Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn lịch sử, dỡ bỏ phong tỏa eo biển Hormuz

Tổng thống Mỹ Donald Trump và giới chức Iran vừa chính thức xác nhận hai bên đã đạt được một thỏa thuận ngừng bắn toàn diện. Theo đó, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hàng hải, chấm dứt ngay lập tức các hoạt động quân sự trên mọi địa bàn và mở cửa trở lại eo biển Hormuz. Lễ ký kết Biên bản ghi nhớ (MoU) chính thức sẽ diễn ra tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6 tới.

Trên mạng xã hội Truth Social ngày 14/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố quá trình đàm phán với Iran đã hoàn tất. Ông ra lệnh dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa của Hải quân Mỹ và cho phép tàu thuyền lưu thông miễn phí (không thu phí thông quan) qua eo biển Hormuz, tuyến đường thủy huyết mạch đã bị đóng cửa phần lớn kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự.

Trả lời phỏng vấn tờ The New York Times sau đó, ông Trump để ngỏ khả năng Mỹ sẽ hướng tới một thỏa thuận hòa bình toàn diện hơn. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo Mỹ sẵn sàng nối lại các chiến dịch quân sự hoặc trở thành "người bảo vệ Trung Đông" nếu khu vực này không chấp thuận chia sẻ 20% doanh thu.

Về phía Iran, Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi đã lên tiếng xác nhận thỏa thuận. Kênh truyền hình nhà nước IRIB TV dẫn lời ông Gharibabadi cho biết, sau khi ký kết MoU tại Thụy Sĩ, Iran và Mỹ sẽ bước vào giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày về chương trình hạt nhân. Dù vậy, ông nhấn mạnh tiến trình này phụ thuộc hoàn toàn vào việc Mỹ thực hiện nghiêm túc các cam kết sơ bộ từ nay cho đến ngày diễn ra lễ ký kết.

Thỏa thuận mang tính bước ngoặt này có được nhờ những nỗ lực trung gian ngoại giao tích cực. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif là người đầu tiên công bố thông tin trên nền tảng mạng xã hội X. Ông khẳng định thỏa thuận sẽ chấm dứt vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi địa bàn, bao gồm cả ở Liban. Ông Sharif cũng gửi lời cảm ơn đặc biệt đến Qatar, Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ vì những đóng góp to lớn trong quá trình hòa giải. Bộ Ngoại giao Qatar sau đó cũng ra tuyên bố hoan nghênh thỏa thuận, coi đây là bước đệm quan trọng để củng cố hòa bình bền vững và thúc đẩy kinh tế toàn cầu.

Cộng đồng quốc tế lập tức có những phản ứng tích cực. Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đánh giá đây là "bước đi then chốt" để giải quyết xung đột Trung Đông. Thủ tướng Vương quốc Anh Keir Starmer và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đều kỳ vọng việc mở cửa lại eo biển Hormuz sẽ giúp bình ổn thị trường năng lượng.

Tổng thống Pháp Macron cam kết Pháp sẽ hỗ trợ Chính phủ Liban khôi phục chủ quyền, đồng thời sẵn sàng cùng Anh triển khai phái bộ quốc tế để hỗ trợ hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Trong khi đó, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance gọi thỏa thuận này mở ra một "kỷ nguyên mới" tại Trung Đông. Ông khẳng định đàm phán sẽ ngăn chặn hoàn toàn nguy cơ Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, giúp hạ nhiệt giá năng lượng và cho biết ông sẽ trực tiếp đến Thụy Sĩ tham dự lễ ký kết vào tuần tới.

Đột phá ngoại giao này diễn ra trong bối cảnh khu vực vừa trải qua những ngày căng thẳng tột độ. Trước đó, hoạt động quân sự của Israel nhằm vào khu vực ngoại ô phía Nam thủ đô Beirut (Liban) từng khiến dư luận lo ngại thỏa thuận có nguy cơ bị phá hoại do vấp phải lằn ranh đỏ của Iran. Tuy nhiên, các bên đã vượt qua rào cản để tiến tới bàn đàm phán cuối cùng.

Vào đầu giờ sáng 15/6, giá dầu thế giới giảm gần 5% ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và giới chức Iran đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột, mở đường cho việc nối lại giao thông qua eo biển Hormuz chiến lược.

Khoảng 5 giờ 03 phút sáng 15/6 theo giờ Việt Nam, giá dầu Brent biển Bắc giảm 3,51 USD/thùng (4,02%) xuống mức 83,82 USD/thùng. Giá dầu thô ngọt nhẹ của Mỹ (WTI) cũng giảm 3,93 USD/thùng (4,63%) xuống 80,95 USD/thùng. Cùng chung xu hướng, giá khí đốt tự nhiên kỳ hạn tại châu Âu cũng giảm tới 5,8%.