Mở không gian phát triển đô thị hai bên sông Đáy

Ngày 28/8, tỉnh Ninh Bình quyết định phê duyệt nhiệm vụ Quy hoạch phân khu Khu vực đô thị hai bên sông Đáy với định hướng lấy sông Đáy làm trục cảnh quan - sinh thái - văn hóa - du lịch, khu vực đô thị hai bên sông, đoạn từ cầu vượt Quốc lộ 37C đến cầu vượt cao tốc Bắc - Nam CT01. Khu vực đô thị hai bên sông Đáy được kỳ vọng hình thành một không gian đô thị trung tâm mới, tạo động lực phát triển cho tỉnh Ninh Bình theo hướng đô thị di sản, hiện đại và bền vững.

* Sông Đáy trở thành trục trung tâm của đô thị

Theo đó, khu vực nghiên cứu thuộc địa giới các phường Hoa Lư, Tây Hoa Lư, Đông Hoa Lư và các xã Gia Trấn, Phong Doanh, Ý Yên, Yên Đồng; phạm vi được giới hạn bởi Quốc lộ 37C quy hoạch mới ở phía Bắc, Quốc lộ 10 ở phía Nam, cao tốc Bắc - Nam CT01 ở phía Đông và Quốc lộ 1A ở phía Tây.

Khu vực có quy mô khoảng 6.670 ha; trong đó, bờ Tây sông Đáy khoảng 2.446 ha, bờ Đông khoảng 4.222 ha và phần diện tích mặt nước sông Đáy. Quy mô dân số dự kiến khoảng 650.000 người; đặc biệt sông Đáy được xác định trở thành không gian trung tâm, trục cảnh quan và không gian công cộng chủ đạo của toàn khu vực. Do vậy, mô hình đô thị hai bờ sông Đáy được tổ chức theo hướng mỗi bên bờ có tính chất, mật độ và hình thái kiến trúc khác nhau nhưng cùng tạo thành một chỉnh thể thống nhất, bổ trợ cho nhau về chức năng, hạ tầng, cảnh quan và các hoạt động kinh tế - xã hội. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành một cấu trúc đô thị có bản sắc, thay vì phát triển các khu vực đô thị riêng lẻ dọc hai bờ sông.

Trong cấu trúc đó, bờ Đông được định hướng phát triển đô thị mới hiện đại, đồng bộ, thông minh, trong khi bờ Tây chú trọng bảo tồn cấu trúc không gian truyền thống, làng xóm, hệ thống mặt nước cùng các giá trị văn hóa, lịch sử. Sự phân vai này mở ra khả năng hình thành một không gian đô thị có tính đa dạng, trong đó các khu vực phát triển mới được đặt cạnh những không gian truyền thống, tạo sự chuyển tiếp giữa đô thị hiện đại và các giá trị vốn có của vùng đất.

Một trong những giá trị lớn nhất của khu vực nằm ở khả năng kết hợp giữa phát triển đô thị với cảnh quan sông nước. Nhiệm vụ quy hoạch yêu cầu nghiên cứu hệ thống không gian mở, công viên, quảng trường và các tuyến cảnh quan ven sông; đồng thời phát triển du lịch, dịch vụ và hoạt động trên sông Đáy, tăng cường liên kết không gian giữa hai bờ; chuỗi không gian này có thể tạo nên một hành lang cảnh quan liên tục, vừa phục vụ đời sống cộng đồng, vừa nâng cao chất lượng môi trường đô thị, đồng thời tạo điều kiện phát triển các loại hình dịch vụ, du lịch gắn với mặt nước.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với mục tiêu xây dựng đô thị Ninh Bình mang bản sắc riêng; trong đó sông Đáy trở thành một thành phần quan trọng tạo dựng hình ảnh đô thị.

Ngoài giá trị về cảnh quan tự nhiên, nhiệm vụ quy hoạch yêu cầu bảo tồn và phát huy các di tích lịch sử, công trình tôn giáo, tín ngưỡng, làng nghề và cấu trúc không gian truyền thống; đồng thời cải tạo, chỉnh trang đô thị và làng xóm hiện hữu, tổ chức hài hòa giữa khu vực hiện có với các khu vực phát triển mới. Đây là cơ sở để hình thành một không gian đô thị có sự kết nối giữa giá trị lịch sử, văn hóa, cảnh quan và đời sống đương đại, qua đó góp phần cụ thể hóa định hướng phát triển Ninh Bình thành đô thị di sản, hiện đại và bền vững.

