Mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội phải mở rộng quyền và nghĩa vụ thực chất

Tờ trình của Chính phủ do Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải trình bày cho thấy điểm đáng chú ý trong nội dung sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội là vấn đề tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số.

Theo Bộ trưởng, để bảo đảm có lộ trình mở rộng độ bao phủ của chính sách bảo hiểm xã hội phù hợp, khả thi đối với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, dự thảo Luật bổ sung, sửa đổi quy định tại khoản 6 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng: Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số trên cơ sở đề xuất của Chính phủ. Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo nghiên cứu, đánh giá toàn diện trong quá trình xây dựng nghị quyết mới về chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Ngoài ra, dự thảo Luật sửa đổi quy định tại điểm a khoản 4 và điểm a khoản 7 Điều 2 theo hướng người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện; quy định tại khoản 5 Điều 3 về khái niệm bảo hiểm hưu trí bổ sung theo hướng mở rộng cho phép cá nhân được trực tiếp tham gia.

Thực hiện kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Thông báo số 722/TB-VPQH, Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, cơ quan có liên quan cập nhật, bổ sung việc tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội và đề xuất phương án sửa đổi điểm c khoản 1 Điều 122 Luật Bảo hiểm xã hội. Theo đó quy định, tiền gửi tại các ngân hàng, gồm: ngân hàng thương mại nhà nước; ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước trên 50% vốn điều lệ; ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, có chất lượng tốt, mức độ an toàn cao theo đánh giá của cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động ngân hàng. Không thực hiện đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội tại các ngân hàng thương mại đang được kiểm soát đặc biệt.

Chính phủ cho rằng, phương án này sẽ bảo đảm nguyên tắc an toàn hơn so với phương án trước đây đã trình Quốc hội tại Tờ trình số 111/TTr-CP; đồng thời, góp phần mở rộng danh mục đầu tư so với Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 nên phù hợp với chủ trương tại Nghị quyết số 28-NQ/TW và Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV.

Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành về nguyên tắc với đề xuất của Chính phủ nhằm từng bước mở rộng diện tham gia, bảo đảm quyền an sinh xã hội và thực hiện mục tiêu của Nghị quyết số 28. Tuy nhiên, quy định nhóm đối tượng “người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số” phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là rất rộng, cần cân nhắc, đánh giá kỹ lưỡng.

Thường trực Ủy ban đề nghị Chính phủ xác định cụ thể đối tượng thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc trên cơ sở phân tích, đánh giá đầy đủ cơ sở pháp lý, cơ sở thực tiễn; rà soát, sửa đổi để bảo đảm tính đồng bộ của pháp luật về lao động, việc làm và các lĩnh vực có liên quan.

Về danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, theo ông Nguyễn Đắc Vinh, có hai loại ý kiến. Loại ý kiến thứ nhất, Chính phủ đề xuất mở rộng danh mục đầu tư đối với tiền gửi tại “Ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, có chất lượng tốt, mức độ an toàn cao theo đánh giá của cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động ngân hàng”. Loại ý kiến thứ hai, đề nghị giữ quy định hiện hành.

Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành về nguyên tắc việc mở rộng danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, nhưng đề nghị đặc biệt coi trọng yêu cầu an toàn. Theo đó, đề nghị Chính phủ quy định tiêu chí và xác định rõ đối tượng đầu tư; báo cáo cấp có thẩm quyền về chủ trương mở rộng này do đây là chính sách mới, phức tạp, nhạy cảm và có tác động lớn đến quyền lợi của đông đảo người lao động.

Về bảo hiểm hưu trí bổ sung, ông Vinh cho hay, có ý kiến băn khoăn việc bổ sung đối tượng chỉ gồm người lao động tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung là chưa phù hợp với quan điểm của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 mới được Quốc hội thông qua. Do đó, đề nghị Chính phủ làm rõ đề xuất mở rộng đối tượng; quy định cơ chế kiểm soát việc quản lý, sử dụng quỹ và trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân có liên quan; cân nhắc chưa sửa đổi quy định này khi chưa có báo cáo đánh giá kỹ tác động của chính sách và thông tin đầy đủ về hiệu quả thực hiện chính sách trong thời gian qua.

Nhiều ý kiến trong Thường vụ Quốc hội ủng hộ phương án mở rộng đối với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số. Nhấn mạnh mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội là cần thiết, song Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cho rằng, mở rộng phải đúng đối tượng và phù hợp với khả năng đóng góp, bảo đảm quyền lợi đủ hấp dẫn. Ông đề nghị Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát kỹ lưỡng hơn, có số liệu thuyết phục hơn.

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Luật Bảo hiểm xã  hội chỉ sửa đổi, bổ sung một số điều nhưng liên quan đến quyền lợi của hàng chục triệu người lao động và sự an toàn của quỹ an sinh có quy mô rất lớn. Vì vậy, nội dung sửa đổi phải bảo đảm nguyên tắc mở rộng chính sách nhưng không phát sinh rủi ro, bảo đảm hiệu quả, an toàn quỹ.

Đồng tình với chủ trương mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên các nền tảng số, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, dự thảo không nên chỉ dừng ở việc định danh thêm một nhóm đối tượng mà phải làm rõ ai thuộc diện bắt buộc, căn cứ đóng, trách nhiệm đóng, phương thức đóng, lộ trình thực hiện.

“Mở rộng bao phủ phải là mở rộng quyền và nghĩa vụ thực chất, không phải mở rộng trên câu chữ, chữ nghĩa”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.