Minh bạch pháp lý để tạo sức hút cho Trung tâm Tài chính quốc tế

Để thu hút và giữ chân dòng vốn quốc tế, Trung tâm Tài chính quốc tế không chỉ cần các cơ chế tài chính cạnh tranh mà còn phải tạo dựng một nền tảng pháp lý rõ ràng, nhất quán và có khả năng dự báo. Theo các chuyên gia, mức độ chắc chắn của pháp luật và hiệu quả giải quyết tranh chấp có thể tác động trực tiếp đến chi phí, rủi ro và quyết định đầu tư.

Đây là nội dung ghi nhận tại tọa đàm “Các vấn đề pháp lý trong quá trình phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế”. Sự kiện nằm trong Chuỗi bài giảng Loseby 2026, do Hiệp hội Doanh nghiệp Anh Quốc tại Việt Nam (BritCham Vietnam) phối hợp với Dragon Capital tổ chức chiều 25/8 tại TP. Hồ Chí Minh.

* Minh bạch pháp lý để thu hút dòng vốn quốc tế

Tại tọa đàm, các diễn giả tập trung phân tích vai trò của pháp quyền, hệ thống tư pháp và cơ chế giải quyết tranh chấp trong việc thúc đẩy hoạt động đầu tư, thương mại xuyên biên giới, qua đó hỗ trợ sự phát triển của Trung tâm Tài chính quốc tế (IFC) tại Việt Nam.

Theo các chuyên gia, khi Việt Nam đang đẩy mạnh xây dựng IFC có khả năng cạnh tranh quốc tế, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện các chính sách ưu đãi hay mở rộng hoạt động tài chính, mà còn phải xây dựng một môi trường pháp lý đủ rõ ràng, nhất quán và có khả năng dự báo.

Ông Dominic Scriven, Chủ tịch và Nhà sáng lập Dragon Capital cho rằng, tính rõ ràng, nhất quán và khả năng dự báo của môi trường pháp lý là những nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin của nhà đầu tư, giúp doanh nghiệp chủ động hoạch định chiến lược dài hạn và tự tin cam kết nguồn vốn cho Việt Nam.

“Với cam kết đầu tư lâu dài tại Việt Nam, chúng tôi đánh giá cao những nỗ lực không ngừng của Việt Nam trong việc xây dựng môi trường pháp lý và kinh doanh thuận lợi, ổn định và hiệu quả”, ông Dominic Scriven chia sẻ.

Trong khi đó, ông Denzel Eades, Chủ tịch BritCham Việt Nam nhấn mạnh một khung pháp lý vững chắc, minh bạch cùng các thể chế tư pháp độc lập là nền tảng cốt lõi đối với niềm tin của nhà đầu tư quốc tế.

Theo ông Denzel Eades, trong quá trình Việt Nam đẩy nhanh mục tiêu phát triển một IFC đẳng cấp thế giới, cộng đồng doanh nghiệp Anh cam kết tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm trong các lĩnh vực luật thương mại, giải quyết tranh chấp và hoàn thiện quy chế quản lý.

* Thông luật có thể giảm “phần bù rủi ro”

Tham dự tọa đàm trực tuyến, ông Lord Richard Snowden, Thẩm phán Tòa án Tối cao Vương quốc Anh, nhấn mạnh vai trò của việc áp dụng Thông luật (Common Law) đối với sự phát triển của IFC.

Theo ông Lord Richard Snowden, Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong quá trình xây dựng IFC, trong đó đáng chú ý là việc thông qua luật về Tòa án chuyên biệt tại IFC vào tháng 12/2025. Việc quy định tiếng Anh là ngôn ngữ làm việc, cho phép áp dụng pháp luật nước ngoài và mở khả năng bổ nhiệm thẩm phán là công dân nước ngoài có đủ tiêu chuẩn được xem là những yếu tố quan trọng đối với một thiết chế tư pháp phục vụ các giao dịch quốc tế.

