Lì xì Tết trong nhịp sống số

Mỗi độ Tết đến, Xuân về, phong bao lì xì lại trở thành biểu tượng quen thuộc của sự may mắn và sum vầy. Thế nhưng, cùng với sự phát triển của công nghệ số, phong tục mừng tuổi ngày Tết đang dần thay đổi khi nhiều người lựa chọn gửi lì xì qua ví điện tử, ứng dụng ngân hàng... Tiện lợi và hiện đại nhưng liệu “lì xì online” có làm phai nhạt ý nghĩa truyền thống của ngày đầu năm?

Khi “lì xì số” gõ cửa từng nhà

Trong quan niệm dân gian, mừng tuổi đầu năm là nghi thức mang ý nghĩa cầu chúc. Người lớn lì xì trẻ nhỏ để mong con cháu hay ăn chóng lớn, chăm ngoan, học giỏi. Con cháu mừng tuổi ông bà, cha mẹ để chúc sức khỏe, bình an. Phong bao đỏ – màu của cát tường và hỷ sự chính là biểu tượng cho điều tốt lành, cho sự khởi đầu suôn sẻ của một năm mới.

Tuy nhiên, nhịp sống hiện đại với guồng quay nhanh, cùng sự phổ biến của điện thoại thông minh và thanh toán không tiền mặt đã khiến thói quen này dần thay đổi. Đặc biệt, sau giai đoạn giãn cách vì dịch COVID-19, khi việc gặp gỡ trực tiếp bị hạn chế, lì xì online đã trở thành giải pháp phù hợp với nhiều gia đình.

Hiện nay, hàng loạt nền tảng như MoMo, ZaloPay, Viettel Money, ShopeePay hay các ngân hàng số đều tích hợp tính năng lì xì điện tử. Chỉ với vài thao tác đơn giản, người dùng có thể gửi tiền mừng kèm lời chúc đến người thân, bạn bè ở bất cứ đâu.

Chị Lan Hương là người Hà Nội gốc nhưng đã chuyển vào sinh sống tại TP. Hồ Chí Minh từ nhiều năm nay cho biết, gia đình chị có đông người nên những năm gần đây thường chọn lì xì qua ví điện tử. Vừa nhanh, vừa gọn, không phải lo đổi tiền mới hay chuẩn bị nhiều phong bì. Mấy đứa nhỏ cũng thích vì nhận được thông báo “ting ting” rất vui tai.

Theo thống kê của một ví điện tử lớn, trong dịp Tết 2025, người Việt đã gửi hơn 150 triệu phong bao lì xì điện tử, tăng gấp đôi so với năm trước. Không chỉ dừng ở việc chuyển tiền, các phong bao số còn được “trang trí” bằng hình ảnh linh vật, lời chúc, thiệp điện tử sinh động, tạo nên một không khí Tết rất riêng trong không gian số.

Với nhiều người trẻ, đây là cách chúc Tết vừa hiện đại vừa sáng tạo. Hà Anh - sinh viên tại Hà Nội chia sẻ, lì xì online vẫn mang lại cảm xúc nếu được gửi đi bằng sự chân thành. Mỗi phong bao đều có lời chúc riêng, icon dễ thương. Bạn bè nhận được là nhắn lại ngay, thấy cũng ấm áp.

Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều người học tập, làm việc xa quê, lì xì online trở thành chiếc cầu nối xuyên khoảng cách. Quang Anh – nghiên cứu sinh Tiến sĩ tại Mỹ cho biết, năm nào cũng gửi lì xì cho bố mẹ qua mạng. Nhận được tin nhắn chúc Tết từ nhà, dù cách gia đình nửa vòng trái đất nhưng vẫn thấy như đang ở rất gần.

Giữ hồn Tết giữa truyền thống và công nghệ

Bên cạnh những tiện ích rõ ràng, sự lên ngôi của lì xì điện tử cũng khiến không ít người băn khoăn. Với nhiều người lớn tuổi, Tết không chỉ là nhận tiền mừng, mà là khoảnh khắc sum họp, là ánh mắt, nụ cười và lời chúc trao tận tay.

Bà Minh Tâm 71 tuổi ở Hà Nội tâm sự, ngày xưa, lì xì là phải gặp nhau, chúc nhau, nhìn con cháu lớn lên từng năm. Giờ chỉ còn tin nhắn trên điện thoại nên thấy thiếu thiếu, nhất là với người già không thạo công nghệ như bà.

“Tôi có 4 đứa cháu, 2 đứa đang học ở nước ngoài. Thời khắc giao thừa các cháu vẫn gọi điện hình ảnh về nói chuyện với cả nhà. Ngoài lời chúc qua điện thoại, tôi cũng vẫn chuẩn bị bao lì xì đủ cho bọn trẻ để đến dịp các cháu về vẫn nhận được quà của ông bà” – bà Tâm chia sẻ.  

Quả thật, bản chất của phong tục lì xì nằm ở nghi thức trao gửi – ở cái cúi đầu lễ phép của con cháu, ở nụ cười hiền hậu của ông bà, ở tiếng cười rộn ràng khi cả nhà quây quần. Khi tất cả được gói gọn trong vài giây chạm màn hình, cảm xúc ấy đôi khi trở nên nhạt nhòa. Ngay cả một số bạn trẻ cũng thừa nhận rằng lì xì online tuy tiện nhưng thiếu đi cảm giác háo hức.

Các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng, khi một phong tục truyền thống được số hóa, nguy cơ lớn nhất không nằm ở hình thức, mà ở việc con người dần quên mất ý nghĩa ban đầu. Nếu lì xì chỉ còn là một giao dịch tài chính, giá trị tinh thần của Tết sẽ bị mờ đi.

Tuy vậy, sự thay đổi là điều khó tránh trong dòng chảy của thời đại. Cũng như việc người Việt từng quen dần với tin nhắn thay cho thư tay, mua sắm online thay cho chợ Tết, lì xì điện tử là một biểu hiện cho khả năng thích ứng của văn hóa dân tộc.

PGS. TS Nguyễn Thị Minh, chuyên gia nghiên cứu văn hóa dân gian nhận xét: “Truyền thống không phải là thứ bất biến, nó chỉ mất đi khi chúng ta không còn hiểu và trân trọng ý nghĩa của nó”.

Bởi vậy, thay vì đặt truyền thống và hiện đại ở hai thái cực đối lập, người Việt hoàn toàn có thể dung hòa cả hai. Với ông bà, cha mẹ, lì xì trực tiếp vẫn là cách thể hiện sự kính trọng và gắn kết. Với bạn bè, người thân ở xa, lì xì online lại là lựa chọn phù hợp để sẻ chia may mắn đầu năm.

Nhận thấy điều đó, nhiều ví điện tử cũng đang nỗ lực “thổi hồn Tết” vào không gian số. Các phong bao điện tử được thiết kế mang đậm sắc xuân, kèm lời chúc, thiệp thơ, thậm chí mô phỏng cả âm thanh mở bao lì xì, nhằm gợi lại cảm giác quen thuộc của ngày Tết xưa.

Ở nhiều quốc gia châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, hồng bao điện tử đã trở thành một nét văn hóa mới, vừa vui nhộn vừa duy trì tinh thần mừng tuổi theo cách hiện đại. Việt Nam cũng đang đi trên con đường ấy – một Tết truyền thống trong hình hài số hóa. Điều quan trọng là lì xì điện tử không nên trở thành cuộc so đo giá trị hay khoe khoang “phong bao số”. Dù là phong bao giấy hay phong bao ảo, ý nghĩa cốt lõi vẫn là lời chúc an lành, sự sẻ chia và gắn kết.

Tết Việt có thể thay đổi hình thức, nhưng tinh thần “chúc nhau điều lành” vẫn còn đó. Một phong bao lì xì điện tử, nếu gửi đi bằng tấm lòng, vẫn có thể ấm áp như cái bắt tay đầu xuân. Giữa nhịp sống số hóa, Tết Việt vẫn đang chuyển mình từng ngày. Có thể phong bao đỏ không còn xuất hiện dày đặc như trước, nhưng chỉ cần những lời chúc an lành còn được trao gửi thì hồn Tết vẫn nguyên vẹn – dù nằm trong tay hay hiện lên trên màn hình điện thoại.