Mở “nút thắt” giải phóng mặt bằng ở Thủ đô

Trong nắng sớm tươi mới của những ngày đầu năm 2026, dọc theo các tuyến đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, Vành đai 2,5, Vành đai 1... tiếng máy xúc, máy ủi rầm rập vang lên như một bản hòa âm của sự hối hả. Những ngôi nhà cũ, mảnh vườn đã nhường chỗ cho mặt bằng sạch chạy dài hút mắt. Hà Nội đang trong cuộc bứt tốc ngoạn mục, nơi công tác giải phóng mặt bằng vốn luôn được coi là “việc khó, việc khổ” đã trở thành điểm sáng, minh chứng cho sự linh hoạt và tinh thần vì dân của cả hệ thống chính trị.

* Những điểm sáng trong "cuộc chiến" giải phóng mặt bằng

Nhiều năm qua, khi nhắc đến các dự án hạ tầng chậm tiến độ tại Hà Nội, người dân thường nghĩ ngay đến điệp khúc “chậm tiến độ do vướng mặt bằng”. Những dự án kéo dài nhiều năm như đường Vành đai 2,5 hay đường Vành đai 1 đã từng là nỗi trăn trở của lãnh đạo thành phố Hà Nội và sự mệt mỏi của người dân. Thế nhưng, trong chỉ trong vài tháng trở lại đây, công tác giải phóng mặt bằng tại Thủ đô đã có nhiều thay đổi với những "chiến dịch" di dời nhà đất bàn giao mặt bằng sạch diễn ra xuyên đêm, xuyên lễ với sự tự nguyện cao độ của người dân.

Điển hình như dự án đường Vành đai 2,5 đoạn Đầm Hồng - Quốc lộ 1A (phường Định Công) sau nhiều năm chậm tiến độ do vướng mắc giải phóng mặt bằng, nhưng với sự chỉ đạo sát sao của Thành ủy và sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, công tác giải phóng mặt bằng của dự án đến nay đã cơ bản hoàn thành. Thực tế cho thấy, khi công tác dân vận được đặt lên hàng đầu cùng với sự minh bạch về pháp lý và chính sách đền bù thỏa đáng, và nhất là khi lòng dân đồng thuận với ý đảng những vướng mắc trong giải phóng mặt bằng hoàn toàn có thể tháo gỡ.

Đơn cử như gia đình bà Cao Thanh Hoa và gia đình ông Bùi Sỹ Sơn cùng trú tại tổ dân phố 29, phường Định Công là một trong 18 hộ trên địa bàn phường Định Công thuộc diện phải tháo dỡ một phần để thực hiện dự án đường Vành đai 2,5. Ngay sau khi được chính quyền địa phương tuyên truyền, vận động, hộ gia đình bà Hoa và ông Sơn đã tự tháo dỡ, hoàn trả mặt bằng theo đúng chỉ giới đã được thông báo.

Bà Cao Thanh Hoa chia sẻ: "Sau khi được nghe phổ biến về mục đích và tầm quan trọng của dự án, gia đình tôi đã nhận thức rõ lợi ích lâu dài mà công trình này mang lại cho địa phương. Thay vì chờ đợi, chúng tôi chủ động tháo dỡ các phần công trình nằm trong phạm vi dự án để bàn giao mặt bằng sạch cho chủ đầu tư. Chúng tôi tin rằng, sự đồng lòng của mỗi cá nhân sẽ là động lực lớn nhất để dự án sớm hoàn thành, mang lại diện mạo mới cho khu vực của chúng ta."

Cùng quan điểm, ông Bùi Sỹ Sơn bày tỏ: "Chúng tôi quan niệm rằng, Nhà nước làm đường cũng chính là để phục vụ đời sống của người dân. Vì vậy, gia đình tôi hoàn toàn đồng tình và ủng hộ chủ trương này. Chúng tôi xác định trách nhiệm của mình là phải tuân thủ nghiêm chỉnh, tuyệt đối các quy định về bàn giao mặt bằng để dự án sớm được triển khai. Khi mỗi cá nhân đều có trách nhiệm với Nhà nước, lợi ích lớn nhất sẽ thuộc về chính cộng đồng và con em chúng ta sau này.".

Tương tự Dự án đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục với tổng chiều dài hơn 2,2 km chạy qua ba phường Ô Chợ Dừa, Giảng Võ, Láng. Tuyến đường được phê duyệt chủ trương đầu tư vào cuối năm 2017 với tổng mức đầu tư hơn 7.800 tỷ đồng và được kỳ vọng hoàn thành trong năm 2020. Tuy nhiên, quá trình thi công gặp nhiều khó khăn gây chậm tiến độ do công tác giải phóng mặt bằng liên quan đến hàng nghìn hộ dân. Nếu làm theo quy trình cũ, có lẽ phải mất nhiều năm mới có mặt bằng sạch.

Song, chỉ trong hơn 5 tháng (tính từ thời điểm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp 1/7/2025), công tác giải phóng mặt bằng của dự án đến nay đã cơ bản hoàn thành. Các phường Ô Chợ Dừa, Giảng Võ và Láng đã hoàn thành bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất đối với 1.295 hộ dân, trong khi 7 năm trước đó, các quận cũ chỉ giải quyết được 686 hộ. Có thể khẳng định, những bài học trong công tác giải phóng mặt bằng Vành đai 1, 2,5 vừa qua đã tạo ra một "mẫu số chung" cho thành công đó là lấy dân làm gốc.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Xuân Đại thông tin, hiện nay, trên địa bàn thành phố đang triển khai 1.515 dự án với tổng diện tích khoảng 14.497,3ha; trong đó còn khoảng 5.895,5ha chưa hoàn thành giải phóng mặt bằng. Qua thực tiễn triển khai trong năm 2025 cho thấy, công tác giải phóng mặt bằng vẫn là khâu khó, phát sinh nhiều vướng mắc. Tuy nhiên, đã xuất hiện điểm sáng về thực hiện giải phóng mặt bằng có thể lấy làm bài học kinh nghiệm và tổ chức triển khai trong thời gian tới.

Trong thực hiện các dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, đường Vành đai 1 (đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục), các dự án xây dựng 7 cây cầu vượt sông Hồng, đây là các dự án lớn có vị trí quan trọng trong kết nối vùng và phát triển hạ tầng của Thủ đô. Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, qua thực tiễn đó cho thấy, công tác giải phóng mặt bằng chỉ có thể thực hiện tốt khi chính quyền các xã, phường thực sự xác định đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên; đồng thời, có sự đồng hành chặt chẽ của các sở, ngành chuyên môn.

* Kết hợp hài hòa "dân vận- thuyết phục" với "kỷ cương - pháp luật"

Còn nhớ, tại hội nghị đánh giá, rút kinh nghiệm trong công tác giải phóng mặt bằng đường Vành đai 1 (đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục) được tổ chức ngày tại , Bí thư Thành ủy Hà Nội cùng các lãnh đạo UBND thành phố đã trực tiếp chỉ đạo, đánh giá và đề ra những chiến lược sâu sát cho từng địa bàn phường, xã. Theo đó, từ thực tiễn triển khai bước đầu đã rút ra một số kinh nghiệm chung cho các dự án lớn trong thời gian tới.

Cụ thể, nêu ra bài học kinh nghiệm, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết, trách nhiệm của người đứng đầu có ý nghĩa quyết định. Nơi nào đồng chí Bí thư, Chủ tịch trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra, đối thoại ở đó tiến độ chuyển biến rõ rệt, kỷ luật, kỷ cương hành chính được nâng. Cùng với đó, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị từ thành phố đến cơ sở là điều kiện tiên quyết. Thống nhất nhận thức và phối hợp nhịp nhàng đã giúp vừa giữ tiến độ, vừa đảm bảo ổn định chính trị - xã hội.

Ông Trương Việt Dũng cho biết thêm, tháo gỡ kịp thời về cơ chế, chính sách là yếu tố then chốt. Các chính sách hỗ trợ đặc thù nếu được ban hành đúng thời điểm, đúng đối tượng và đúng thẩm quyền sẽ tạo chuyển biến trực tiếp trong giải phóng mặt bằng. Ngoài ra, phân cấp, phân quyền gắn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp giúp rút ngắn đáng kể quy trình xử lý công việc, tăng tính chủ động và trách nhiệm của UBND phường.

Đặc biệt, việc chuẩn bị đầy đủ quỹ nhà và quỹ đất tái định cư ngay từ đầu tạo sự yên tâm, ổn định cho người dân, qua đó rút ngắn thời gian vận động và hạn chế khiếu kiện kéo dài; song song với đó, phát huy các cách làm linh hoạt, sáng tạo từ cơ sở, từ việc gặp cán bộ, gặp trực tiếp từng hộ, lắng nghe và vận động, đến ứng dụng nền tảng số để cập nhật tiến độ theo ngày, tiếp nhận và xử lý kiến nghị kịp thời đã mang lại hiệu quả thiết thực.

Đồng quan điểm, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc cho rằng: “Kinh nghiệm từ công tác giải phóng mặt bằng dự án đường Vành đai 1 cho thấy, trong thời gian qua, chúng ta đã vào cuộc quyết liệt, có bước đột phá và nhận được sự đồng thuận của Nhân dân cùng các tổ chức. Thành phố đã phân công cụ thể lãnh đạo thành phố và các sở, ban, ngành phối hợp thực hiện nhiệm vụ; đây là cách làm cần tiếp tục phát huy. Nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của địa phương phải được xác định rõ, nhiệm vụ của các sở, ngành cũng phải rạch ròi và việc này tiến tới tạo sự đồng bộ trong toàn thành phố.”.

Thực tế cho thấy, Hà Nội đã và đang biến công tác giải phóng mặt bằng từ một nhiệm vụ hành chính nặng nề thành một “cuộc vận động” mang tính toàn hệ thống. Phía sau những con số về diện tích mặt bằng được bàn giao là những câu chuyện chưa kể về đội ngũ cán bộ cơ sở, những người trực tiếp "gõ cửa từng nhà, rà từng đối tượng". Chúng tôi có dịp theo chân tổ công tác giải phóng mặt bằng tại phường Giảng Võ. Có những hộ dân vốn dĩ rất khó tính, họ không hợp tác, thậm chí không mở cửa tiếp cán bộ.

Nhưng với phương châm "mưa dầm thấm lâu", các thành viên tổ công tác, từ hội phụ nữ, cựu chiến binh đến bí thư chi bộ, đã kiên trì vận động. Họ không chỉ nói về dự án, họ còn lắng nghe hoàn cảnh khó khăn của gia đình để từ đó đề xuất các mức hỗ trợ phù hợp nhất trong khuôn khổ pháp luật. Có những đêm, cán bộ vẫn ngồi bên chén chè xanh với chủ hộ để tháo gỡ từng nút thắt trong tâm lý. Chính tình cảm và sự chân thành đó đã lay chuyển những "thành trì" kiên cố nhất, qua đó tạo sự đồng thuận gỡ "nút thắt" giải phóng mặt bằng để đẩy nhanh tiến độ các dự án.

Ông Nguyễn Anh Dũng, Phó Chủ tịch UBND phường Giảng Võ, Hà Nội bày tỏ: "Sau khi phát động chiến dịch 20 ngày đêm thực hiện giải phóng mặt bằng Vành đai 1, toàn bộ hệ thống chính trị của phường đã vào cuộc. Chúng tôi đã tăng cường đối thoại, vận động, tuyên truyền và chi trả tiền, đồng thời giải đáp kịp thời các vướng mắc của người dân không kể ngày đêm". Bài học đắt giá khác từ vành đai 1 là sự kết hợp giữa mềm mỏng và cứng rắn: vận động, thuyết phục người dân hiểu rõ lợi ích dự án, đồng thời áp dụng nghiêm kỷ cương pháp luật khi cần thiết để bảo đảm tiến độ.

Một số chuyên gia cho rằng, bài học từ Hà Nội không chỉ có giá trị trong bối cảnh Thủ đô đang triển khai hàng loạt các dự án trọng điểm mà còn có thể trở thành mô hình tham chiếu cho các đô thị khác trong cả nước. Việc tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực cơ quan quản lý và tăng cường đối thoại với người dân sẽ là yếu tố then chốt để công tác giải phóng mặt bằng ngày càng hiệu quả hơn, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của xã hội.

Nhìn từ trên cao, Thủ đô đang chuyển mình mạnh mẽ. Những con đường mới mở như những dòng chảy huyết mạch mang theo khát vọng vươn tầm của một thành phố vì hòa bình, một đô thị văn minh, hiện đại. Và trong mỗi mét vuông mặt bằng sạch được bàn giao, có mồ hôi của cán bộ, có sự sẻ chia của người dân, và trên hết là tinh thần đoàn kết của một Hà Nội đang bứt tốc hướng tới tương lai./.