Malaysia tăng cường vai trò của truyền thông trong chiến lược cạnh tranh quốc gia

Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng không chỉ diễn ra ở lĩnh vực kinh tế hay công nghệ, Malaysia đang cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý: coi truyền thông, ngoại giao và xúc tiến thương mại là những mắt xích của cùng một chiến lược thúc đẩy sức cạnh tranh quốc gia.

Trao đổi với phóng viên TTXVN, nhiều cơ quan trong lĩnh vực truyền thông của Malaysia cho biết lĩnh vực này hiện không chỉ được xem là kênh cung cấp thông tin cho công chúng, mà còn là công cụ góp phần xây dựng niềm tin, quảng bá hình ảnh quốc gia và tạo nền tảng cho thu hút đầu tư, mở rộng thương mại. Chủ trương này không được thể hiện bằng một văn kiện chính thức hay một khẩu hiệu chung, mà hiện diện trong các hoạt động của các cơ quan liên quan của Malaysia, từ Bộ Ngoại giao, Đài phát thanh và truyền hình quốc gia (RTM), hãng thông tấn quốc gia BERNAMA đến Cơ quan Xúc tiến thương mại Malaysia (MATRADE).

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là cách Malaysia mở rộng khái niệm ngoại giao. Nếu trước đây, ngoại giao chủ yếu gắn với các vấn đề chính trị và quan hệ giữa các quốc gia, thì hiện nay yếu tố kinh tế ngày càng được đặt ở vị trí trung tâm.

Bà Rina Hanis Rodzli, Phó Tổng Vụ trưởng Vụ Chính sách và Kế hoạch chiến lược, Bộ Ngoại giao Malaysia, cho biết đã yêu cầu các cơ quan đại diện ở nước ngoài tăng cường hoạt động ngoại giao kinh tế, đồng thời dành thêm nguồn lực cho lĩnh vực này. Bộ cũng triển khai các chương trình đào tạo để các nhà ngoại giao hiểu rõ hơn về kinh tế, thương mại và đầu tư, đồng thời thành lập một đơn vị chuyên trách về ngoại giao kinh tế và tài chính nhằm hỗ trợ mục tiêu phát triển của đất nước.

Theo bà, các cơ quan đại diện không còn chỉ làm nhiệm vụ thúc đẩy quan hệ chính trị mà ngày càng đóng vai trò cầu nối cho thương mại, đầu tư và hợp tác kinh tế. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút dòng vốn và công nghệ ngày càng gay gắt, hoạt động ngoại giao cũng được kỳ vọng mang lại những lợi ích kinh tế cụ thể hơn cho quốc gia.

Điều đáng chú ý là cách tiếp cận này không dừng lại ở lĩnh vực ngoại giao. Trong lĩnh vực phát thanh, truyền hình RTM cũng đang tiến hành chuyển đổi với mục tiêu đưa vào ứng dụng các công nghệ mới, duy trì khả năng tiếp cận và tạo dựng niềm tin với công chúng trong bối cảnh hành vi tiếp nhận thông tin đang thay đổi nhanh chóng.

Tổng Giám đốc RTM, ông Ashwad Ismail nói: “Trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của các tòa soạn báo chí, song công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ. Điều quyết định vẫn là con người và khả năng tạo ra những nội dung có giá trị đối với khán giả”. Theo ông, khi độc giả và người xem ngày càng chuyển sang các nền tảng số như TikTok hay Instagram, các cơ quan báo chí không thể tiếp tục duy trì cách sản xuất và phân phối nội dung theo mô hình truyền thống. Thay vào đó, mỗi nội dung cần được thiết kế phù hợp với từng nền tảng, đồng thời kết hợp nhiều hình thức thể hiện để mở rộng khả năng tiếp cận.

Quan điểm này phản ánh một cách nhìn khá thực tế về truyền thông. Thay vì chỉ tập trung vào công nghệ hay các xu hướng mới, RTM đặt trọng tâm vào việc duy trì sự kết nối với công chúng. AI có thể giúp tăng hiệu quả sản xuất, nhưng không thể thay thế khả năng sáng tạo, sự đồng cảm và trách nhiệm xã hội của người làm báo.

Đó cũng là lý do vì sao, trong chiến lược chuyển đổi số của RTM, yếu tố con người vẫn được xem là nền tảng. Với cơ quan này, thành công của truyền thông không chỉ được đo bằng việc ứng dụng bao nhiêu công nghệ mới, mà còn ở khả năng giữ được niềm tin của khán giả trong một môi trường thông tin ngày càng phân mảnh.

Nếu RTM tập trung vào việc thích ứng với sự thay đổi của công nghệ, thì Hãng thông tấn quốc gia BERNAMA lại nhấn mạnh đến việc thay đổi tư duy làm báo để thích ứng với sự thay đổi của công chúng. Theo Chủ tịch BERNAMA, ông Datuk Seri Wong Chun Wai, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là AI, mà còn là việc các cơ quan báo chí phải hiểu rõ hơn nhu cầu của người đọc trong một môi trường truyền thông ngày càng phân mảnh.

Ông cho rằng nhiều cơ quan báo chí vẫn dành quá nhiều thời gian sản xuất những nội dung mà công chúng không thực sự quan tâm. Nhấn mạnh mọi chiến lược truyền thông cuối cùng đều phải bắt đầu từ khán giả, ông nói: "Nếu ngay cả những người gần gũi nhất của bạn cũng không muốn đọc bản tin của bạn, thì đó là một thất bại". Theo ông, thay vì chỉ tập trung đưa tin về các hoạt động của chính phủ hay các văn kiện hợp tác, các cơ quan báo chí cần đặt câu hỏi người dân ở mỗi quốc gia thực sự muốn biết điều gì về Malaysia để từ đó xây dựng nội dung phù hợp.

Cùng với việc thúc đẩy ứng dụng AI, BERNAMA cũng đang chủ động tìm kiếm các mô hình phát triển bền vững hơn cho báo chí. Với kinh nghiệm nhiều năm điều hành một tập đoàn truyền thông tư nhân trước khi đảm nhận vị trí Chủ tịch BERNAMA, ông Wong cho biết cơ quan này không chỉ dựa vào nguồn thu từ hoạt động thông tấn mà còn mở rộng sang tổ chức diễn đàn doanh nghiệp, sự kiện, giải thưởng, xuất bản và các dịch vụ truyền thông. Theo ông, báo chí muốn phát triển lâu dài thì không thể chỉ trông chờ vào ngân sách hay quảng cáo truyền thống, mà cần chủ động tạo ra những giá trị mới cho xã hội và thị trường.

Ở góc độ phát triển kinh tế, Cơ quan Xúc tiến thương mại Malaysia (MATRADE) cũng nhìn nhận truyền thông như một công cụ quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo ông S. Jai Shankar - Phó Tổng Giám đốc, kiêm Giám đốc chuyển đổi số của MATRADE - trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư và mở rộng thị trường ngày càng gay gắt, việc xây dựng hình ảnh một Malaysia hiện đại, đổi mới sáng tạo và có năng lực trong các lĩnh vực như AI, kinh tế số hay công nghiệp Halal có ý nghĩa không kém các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Hoạt động xúc tiến thương mại vì thế không chỉ dừng ở việc quảng bá sản phẩm mà còn hướng tới quảng bá năng lực và thương hiệu quốc gia, qua đó tạo dựng niềm tin với các nhà đầu tư và đối tác quốc tế.

Từ cách Bộ Ngoại giao triển khai ngoại giao kinh tế, RTM và BERNAMA thúc đẩy chuyển đổi số đến MATRADE quảng bá thương hiệu quốc gia, có thể thấy Malaysia đang đặt truyền thông vào vị trí của một hạ tầng mềm phục vụ phát triển. Với cách tiếp cận này, truyền thông không chỉ phản ánh năng lực cạnh tranh của quốc gia, mà còn trực tiếp góp phần tạo dựng năng lực cạnh tranh đó.