Ứng dụng AI, IoT tăng năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, thiên tai diễn biến khó lường, yêu cầu đặt ra đối với ngành khí tượng thủy văn là phải đổi mới mạnh mẽ, đặc biệt là trong ứng dụng khoa học và công nghệ. Đây chính là chìa khóa để hiện đại hóa hệ thống quan trắc, nâng cao chất lượng dự báo và phục vụ tốt hơn nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Phó Cục trưởng điều hành Cục Khí tượng thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Tiến sĩ Hoàng Đức Cường, ngành đã xây dựng mạng lưới hơn 2.850 trạm khí tượng thủy văn quốc gia rộng khắp trên đất liền, hải đảo và vùng biển của Việt Nam với các công nghệ tiên tiến, hiện đại bằng việc ứng dụng khoa học công nghệ đối với các trạm quan trắc.

Một trong những hướng đi quan trọng là ứng dụng công nghệ Internet vạn vật (IoT) vào các trạm quan trắc. Với IoT, các thiết bị đo có thể tự động thu thập và truyền dữ liệu theo thời gian thực về trung tâm. Điều này giúp giảm đáng kể sự phụ thuộc vào con người, đồng thời tăng tần suất và độ chính xác của số liệu. Những trạm đo mưa tự động, trạm đo mực nước thông minh đã và đang được triển khai ở nhiều địa phương, mang lại hiệu quả rõ rệt.

Bên cạnh đó, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng mở ra nhiều cơ hội mới cho lĩnh vực quan trắc và dự báo. AI có thể phân tích khối lượng lớn dữ liệu thu thập từ các trạm, từ đó nhận diện các xu thế, phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường của thời tiết. Nhờ vậy, các cơ quan dự báo có thể đưa ra cảnh báo nhanh hơn, chính xác hơn, giúp người dân chủ động phòng tránh thiên tai.

Không chỉ IoT và AI, nhiều công nghệ hiện đại khác cũng đang được ứng dụng như viễn thám, ảnh vệ tinh, ra đa thời tiết thế hệ mới hay các hệ thống truyền tin tốc độ cao. Những công nghệ này giúp mở rộng phạm vi quan trắc, đặc biệt ở những khu vực khó tiếp cận như vùng núi cao hoặc ngoài khơi xa.

Nhấn mạnh đến vai trò của trạm đo mưa tự động, trạm đo mực nước thông minh đối với việc dự báo thủy văn, Trưởng phòng Dự báo thủy văn,Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia Phùng Tiến Dũng chia sẻ, trên thực tế các trạm thủy văn tự động đã giúp cho việc cung cấp các dữ liệu thủy văn kịp thời, sát thực tế.

Cùng với đó,  việc ứng dụng chuyển đổi số giúp cho kỹ thuật viên giảm đáng kể thời gian xử lý, hạn chế nhiều sai sót. Sức mạnh số có khả năng xử lý dữ liệu cực nhanh, phân tích khối lượng thông tin khổng lồ từ mô hình số, vệ tinh, radar; tối ưu hóa đầu ra mô hình; phát hiện mẫu hình thời tiết; hỗ trợ dự báo ngắn hạn; nhận diện nguy cơ thiên tai sớm…

“Trong nhiều tình huống, AI cho kết quả rất nhanh và độ chính xác cao, nhất là khi có dữ liệu lịch sử lớn và các quy luật lặp lại tương đối rõ ràng. Điều này cực kỳ quan trọng trong việc đưa ra bản tin dự báo bão hoặc mưa lớn sớm hơn nhiều so với trước đây. Chuyển đổi số giúp giảm bớt áp lực trong khi hiệu quả làm việc tăng gấp nhiều lần. Nó đã thay đổi thực chất cách chúng tôi làm dự báo hằng ngày”, ông Phùng Tiến Dũng nhấn mạnh.

Để tiếp tục nâng cao hiệu quả của hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn, trong thời gian tới, Tiến sĩ Hoàng Đức Cường nêu rõ, ngành sẽ tập trung thực hiện các định hướng lớn, trọng tâm như: Hoàn thiện hệ thống mạng lưới trạm khí tượng thủy văn quốc gia, giám sát biến đổi khí hậu theo hướng tự động hóa, đồng bộ, hiện đại, tích hợp đa mục tiêu, ưu tiên phát triển tại các khu vực trên biển, ven biển, các đảo, quần đảo thuộc chủ quyền của Việt Nam, khu vực biên giới, lưu vực sông xuyên biên giới, khu vực còn thưa trạm, khu vực thường xuyên xảy ra thiên tai khí tượng thủy văn và chịu sự tác động của biến ổi khí hậu.

"Trong chặng đường phía trước, với sự đồng hành của khoa học công nghệ và sự quan tâm của toàn xã hội, hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn Việt Nam chắc chắn sẽ ngày càng hoàn thiện, góp phần xây dựng một đất nước an toàn, chủ động trước thiên tai và phát triển bền vững', Tiến sĩ Hoàng Đức Cường khẳng định.