Làm rõ những băn khoăn về đăng ký điện mặt trời mái nhà

Tọa đàm “Vì sao phải đăng ký khi lắp điện mặt trời mái nhà?” do Báo Công Thương tổ chức ngày 18/9 tại Hà Nội đã thu hút sự quan tâm của các nhà quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp. Sự kiện làm rõ băn khoăn của dư luận trước quy định mới: tự lắp, tự dùng nhưng vẫn phải đăng ký. Các ý kiến thống nhất cho rằng, việc đăng ký không phải làm khó người dân, mà chính là “chìa khóa” để bảo đảm an toàn, ổn định hệ thống điện và lợi ích lâu dài cho toàn xã hội.

Trong nhiều năm qua, nhờ chính sách khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà, hàng trăm nghìn hệ thống đã được lắp đặt, tương đương hàng nghìn MWp. Loại hình này góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia, nhất là trong cao điểm nắng nóng, tiết kiệm chi phí cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy lộ trình phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Tuy nhiên, sự phát triển quá nóng cũng kéo theo rủi ro quá tải lưới điện phân phối, nguy cơ cháy nổ và ảnh hưởng chất lượng điện nếu thiếu quản lý. Từ sau năm 2020, đã có khoảng 1.300 MWp điện mặt trời mái nhà lắp đặt nhưng không bán cho Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN); trong đó, nhiều hộ không đăng ký, gây khó khăn cho công tác dự báo và vận hành. Để khắc phục, Bộ Công Thương tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định 58/2025, quy định hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu phải đăng ký hoặc thông báo với cơ quan chức năng.

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Quốc Dũng – Trưởng ban Kinh doanh, EVN cho biết: Nghị định 58/2025 là bước tiến quan trọng, tạo cơ sở pháp lý cho phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu. Với EVN, đây vừa là giải pháp giảm áp lực cung ứng điện, vừa giúp người dân tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, số hệ thống được thông báo đến EVN lại rất ít, số liệu chủ yếu phải khảo sát nên thiếu chính xác, ảnh hưởng đến dự báo phụ tải.

Theo ông Dũng, dự báo phụ tải là nền tảng của kế hoạch vận hành và chuẩn bị nguồn. Nếu không nắm rõ công suất điện mặt trời tự sản, tự tiêu, nguy cơ mất cân đối nguồn – phụ tải sẽ tăng cao, nhất là vào những thời điểm trời nhiều mây hoặc ban đêm.

EVN đã xây dựng nhiều kênh đăng ký từ trực tuyến đến trực tiếp. Nhưng quan trọng hơn cả là nâng cao nhận thức: đăng ký không chỉ là thủ tục mà còn là trách nhiệm chung để đảm bảo an toàn và ổn định của hệ thống điện quốc gia.

Ở góc độ điều độ, ông Nguyễn Bá Hoài – Phó phòng Năng lượng tái tạo, Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) khẳng định, thông tin đầy đủ về điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu là vô cùng quan trọng. Dữ liệu này giúp dự báo công suất phát, điều chỉnh điện áp, tần số và cân bằng hệ thống.

Theo ông Hoài, thông số cần cập nhật nhất là quy mô lắp đặt. Nếu thiếu, mô hình dự báo sẽ sai lệch, gây khó khăn cho lập lịch huy động nguồn điện, tiềm ẩn nguy cơ mất cân bằng cung – cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến độ tin cậy của hệ thống điện quốc gia.

Ở góc độ nghiên cứu, ông Lê Việt Cường – Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: Dữ liệu về điện mặt trời mái nhà là điều kiện then chốt cho quy hoạch và điều chỉnh Quy hoạch điện VIII. Thiếu số liệu chính xác sẽ ảnh hưởng đến dự báo cung – cầu, quy hoạch lưới điện cũng như xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp.

Theo ông Cường, khó khăn lớn nhất hiện nay là thu thập dữ liệu ở quy mô hộ gia đình. Dù đã khai thác từ EVN, các điện lực địa phương và chính quyền, nhưng thông tin vẫn chưa thật sự đầy đủ, cập nhật. Đây là khoảng trống cần được khắc phục để đảm bảo an ninh năng lượng lâu dài.

Từ thực tiễn địa phương, ông Hoàng Đức Tiến – Phó Giám đốc Sở Công Thương Tuyên Quang cho biết: Với đặc thù địa phương miền núi, số giờ nắng không nhiều, công suất điện mặt trời mái nhà mới đạt hơn 60 MW. Người dân chưa thật sự quan tâm, nhưng với hệ thống trên 100 kWp, bắt buộc phải đăng ký để tránh tình trạng dòng điện phát ngược lên lưới. Ông Tiến cũng đề nghị Bộ Công Thương sớm ban hành hướng dẫn chi tiết để người dân, doanh nghiệp thực hiện đúng quy định.

Trước băn khoăn trên mạng xã hội như “tự lắp, tự dùng sao phải đăng ký”, ông Tiến cho rằng đây là khoảng trống thông tin cần được tuyên truyền rộng rãi. Việc đăng ký không nhằm làm khó người dân mà để đảm bảo an toàn, ổn định và phát triển bền vững của hệ thống điện.

Các ý kiến tại tọa đàm cho thấy rõ, yêu cầu đăng ký điện mặt trời mái nhà không chỉ là quy định pháp lý mà còn là điều kiện để bảo đảm an toàn, ổn định hệ thống điện, hỗ trợ hoạch định chính sách và quy hoạch năng lượng. Đăng ký không đơn thuần là thủ tục hành chính, mà là hành động thể hiện trách nhiệm của mỗi người dân, doanh nghiệp đối với sự phát triển bền vững của ngành điện và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.