Lan tỏa ý thức bảo tồn biển tới các trường học vùng đảo Lý Sơn

Quang cảnh buổi tập huấn về bảo tồn biển, rùa biển và hệ sinh thái biển dành cho 40 giáo viên tại Lý Sơn. Ảnh: Phan Phương – TTXVN

Trong hai ngày 21-22/3, tại đặc khu Lý Sơn (Quảng Ngãi), Ban quản lý Khu bảo tồn biển Lý Sơn phối hợp với Liên minh bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) tổ chức chương trình tập huấn bảo tồn hệ sinh thái biển cho 60 giáo viên đến từ các trường Trung học cơ sở trên địa bàn đặc khu. 

Ông Huỳnh Ngọc Dũng, Giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn biển Lý Sơn nhấn mạnh, chương trình có ý nghĩa hết sức quan trọng hướng tới việc trang bị, hỗ trợ đắc lực về phương pháp, công cụ và cách tiếp cận hiệu quả, làm giàu thêm tri thức về thiên nhiên biển đảo cho các giáo viên. Từ đó, các giáo viên có thể tự tin lồng ghép các nội dung này vào trong chương trình giảng dạy và các hoạt động ngoại khóa.

Ông Huỳnh Ngọc Dũng cho biết thêm, biển không chỉ là không gian sinh tồn của cư dân ven biển mà còn là nơi lưu giữ những hệ sinh thái vô cùng quý giá như rạn san hô, thảm cỏ biển, hệ sinh thái vùng triều, là môi trường sống của nhiều loài sinh vật biển nguy cấp quý hiếm; trong đó có rùa biển và thú biển. Tuy nhiên, trước tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và hoạt động khai thác thiếu bền vững đã dẫn đến hệ lụy các hệ sinh thái này đang phải đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. 

Chính vì vậy, trong bối cảnh đó, việc giáo dục và nâng cao nhận thức của con người được xác định là một trong những giải pháp căn cơ, lâu dài, hữu hiệu nhất. Không chỉ dừng lại ở góc độ người truyền đạt tri thức, giáo viên còn trực tiếp đóng góp vai trò gieo mầm nhận thức, hình thành thái độ, nuôi dưỡng trách nhiệm về bảo vệ tài nguyên, môi trường cho thế hệ trẻ. Tin tưởng rằng, sau chương trình tập huấn, mỗi thầy cô sẽ trở thành một "đại sứ nhỏ" trong việc truyền cảm hứng, lan tỏa những thông điệp tích cực, những hành động thiết thực vì một đại dương xanh, bền vững cho hôm nay và mai sau. 

Theo báo cáo từ Liên minh quốc tế về bảo tồn thiên nhiên (IUCN), hiện nay, tỷ lệ diện tích tự nhiên vùng biển quốc gia được bảo vệ chỉ chiếm 2,9%, thấp hơn so với Nghị Quyết 36/2018 và Nghị quyết số 48/NQ-CP năm 2023 là 6%, thấp hơn nhiều so với sáng kiến mục tiêu "30% diện tích đại dương được bảo vệ vào năm 2030". Hơn 40% các loài san hô và 1/3 các loài cá mập, cá đuối và cá nhám voi đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Cuộc khủng hoảng hành tinh ba tầng, suy giảm đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu và ô nhiễm đã và đang làm trầm trọng thêm tình trạng khẩn cấp này, gây sức ép chưa từng có lên sự cân bằng mong manh của đại dương. 

Đến nay, cả nước chỉ mới có hơn 174.740 ha diện tích biển được bảo tồn, quản lý, chiếm tỷ lệ hơn 0,17% diện tích vùng biển tự nhiên. Mặc dù, có nhiều Khu bảo tồn biển lớn trên thế giới được thành lập (Vịnh Nha Trang, Cù Lao Chàm, Phú Quốc, Cồn Cỏ, Hòn Cau, Bạch Long Vĩ, Lý Sơn, Bái Tử Long, Cát Bà, Núi Chúa, Côn Đảo, Mũi Cà Mau) nhưng vẫn chưa đạt được mục tiêu 10% của đại dương được bảo vệ vào năm 2020 theo mục tiêu của Liên hiệp quốc (UN). Điều đáng nói, tuy mang lại nhiều lợi ích nhưng một số địa phương vẫn chưa thực sự ưu tiên phát triển hạ tầng, giáo dục, đầu tư đầy đủ về nguồn lực tài chính, chi trả các khoản chi phí thường xuyên dẫn đến một lượng lớn các Khu bảo tồn biển chỉ tồn tại "trên giấy"... 

Tại chương trình, các đại biểu đã tập trung nghiên cứu, thảo luận, bàn giải pháp xoay quanh 4 chủ đề chính: Đại dương của chúng ta, các hệ sinh thái san hô, thảm cỏ biển - Tầm quan trọng và thách thức; Rùa biển - Hành trình sinh tồn và bảo tồn; Lồng ghép kiến thức bảo tồn biển vào chương trình giảng dạy; Phương pháp giảng dạy về bảo tồn biển. Nội dung các chủ đề khá phong phú, kết hợp giữa kiến thức chuyên sâu, trao đổi thực tiễn và trải nghiệm thực địa. 

Bà Bùi Thị Thu Hiền, Quản lý Chương trình Biển và vùng bờ của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế, tập huấn cho giáo viên chuyên đề “Đại dương của chúng ta”, các hệ sinh thái san hô, thảm cỏ biển – tầm quan trọng và thách thức. Ảnh: Phan Phương – TTXVN

Bà Bùi Thị Thu Hiền, Quản lý chương trình Biển và vùng bờ (IUCN) cho hay, các vấn đề môi trường hàng đầu xảy ra một phần do sự thờ ơ, tham lam và ích kỷ của con người. Bà kiến nghị, đến lúc cần phải tạo ra một sự chuyển biến mạnh mẽ, rộng khắp cả về văn hóa lẫn tinh thần; trong đó các giáo viên đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc đồng hành cùng chính quyền địa phương, các cơ quan chuyên môn, nhà khoa học, đội ngũ làm công tác bảo tồn. Họ chẳng phải làm điều gì quá to tát, chỉ cần bắt đầu từ việc lồng ghép, tạo thói quen, định hướng hành vi, nâng cao nhận thức cho học sinh của mình, xa hơn nữa là cộng đồng dân cư ven biển. 

Phó giáo sư, Tiến sĩ Kiều Thị Kính, Đại học Sư phạm Đà Nẵng đề xuất, các giáo viên cần tích hợp giáo dục bảo tồn biển vào các chương trình ngoại khóa - trải nghiệm và các xu thế giáo dục mới; cần đặc biệt chú trọng đến việc mở rộng mô hình giáo dục STEM/STEAM. Qua đó, giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác hại của rác thải nhựa đối với hệ sinh thái biển, phát triển khả năng sáng tạo, hợp tác và tuyên truyền cộng đồng. 

Nhiều giáo viên cho rằng, chương trình tập huấn rất bổ ích, sát với thực tiễn tại địa phương, cần được duy trì và tổ chức thường xuyên; thống nhất ký cam kết hành động chung tay bảo vệ tốt hệ sinh thái môi trường biển.

Trong khuôn khổ chương trình, vào ngày 23/3, Ban tổ chức cũng sẽ tập huấn cho 50 ngư dân về cách thức sử dụng thiết bị di động theo dõi, giám sát việc đánh bắt không chủ ý đối với rùa biển và thú biển; các biện pháp cứu hộ sinh vật biển và giảm thiểu rác thải nhựa...