu hỏi liệu có nên tiếp tục đầu tư sản xuất hay chỉ cần gửi tiền ngân hàng.

"Nếu lãi suất huy động gần 10% thì nhiều hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ sẽ không muốn đầu tư sản xuất nữa. Số lượng doanh nghiệp mới thành lập sẽ ngày càng ít đi, còn những người ngại rủi ro thì càng không muốn khởi nghiệp", ông Trần Việt Anh nói.

Theo ông, trong bối cảnh biên lợi nhuận của nhiều ngành sản xuất chỉ quanh mức 15%/năm, mức chênh lệch không lớn so với lãi suất tiền gửi sẽ khiến doanh nghiệp cân nhắc lại quyết định đầu tư. Khi lợi nhuận kỳ vọng không đủ bù đắp rủi ro kinh doanh, việc lựa chọn gửi tiết kiệm trở thành phương án an toàn và ít áp lực hơn.

Quan điểm này cũng được nhiều doanh nghiệp nhỏ chia sẻ. Đại diện Công ty Kim Minh Long - doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực in bao bì tại TP. Hồ Chí Minh cho rằng, tác động của lãi suất cao không chỉ dừng ở việc làm tăng chi phí vốn mà còn "tự triệt tiêu động lực đầu tư" của doanh nghiệp.

"Nếu tôi có 1 tỷ đồng, với lãi suất tiền gửi khoảng 10% thì chắc chắn tôi sẽ không muốn làm ăn nữa. Trong khi doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh đạt được mức lợi nhuận 5% đã là điều rất đáng mừng, thì gửi ngân hàng vừa an toàn, vừa không phải lo rủi ro hay các quy định pháp lý", đại diện doanh nghiệp chia sẻ.

Theo doanh nghiệp này, ngành in bao bì hiện chịu áp lực cạnh tranh gay gắt khiến biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp. Bên cạnh chi phí lãi vay, doanh nghiệp còn phải gánh thêm hàng loạt chi phí khác như logistics, hạ tầng, thủ tục hải quan và các khoản phí phát sinh. Trong khi lợi nhuận ngày càng mỏng, khả năng tích lũy để tái đầu tư gần như không còn.

Theo các doanh nghiệp, để khu vực kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng như kỳ vọng của Chính phủ, cần sớm đưa mặt bằng lãi suất về mức hợp lý, mở rộng các chương trình tín dụng ưu đãi dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời thiết kế các gói tín dụng trung và dài hạn phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu.

Chỉ khi chi phí vốn được giảm bớt, doanh nghiệp mới mạnh dạn đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Về dài hạn, nhiều ý kiến cũng cho rằng cần phát triển cân bằng hơn giữa thị trường tín dụng và thị trường vốn để giảm áp lực cung ứng vốn lên hệ thống ngân hàng. Hiện nay, phần lớn nhu cầu vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, trong khi đây vốn là nguồn vốn ngắn hạn. Điều này không chỉ tạo áp lực lên hệ thống ngân hàng mà còn khiến chi phí vốn của doanh nghiệp khó giảm một cách bền vững.

Do đó, cùng với việc điều hành lãi suất, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục thúc đẩy sự phát triển của thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu doanh nghiệp và các kênh huy động vốn dài hạn khác.

Khi doanh nghiệp có thêm nhiều lựa chọn tiếp cận vốn ngoài tín dụng ngân hàng, gánh nặng cung ứng vốn sẽ được chia sẻ, qua đó góp phần hình thành mặt bằng lãi suất hợp lý hơn, tạo điều kiện cho khu vực kinh tế tư nhân tăng tốc đầu tư và đóng góp nhiều hơn cho mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế.