Lợi ích “kép” từ phát triển điện mặt trời mái nhà tại Hà Nội

Việc phát triển điện mặt trời mái nhà tại Hà Nội không chỉ giúp giảm tải cho hệ thống điện Thủ đô, tăng tính tự chủ về nguồn điện, mang lại lợi ích trực tiếp cho hộ gia đình, cơ sở sản xuất kinh doanh mà còn giúp giảm phát thải khí CO2, thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng.

*Tự chủ nguồn điện 10/12 tháng trong năm

Ngay từ khi xây lại nhà vào năm 2019, vợ chồng anh Phạm Văn Hoàng Thuỷ và chị Uông Thị Lam (xã Hồng Vân, Hà Nội) đã tìm hiểu thông tin và quyết định đầu tư lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà.

Anh Thuỷ cho biết, ngôi nhà có diện tích 120 m2 với 2 điều hoà công suất 12 nghìn BTU lắp trong 2 phòng ngủ chính, ngoài ra còn có các thiết bị điện khác như: TV, bếp từ, máy giặt, tủ lạnh, quạt điện, máy tính…Trước khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà công nghệ hoà lưới, bám tải kèm pin lưu trữ, tiền điện của gia đình rơi vào 800 nghìn đồng/tháng trong mùa đông và gần 2 triệu đồng/tháng trong mùa hè. Kể từ khi lắp hệ thống điện mặt trời mái nhà công nghệ hoà lưới, bám tải kèm pin lưu trữ, nguồn cung điện cho gia đình luôn đảm bảo đến 10 tháng trong năm. 

Cùng với điện mặt trời mái nhà, gia đình anh Thuỷ chị Lam còn lắp đặt bình nước nóng năng lượng mặt trời; trong đó vào mùa đông, nước cũng được làm nóng đến 30 độ C, còn mùa hè nước nóng gần như bình nước nóng đun điện. Ngoài ra, gia đình còn lắp các bóng đèn năng lượng mặt trời ngoài sân vườn. 

Với việc triệt để sử dụng năng lượng mặt trời, tiền điện bình quân của gia đình anh Thuỷ, chị Lam mua của công ty điện lực chỉ còn dưới 100k đồng/tháng, phục vụ những thời điểm mưa phùn gió bấc kéo dài 2-3 ngày. 

Anh Thuỷ cũng cho biết, suất đầu tư điện mặt trời mái nhà công nghệ cũ (không có pin lưu trữ) chỉ khoảng 50 triệu đồng/ hộ gia đình và thời gian khấu hao chỉ khoảng 3 năm. Tuy nhiên, công nghệ này chỉ phù hợp với các gia đình thường xuyên sử dụng điện chủ yếu vào ban ngày; ban đêm vẫn phải dùng điện lưới. Vì vậy, gia đình anh Thuỷ đã đầu tư công nghệ điện mặt trời mái nhà hoà lưới, bám tải kèm pin lưu trữ (Hybrid) để có điện dùng cả ban đêm. Mặc dù suất đầu tư ban đầu cho hệ thống điện mặt trời công nghệ này lên tới 120-130 triệu đồng nhưng cũng chỉ khấu hao trong khoảng 6 năm, sau đó dùng miễn phí.

Bên cạnh đó, gia đình chủ động nguồn điện 10/12 tháng trong năm, không lo mất điện lưới cũng như không phải chạy máy phát điện (vừa ồn, vừa tốn tiền dầu Diesel vừa ô nhiễm không khí) khi mất điện lưới như trước đây. Ngoài ra, công nghệ này còn cho phép các hộ theo dõi trực tuyến mức độ tiêu thụ điện của các thiết bị điện theo thời gian thực qua điện thoại kết nối internet; từ đó chủ động tắt các thiết bị điện không cần thiết để tiết kiệm điện năng.

Với những lợi ích kinh tế to lớn mang lại từ mô hình điện mặt trời mái nhà công nghệ hoà lưới, bám tải kèm pin lưu trữ, nhiều hộ gia đình trong xã Hồng Vân đã đầu tư theo gia đình anh Thuỷ, chị Lam. Xác định cơ hội kinh doanh từ điện mặt trời mái nhà, anh Thuỷ chị Lam cũng đã quyết định thành lập Công ty Năng lượng xanh Minh An để lan toả mô hình này tới nhiều hộ gia đình. 

