Làn sóng thuế quan mới tác động thế nào đến nền kinh tế Mỹ?

Người dân mua sắm tại siêu thị ở California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Đằng sau những tiêu đề nổi bật, động thái này nhiều khả năng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ sẽ tiếp tục phải đối mặt với những điều đã dần trở nên quen thuộc: các thay đổi chính sách đột ngột, chuỗi cung ứng bị xáo trộn và giá hàng nhập khẩu cao hơn.

Sau 18 tháng kể từ khi Tổng thống Trump phát động cuộc chiến thương mại trong nhiệm kỳ thứ hai, tác động rõ nét nhất của thuế quan là giá cả tăng lên, khi lạm phát hàng hóa vẫn cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước đại dịch. Tuy nhiên, các mức thuế mới vẫn chưa làm suy yếu nền kinh tế Mỹ trị giá khoảng 30.000 tỷ USD, đồng thời cũng chưa mang lại những kết quả mà ông Trump từng cam kết, đó là thu hẹp thâm hụt thương mại và thúc đẩy hoạt động sản xuất trong nước.

Nhìn tổng thể, những nét chính trong cuộc chiến thương mại của ông Trump hầu như không thay đổi. Các điều chỉnh lần này chủ yếu nhằm duy trì chương trình áp thuế của chính quyền trong bối cảnh chính sách này đang vấp phải những thách thức về pháp lý.

Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ một loạt mức thuế quan toàn cầu diện rộng vào tháng 2. Ông Trump sau đó thay thế bằng mức thuế toàn cầu mới 10%, dựa trên một cơ sở pháp lý khác, nhưng theo luật, mức thuế này chỉ được áp dụng trong 150 ngày — và thời hạn đó đã kết thúc vào 24/7.

Hôm 23/7, Tổng thống đã công bố các mức thuế mới từ 10% đến 12,5% đối với hơn 80 nền kinh tế, trong đó có phần lớn các đối tác thương mại lớn của Mỹ, dựa trên một cơ sở pháp lý khác. Điều đó có nghĩa là phần lớn hàng nhập khẩu sẽ tiếp tục chịu mức thuế tương tự như trong 5 tháng qua.

Các mức thuế mới nhất dựa trên Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 — một công cụ từng được sử dụng rộng rãi trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump để áp thuế lên hàng trăm mặt hàng tiêu dùng và công nghiệp nhập khẩu từ Trung Quốc mà Mỹ cho rằng được giao dịch không công bằng.

Các mức thuế theo Mục 301, được đánh giá là có nền tảng pháp lý vững chắc hơn so với những loại thuế khác từng bị tòa án bác bỏ, nhằm đối phó với tình trạng doanh nghiệp Mỹ mất thị phần do việc sử dụng lao động cưỡng bức trong nguyên liệu hoặc quá trình sản xuất các hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ.

Tuy nhiên, toàn bộ việc điều chỉnh và thay đổi cơ sở áp thuế này có thể không quan trọng như vẻ bề ngoài. Các nhà phân tích ước tính mức thuế quan thực tế áp dụng đối với hàng nhập khẩu vào Mỹ sẽ vẫn duy trì quanh mức 10%, tương tự phần lớn thời gian trong năm nay. Thomas Ryan, nhà kinh tế thuộc công ty nghiên cứu Capital Economics, nhận định rằng nền kinh tế sẽ không chịu thêm tác động tiêu cực lớn hơn những gì đã xảy ra.

Theo Rich Lesser, Chủ tịch Boston Consulting Group, các doanh nghiệp Mỹ đã ứng phó khá linh hoạt với cuộc chiến thương mại của Tổng thống Trump. Ông nói rằng những trải nghiệm gần đây như đại dịch COVID-19 và làn sóng lạm phát sau đó đã khiến các công ty trở nên linh hoạt hơn và nâng cao khả năng phản ứng trước các cú sốc kinh tế. Điều này giúp các nhà quản lý nhanh chóng điều chỉnh chuỗi cung ứng và đưa ra những quyết định về giá cả dựa trên thông tin đầy đủ hơn.

Dù vậy, một số lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ cho biết họ cảm thấy bối rối trước cơ sở pháp lý được sử dụng để áp dụng mức thuế toàn cầu mới. Rick Woldenberg, Giám đốc điều hành công ty sản xuất đồ chơi giáo dục Learning Resources và công ty vật liệu học tập hand2mind, nhận xét “Mỹ chưa chứng minh được rằng lao động cưỡng bức khiến chúng tôi mất hoạt động kinh doanh”.

Learning Resources là nguyên đơn chính trong vụ kiện pháp lý khiến loạt thuế quan trước đó bị đình trệ, và trong tuần qua công ty này tiếp tục khởi kiện các mức thuế mới. Ông Woldenberg cho rằng “đây chỉ là cái cớ để đánh thuế mà không cần thông qua Quốc hội”.

Công ty của Woldenberg có trụ sở tại bang Illinois nhập khẩu đồ chơi được sản xuất tại Trung Quốc, Ấn Độ và nhiều nơi khác ở châu Á. Ông Woldenberg cho rằng các mức thuế mới nhất từ 10% đến 12,5% theo Mục 301 là “chắc chắn gây lạm phát” đối với nền kinh tế Mỹ.

Hệ quả rõ ràng nhất từ các mức thuế quan của Tổng thống Trump là giá hàng hóa vật chất tăng lên, từ quần áo, tivi cho đến đồ nội thất. Theo Kelley Blue Book, chi phí thuế quan đã khiến giá xe mới tăng thêm từ 1.600 đến 9.000 USD trong năm nay.

Các nhà kinh tế của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) ước tính rằng tính đến tháng 2, các mức thuế này đã làm tăng khoảng 3,1% chi phí của nhóm hàng hóa cốt lõi, tức các mặt hàng không bao gồm những nhóm giá biến động mạnh như thực phẩm và năng lượng. Đây là một mức thay đổi đáng kể, bởi giá hàng hóa phần lớn đã giảm trong suốt thập kỷ trước khi đại dịch COVID-19 bùng phát.

Tuy nhiên, phần lớn chi tiêu của người tiêu dùng Mỹ dành cho các dịch vụ, từ nhà ở, chăm sóc y tế, giải trí cho đến vé máy bay. Vì vậy, việc giá hàng hóa tăng do thuế quan nhìn chung chỉ có tác động nhỏ hơn nhiều đến lạm phát tổng thể. Tính chung, các nhà kinh tế Fed ước tính tác động của thuế quan đối với lạm phát tiêu dùng cốt lõi chỉ vào khoảng 0,8 điểm phần trăm.

Ngoài tác động đến lạm phát, các mức thuế quan chưa gây nhiều sức ép lên nền kinh tế Mỹ. Nền kinh tế đã tăng trưởng 2,7% sau khi điều chỉnh theo lạm phát trong khoảng thời gian từ 3 tháng đầu năm 2025 đến cùng kỳ năm 2026, nhờ chi tiêu tiêu dùng vững chắc và làn sóng đầu tư bùng nổ vào trí tuệ nhân tạo (AI). Chỉ số chứng khoán S&P 500 tăng khoảng 31% kể từ khi ông Trump tung ra đợt áp thuế lớn đầu tiên.

Tuy nhiên, cho đến nay, các mức thuế quan vẫn chưa đạt được nhiều tiến triển đối với hai mục tiêu trọng tâm mà chính quyền đặt ra khi áp dụng chúng: thu hẹp thâm hụt thương mại và khôi phục việc làm trong ngành sản xuất. Trong 5 tháng đầu năm 2026, thâm hụt thương mại của Mỹ đạt 297,91 tỷ USD, giảm khoảng 10% so với cùng kỳ năm 2024.

Mặc dù sản lượng công nghiệp chế tạo đã tăng 3,1% kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, ngành này lại sử dụng ít lao động hơn. Trong tháng 6, số người Mỹ làm việc trong lĩnh vực sản xuất ít hơn khoảng 75.000 người so với tháng 1/2025.

Nhóm phụ trách thương mại của ông Trump đang từng bước gia tăng sức ép thuế quan ở một số lĩnh vực khác. Chính quyền đã công bố kế hoạch áp mức thuế cao đối với nhiều loại hàng hóa của Canada bắt đầu từ tháng tới. Động thái này được nhiều người xem là một công cụ gây sức ép trước cuộc đàm phán lại một hiệp định thương mại quan trọng là Hiệp định Mỹ–Mexico–Canada (USMCA).

Chính quyền Mỹ cũng đang nỗ lực áp dụng thêm một mức thuế quan diện rộng khác nhằm ứng phó với tình trạng dư thừa năng lực sản xuất ở nước ngoài, vốn khiến giá các sản phẩm do Mỹ sản xuất bị kéo xuống.

Ngoài ra, trong bài đăng trên mạng xã hội hôm 24/7, Tổng thống Trump cho biết đội ngũ của ông đang xem xét áp dụng các mức thuế mới đối với Liên minh châu Âu (EU) để trả đũa việc EU phạt các công ty công nghệ Mỹ.

Mức thuế 25% đối với hàng nhập khẩu từ Brazil được áp dụng hồi đầu tháng này viện dẫn lý do là hệ thống thanh toán kỹ thuật số của Brazil, mà chính quyền Tổng thống Trump cho rằng đã khiến các công ty Mỹ như Visa và Mastercard rơi vào thế bất lợi, cùng với một số khiếu nại khác. Mỹ cũng tiếp tục đe dọa áp mức thuế rất cao đối với thuốc generic (loại thuốc được sản xuất dựa trên thuốc gốc đã hết thời gian bảo hộ bản quyền), mặc dù các mức thuế này sẽ không có hiệu lực trong vòng 2 năm tới.