Theo vị Thẩm phán này, việc áp dụng Thông luật và tuân thủ pháp quyền tại IFC có thể mang lại những lợi ích kinh tế thiết thực cho Việt Nam, bởi hoạt động giao dịch giữa các cá nhân và doanh nghiệp chỉ có thể phát triển khi các bên có đủ mức độ tin cậy và chắc chắn về cách thức xử lý nếu phát sinh vấn đề.

Khi tồn tại sự bất định trong một giao dịch tiềm năng, chẳng hạn các bên phải ký kết hợp đồng theo những điều khoản xa lạ, sử dụng một hệ thống pháp luật xa lạ hoặc không tin tưởng rằng tranh chấp sẽ được giải quyết bởi một cơ chế tư pháp độc lập, nhà đầu tư có thể không sẵn sàng giao kết hợp đồng. Trong trường hợp vẫn quyết định giao dịch, các bên có thể phải tính đến rủi ro từ sự bất định và yêu cầu thêm một “phần bù rủi ro”. Điều này làm tăng chi phí giao dịch và chi phí huy động vốn. Hệ quả là số lượng giao dịch có thể giảm, trong khi những giao dịch vẫn được thực hiện sẽ có chi phí cao hơn.

Tuy nhiên, ông Lord Richard Snowden cũng lưu ý, hệ thống pháp lý áp dụng cho Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam vẫn còn nhiều việc cần làm, đặc biệt trong việc quy định cụ thể cơ chế thi hành các phán quyết. Một vấn đề đáng chú ý là pháp luật hiện chưa quy định đầy đủ về cơ chế thi hành mang tính tập thể, trong đó có thủ tục phá sản.

Từ kinh nghiệm của một số Trung tâm Tài chính quốc tế (AIFC, DIFC và Hong Kong), ông Andrew Oldland, Trưởng nhóm công tác về Trung tâm Tài chính quốc tế của TheCityUK cho rằng, các trung tâm này đều có một điểm chung là xây dựng hệ thống pháp luật và tòa án chuyên biệt, khác với hệ thống pháp luật và tư pháp chung của quốc gia nơi trung tâm đặt trụ sở. Các tòa án này vận hành theo các nguyên tắc của Thông luật và có nền tư pháp độc lập với hệ thống tư pháp của quốc gia có chủ quyền.

Theo ông Andrew Oldland, một đặc điểm chung khác của các Tòa án IFC là đội ngũ thẩm phán thương mại độc lập và giàu kinh nghiệm, có khả năng đưa ra các phán quyết được lập luận chặt chẽ, dựa trên các nguyên tắc của thông luật. Đội ngũ thẩm phán này đến từ nhiều khu vực tài phán theo thông luật, trong đó có Australia, New Zealand và Singapore. Tuy nhiên, phần lớn được tuyển chọn từ các cựu thành viên cấp cao của ngành tư pháp hoặc các luật sư giàu kinh nghiệm tại Vương quốc Anh.

Đáng chú ý, tại những Tòa án IFC có bề dày hoạt động như Tòa án DIFC, các thẩm phán địa phương, vốn thường có nền tảng dân luật, cũng đã tham gia xét xử sau khi tích lũy đủ kinh nghiệm cần thiết. Những thẩm phán này hiện có thể đưa ra các phán quyết có lập luận chặt chẽ và áp dụng các nguyên tắc của Thông luật.

Từ những kinh nghiệm này, ông Andrew Oldland cho rằng Trung tâm Tài chính quốc tế có thể được phát triển từng bước theo thời gian, chẳng hạn thông qua việc gia tăng số lượng hoạt động được phép hoặc mở rộng phạm vi tham gia của các chủ thể. Tuy nhiên, một tòa án độc lập, vận hành đầy đủ là yếu tố cần được thiết lập ngay từ đầu. Đây là yếu tố thiết yếu để tạo dựng niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời làm nền tảng cho thương mại và đầu tư quốc tế tại IFC của Việt Nam.

Các IFC khác đều coi việc thành lập hệ thống tòa án là một yêu cầu không thể thiếu trong quá trình xây dựng trung tâm trung tâm tài chính. Do đó, vị chuyên gia này khuyến nghị Việt Nam áp dụng cách tiếp cận tương tự, thay vì xem việc thiết lập tòa án độc lập là một yếu tố có thể hoàn thiện sau.