Mùa nước nổi Đồng Tháp: Mở ra sinh kế xanh vùng đệm Tràm Chim

Ngày 31/7, Vườn Quốc gia Tràm Chim phối hợp với Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) Việt Nam tổ chức khởi động dự án "Sinh kế mùa nước nổi nhằm hỗ trợ hệ sinh thái nông nghiệp tại ba xã An Hòa, Phú Cường và Phú Thọ, tỉnh Đồng Tháp".

Dự án được Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp phê duyệt theo Quyết định số 2141/QĐ-UBND ngày 09/7/2026 do IUCN tài trợ với nguồn ngân sách từ Quỹ Coca-Cola (TCCF), tổ chức hoạt động từ thiện toàn cầu của Công ty Coca-Cola và cơ quan chủ dự án là Vườn Quốc gia Tràm Chim.

Theo ông Nguyễn Thanh Phong, Giám đốc Chương trình Đồng bằng sông Cửu Long, IUCN Việt Nam: "Mùa nước nổi không chỉ là một hiện tượng tự nhiên mà còn là nguồn tài nguyên quý giá của Đồng bằng sông Cửu Long. Dự án hướng tới việc biến nước lũ thành động lực phát triển sinh kế bền vững, đồng thời phục hồi các chức năng sinh thái của vùng đất ngập nước. Đây là một ví dụ điển hình về áp dụng các Giải pháp dựa vào thiên nhiên (Nature-based Solutions) nhằm đạt được đồng thời các mục tiêu về bảo tồn đa dạng sinh học, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển sinh kế cho cộng đồng."

Dự án này được triển khai từ tháng 8/2026 đến hết năm 2029, hướng tới thúc đẩy các mô hình sinh kế thích ứng với điều kiện mùa nước nổi, đồng thời góp phần bảo tồn hệ sinh thái đất ngập nước đặc trưng của Đồng Tháp Mười cho 150 hộ nông dân trên diện tích khoảng 300 ha canh tác các mô hình sinh kế kết hợp lúa – cá hoặc sen – cá dựa trên chế độ ngập lũ tự nhiên. Các mô hình này không chỉ giúp đa dạng hóa nguồn thu nhập, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn tăng cường khả năng trữ nước, bổ sung phù sa, giảm tình trạng sụt lún, giảm sử dụng hóa chất nông nghiệp và tạo sinh cảnh thuận lợi cho các loài thủy sinh bản địa.

Để nâng cao kỹ năng cho nông dân, các nông dân tham gia dự án sẽ được khóa đào tạo và tập huấn kỹ thuật, nâng cao năng lực cùng với 20 cán bộ địa phương của 3 xã. Các nghiên cứu đánh giá hiệu quả về kinh tế, xã hội và đa dạng sinh học cũng được thực hiện đồng thời, nhằm xây dựng cơ sở khoa học phục vụ việc nhân rộng mô hình trong tương lai. Các kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp bằng chứng về lợi ích của việc chuyển đổi sang các mô hình nông nghiệp thuận thiên, góp phần thực hiện định hướng phát triển nông nghiệp bền vững của tỉnh Đồng Tháp và vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Việc phát triển các mô hình sinh kế bền vững tại vùng đệm Vườn Quốc gia Tràm Chim sẽ góp phần giảm áp lực khai thác tài nguyên trong vùng lõi, tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo tồn và tạo nền tảng để phục hồi các giá trị sinh thái của Vườn Quốc gia Tràm Chim trong dài hạn.

Ông Nguyễn Nên, hộ nông dân sản xuất 7 ha lúa tại xã Phú Thọ cho biết, gia đình ông đã thực hiện sản xuất kép lúa – cá trong mùa nước nổi từ lâu. Bằng cách sản xuất này, gia đình tăng thêm lợi nhuận và linh hoạt trong phát triển sinh kế mùa nước nổi. Nếu có thêm dự án hỗ trợ, gia đình ông sẽ được tập huấn để nâng cao kỹ thuật sản xuất, vừa làm kinh tế, vừa bảo tồn được nguồn lợi thuỷ sản như lãnh đạo địa phương kỳ vọng.

Theo ông Bùi Thanh Phong, Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Tràm Chim, đối với tỉnh Đồng Tháp, mùa nước nổi từ lâu không chỉ là một hiện tượng tự nhiên mà còn là một phần không thể thiếu trong đời sống kinh tế, văn hóa và sinh thái của vùng Đồng Tháp Mười. Mùa lũ mang theo phù sa, bổ sung, tái tạo nguồn lợi thủy sản, cải tạo đất, góp phần duy trì sự đa dạng sinh học và tạo nên nhiều mô hình sinh kế đặc trưng của người dân địa phương. Điểm khác biệt của dự án lần này là lấy mùa nước nổi làm nền tảng cho phát triển. Đây là cách tiếp cận hoàn toàn phù hợp với định hướng phát triển bền vững của Đồng bằng sông Cửu Long, đó là sống chung với lũ, khai thác hợp lý lợi ích của lũ thay vì tìm mọi cách ngăn lũ. Khi biết tận dụng nguồn nước, phù sa và nguồn lợi tự nhiên mà mùa lũ mang lại, chúng ta không chỉ giảm được chi phí sản xuất mà còn góp phần phục hồi các quá trình sinh thái tự nhiên vốn đã bị suy giảm trong nhiều năm qua.

Có thể nói, đây không chỉ là một dự án sinh kế mà còn là một dự án bảo tồn thiên nhiên. Mỗi hecta ruộng lúa được đón lũ tự nhiên, mỗi mô hình lúa – cá hay sen – cá được hình thành sẽ góp phần tăng khả năng lưu giữ nước, cải thiện chất lượng đất, phục hồi nguồn lợi thủy sản, tạo sinh cảnh cho các loài chim nước và nhiều loài động thực vật khác. Đây chính là những giá trị lâu dài mà dự án hướng tới.