Lý giải nguyên nhân gây lũ quét, sạt lở đất ở khu vực miền núi phía Bắc

Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu trao đổi với Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cùng đoàn về địa bàn nơi bị lũ ống, lũ quét gây ra. Ảnh: Quý Trung – TTXVN

Liên tiếp những ngày qua, nhiều tỉnh miền núi phía Bắc như Lai Châu, Điện Biên, Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang xảy ra mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất. Đáng chú ý, mưa lớn kéo dài từ sáng 16/7/2026 đến ngày 17/7/2026 trên địa bàn xã Mường Than, tỉnh Lai Châu đã gây lũ ống, lũ quét tại các bản Chít, Che Bó, Nậm Sáng, Sắp Ngụa, Ngà Phát, gây thiệt hại về người, tài sản của nhân dân; nhiều tuyến giao thông huyết mạch trên địa bàn xã bị chia cắt, nhiều bản bị cô lập hoàn toàn.

Lý giải về nguyên nhân của diễn biến thiên tai này, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia Hoàng Văn Đại cho biết, do ảnh hưởng của một vùng xoáy thấp nằm ngay trên khu vực Bắc Bộ, hoạt động trên độ cao từ 1.500-5.000m đã gây mưa rất lớn cho khu vực trên. Cùng với đó, do lượng mưa quá lớn so với khả năng chống chịu của hạ tầng khu vực miền núi phía Bắc, lượng nước lũ dồn về từ thượng nguồn cũng tăng đột biến, kết hợp có mưa từ nhiều ngày trước làm nền đất núi đồi đã ngậm no nước, bão hòa và đã xảy ra sạt lở, lũ quét và lũ ống. 

Cường độ lũ lớn gây lũ quét xảy ra ở các tỉnh phía Bắc, đặc biệt tại Lai Châu là do cường độ mưa lớn, kéo dài hơn nên tình trạng sạt lở và lũ quét cao hơn. Ngoài ra, các yếu tố địa chất, địa hình, địa mạo, thạch học, vỏ phong hóa, thổ nhưỡng, thảm phủ, sử dụng đất, khí tượng, thủy văn... của khu vực miền núi phía Bắc cũng là các tác nhân gây ra lũ quét, sạt lở đất. Đây cũng vốn là khu vực nhạy cảm với nguy cơ lũ quét và sạt lở khi xảy ra mưa lớn kéo dài. 

Theo nhận định của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, từ nay đến đêm 20/7, khu vực vùng núi Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to và dông với lượng mưa phổ biến 50-100mm, cục bộ có nơi mưa rất to trên 250mm. Cảnh báo nguy cơ mưa có cường độ lớn trên 100mm/3 giờ.  Từ đêm 20/7 đến khoảng ngày 23/7, khu vực Bắc Bộ có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa to (thời gian mưa tập trung vào chiều tối, đêm và sáng sớm). Từ ngày 24/7, có mưa rào và dông vài nơi. 

Với tình hình trên, nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất vẫn có khả năng xảy ra tại khu vực Bắc Bộ, đặc biệt là các tỉnh miền núi phía Bắc như Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Điện Biên, Tuyên Quang, Cao Bằng... 

Để chủ động phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại, ông Hoàng Văn Đại khuyến cáo, người dân khu vực miền núi, ven suối, ven sườn đồi cần theo dõi sát các bản tin cảnh báo mưa lũ, lũ quét, sạt lở đất. Khi mưa to kéo dài, đặc biệt ban đêm, nếu thấy nước suối đục, dâng nhanh, có tiếng động lạ trên núi hoặc nứt đất, nền nhà thì cần nhanh chóng di chuyển đến nơi cao, an toàn; không ở lại nhà ven suối, chân taluy; không qua ngầm, tràn khi nước đang lên.

Đồng thời, người dân chủ động dự trữ lương thực, nước uống, đèn pin và phối hợp với chính quyền địa phương khi có tình huống khẩn cấp. 

Cơ quan khí tượng thủy văn kiến nghị các cơ quan chức năng tại địa phương lưu ý rà soát các điểm nghẽn dòng, các vị trí xung yếu trên địa bàn để có biện pháp phòng tránh, ứng phó. 

Trước đó, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia đã đưa ra dự báo, do ảnh hưởng của rãnh áp thấp, từ 16-20/7, ở khu vực Bắc Bộ có mưa trên diện rộng; các tỉnh Điện Biên, Sơn La, Lai Châu, Lào Cai, Tuyên Quang, Thái Nguyên mưa to từ 100-200mm, cục bộ có nơi mưa to trên 350mm. 

Đồng thời, cơ quan khí tượng thủy văn cũng cảnh báo, từ tối và đêm 16/7 đến ngày 21/7, trên các sông Bắc Bộ có khả năng xuất hiện một đợt lũ. Đỉnh lũ trên các sông suối nhỏ lên mức báo động 2- báo động 3, đỉnh lũ trên sông Thao, sông Lô, thượng lưu sông Thái Bình lên mức báo động 1- báo động 2, có sông trên báo động 2. Nguy cơ cao xảy ra lũ quét và sạt lở đất ở các tỉnh vùng núi, trung du Bắc Bộ. 

Trong các ngày từ 16-18/7, khu vực vùng núi Bắc Bộ đã có mưa to, mưa  lớn đã gây ra lũ quét và sạt lở đất, đặc biệt trên địa bàn xã Mường Than, tỉnh Lai Châu. Mưa lớn kéo dài từ sáng 16/7 đến ngày 17/7 đã làm 13 người thương vong và 4 người mất tích với nhiều thiệt hại nghiêm trọng ở tỉnh Lai Châu.

Mưa lớn cũng đã làm thiệt hại nhiều nhà ở, lúa, hoa màu, hệ thống giao thông... trên địa bàn nhiều tỉnh miền núi như Điện Biên, Sơn La...