Theo chuyên gia tư vấn điện mặt trời mái nhà Hoàng Văn Bằng, tính toán mức độ bức xạ mặt trời được Tập đoàn Điện lực Việt Nam công bố mới nhất cho thấy, mức bức xạ mặt trời tại Hà Nội năm 2026 đạt khoảng 920 kWh/m²/năm. Vì vậy, bên cạnh lợi ích giảm phát thải CO2, việc đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà công nghệ hoà lưới, bám tải kèm pin lưu trữ (hybrid) có thể giúp khách hàng tiết kiệm tiền điện hàng tháng lên đến 90 - 95% cũng như chủ động nguồn điện trong lúc xảy ra mất điện do sự cố, thiên tai.

Chuyên gia Hoàng Văn Bằng cũng cho biết, hệ thống điện mặt trời mái nhà sử dụng biến tần hybrid kèm pin lưu trữ phù hợp với các hộ gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh có diện tích mái lắp đặt từ 30 m2 trở lên, tiền điện từ 1,5 triệu đồng/tháng trở lên.

Với công nghệ sản xuất của các hãng hiện nay, biến tần và pin lưu trữ được nhiều hãng áp dụng chính sách bảo hành 1 đổi 1 cho sản phẩm lỗi trong vòng 5 - 10 năm. Tuổi thọ của biến tần hiện nay có thể đạt mức 15 - 20 năm hoặc lâu hơn với 1 số hãng chất lượng; tấm PV (tấm pin trên mái) hiện nay đều cơ bản được bảo hành vật lý 12 - 15 năm; bảo hành hiệu suất (trên 80%) sau 25 - 30 sử dụng, Chuyên gia Hoàng Văn Bằng cho biết. 

*Nhiều chính sách thúc đẩy điện mặt trời mái nhà 

Theo tính toán của nhiều đơn vị chuyên lắp đặt và nghiên cứu, mỗi 1kWp điện mặt trời có thể tạo ra trung bình 3,5-4,5 kW giờ/ngày. Một hệ thống công suất 5kWp cho sản lượng hơn 650kwh/tháng, tương đương mức tiêu thụ điện của một hộ gia đình trung bình tại Hà Nội. Cùng với lợi ích kinh tế, mỗi Kwh điện mặt trời sản xuất còn giúp giảm khoảng 0,7kg CO₂ so với điện từ nhiên liệu hóa thạch.

Với nhu cầu sử dụng điện chiếm khoảng 15% tổng nhu cầu điện quốc gia và nhu cầu này được dự báo tiếp tục tăng trong giai đoạn 2026-2030 cùng quá trình đô thị hóa, gia tăng dân số cơ học và mở rộng các hoạt động sản xuất, kinh doanh, thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030, điện năng thương phẩm đạt 52.178 triệu kWh; công suất cực đại là 9.400 MW; tốc độ tăng trưởng điện thương phẩm bình quân đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế 2 con số. Trong đó, Hà Nội phấn đấu đến năm 2030, tổng công suất nguồn điện năng lượng mặt trời đạt khoảng 1.500 MW. 

Trước yêu cầu bảo đảm cung ứng điện và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh, HĐND thành phố Hà Nội đang lấy ý kiến với dự thảo nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện. Chính sách dự kiến thực hiện từ năm 2026 đến hết năm 2030.

Theo dự thảo, hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà được đề xuất hỗ trợ 1 triệu đồng/kWp, tính theo tổng công suất định mức của các tấm quang điện, nhưng tối đa 3 triệu đồng/hộ. Hệ thống thuộc diện hỗ trợ phải có tổng công suất từ 1 kWp trở lên.

Đối với hệ thống lưu trữ điện được lắp đặt đồng bộ, mức hỗ trợ dự kiến là 1 triệu đồng/kWh, tính theo tổng dung lượng lưu trữ, tối đa 3 triệu đồng/hộ. Hệ thống phải có tổng dung lượng từ 2 kWh trở lên. Như vậy, một hộ gia đình đầu tư đồng thời điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ có thể được hỗ trợ tổng cộng tối đa 6 triệu đồng.

Bên cạnh chính sách hỗ trợ của Thành phố, cơ chế đối với phần điện dư cũng đang tạo thêm dư địa cho mô hình này. Theo Nghị định 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 của Chính phủ, tỷ lệ điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ được mua bán thông thường không vượt quá 50% sản lượng điện phát tại đầu ra của nguồn điện.

Dù vậy, Tổng Công ty Điện lực Hà Nội khuyến nghị khách hàng không nên đặt mục tiêu chính vào việc phát điện dư để bán lên lưới mà nên ưu tiên bài toán tự sản xuất - tự tiêu thụ. Công suất hệ thống cần được tính toán dựa trên nhu cầu sử dụng thực tế, tránh đầu tư quá lớn so với phụ tải khiến lượng điện không sử dụng trực tiếp tăng lên và làm giảm hiệu quả kinh tế của dự án.