* Động lực từ kết nối giao thông và hạ tầng đồng bộ

Trong quá trình lập quy hoạch, hệ thống giao thông sẽ được nghiên cứu đồng bộ từ giao thông đối ngoại đến giao thông nội bộ, kết nối với các tuyến đường gom cao tốc, tuyến Thanh Liêm - Cao Bồ, tuyến động lực Nam Định - Hoa Lư và các tuyến cảnh quan hai bên sông Đáy. Quy hoạch cũng đặt yêu cầu nghiên cứu giao thông công cộng, đường sắt đô thị, giao thông đi bộ, xe đạp và hệ thống bãi đỗ xe.

Đặc biệt, khả năng kết nối hai bờ sông được xem là một yếu tố then chốt. Quy hoạch sẽ nghiên cứu số lượng, vị trí và khoảng cách giữa các cầu dự kiến xây dựng qua sông Đáy, vừa bảo đảm kết nối giao thông, vừa không ảnh hưởng đến thoát lũ và giao thông thủy. Cùng với đó là nghiên cứu phát triển cảng, bến thủy phục vụ du lịch phù hợp với điều kiện thực tế và các quy hoạch liên quan.

Nếu hệ thống kết nối được tổ chức hợp lý, sông Đáy sẽ không còn là khoảng chia cắt giữa hai khu vực mà trở thành trục liên kết đô thị, nơi các hoạt động hành chính, dịch vụ, thương mại, văn hóa, du lịch và cộng đồng có thể tương tác, bổ trợ lẫn nhau.

Một điểm quan trọng trong công tác quy hoạch yêu cầu phát triển đô thị phải đi cùng với năng lực hạ tầng và khả năng thích ứng với thiên tai, biến đổi khí hậu. Hệ thống hồ điều hòa được định hướng tổ chức theo mạng lưới phân tán, kết hợp một số hồ quy mô lớn tại công viên trung tâm, các khu đô thị mới và vùng trũng tự nhiên; đồng thời liên kết với sông Đáy, kênh mương, vùng cây xanh và công viên để hình thành hệ thống hạ tầng xanh…

Về chức năng, khu vực được định hướng phát triển đa dạng gồm hành chính, chính trị, nhà ở, thương mại - dịch vụ, tài chính, du lịch, giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, cây xanh, mặt nước, không gian mở cùng hệ thống giao thông và hạ tầng kỹ thuật. Quy hoạch đặt mục tiêu hình thành trung tâm chính trị tại bờ Tây và khu hành chính tại bờ Đông, kết hợp với các không gian cây xanh, công cộng, trung tâm mới và không gian mở ven sông.

Nhiệm vụ thiết kế đô thị cũng yêu cầu xác định các khu vực trọng tâm, trục không gian, cửa ngõ, điểm nhìn và công trình điểm nhấn; lấy sông Đáy cùng hệ thống không gian xanh, mặt nước làm yếu tố chủ đạo để tạo lập hình ảnh, bản sắc đô thị Ninh Bình. Đồng thời, các quy định về tầng cao, khoảng lùi, mặt đứng, đường chân trời và không gian cảnh quan phải được kiểm soát nhằm bảo vệ những hướng nhìn quan trọng và hạn chế tác động bất lợi đến cảnh quan sông Đáy, khu vực di sản.

Khi sông Đáy được đặt vào vị trí trung tâm của cấu trúc đô thị, các không gian hành chính, dịch vụ, thương mại, văn hóa, du lịch, cây xanh và công cộng có điều kiện được liên kết thành một chỉnh thể. Đây có thể trở thành một trong những không gian quan trọng góp phần định hình diện mạo đô thị Ninh Bình trong giai đoạn phát triển mới, đồng thời tạo thêm dư địa để khai thác các giá trị cảnh quan, văn hóa và kinh tế của vùng đất hai bên sông.

Từ một dòng sông mang giá trị tự nhiên và lịch sử, sông Đáy được định hướng trở thành trục cấu trúc của một không gian đô thị mới. Đây chính là điểm nhấn có thể tạo nên giá trị khác biệt cho khu vực đô thị hai bờ sông Đáy trong chiến lược phát triển Ninh Bình theo hướng hiện đại, bền vững và giàu bản sắc.