Nắng nóng kéo dài, nông nghiệp vùng ven TP. Hồ Chí Minh nguy cơ thiếu nước

Nhiều hồ đập đã bị cạn nước, giếng khoan trơ đáy, kênh mương khô nứt nẻ… khiến nông dân bước vào vụ Hè Thu trong tâm thế thấp thỏm, lo âu. Không chỉ cây lúa bị chậm lịch thời vụ, nhiều diện tích cây ăn trái, mía, chuối cũng đứng trước nguy cơ giảm năng suất vì khan hiếm nguồn nước tưới.

Theo lịch thời vụ của ngành nông nghiệp, vụ lúa Hè Thu chính vụ năm nay sẽ bắt đầu xuống giống từ ngày 15/5 đến 10/6. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, phần lớn nông dân trên địa bàn vẫn chưa thể chuẩn bị triển khai gieo sạ vì thiếu nước sản xuất. Trên nhiều cánh đồng, thay vì cảnh bà con tất bật cày bừa, làm đất như mọi năm, giờ đây chỉ còn những thửa ruộng khô nẻ chờ mưa.

Hiện nay, nguồn nước tại các hồ chứa đang xuống mức thấp, nhiều hồ chỉ còn mực nước “chết” nên không thể phục vụ tưới tiêu như trước. Việc thiếu nước khiến người dân đứng trước nguy cơ chậm vụ, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và thu nhập.

Ông Nguyễn Văn Hiệp (ngụ ấp An Phú, xã Long Điền) đang canh tác 1 ha lúa, cho biết chưa năm nào tình trạng thiếu nước lại nghiêm trọng như năm nay. Những cánh đồng nơi gia đình ông sản xuất chủ yếu lấy nước từ hồ Sông Ray, song hiện nguồn nước từ hồ phải ưu tiên cho nhu cầu sinh hoạt nên sản xuất nông nghiệp bị hạn chế đáng kể.

"Thời tiết khô hạn, nên năm nay các thửa ruộng vẫn khô trắng. Chúng tôi chỉ còn biết chờ mưa xuống mới có thể làm đất, xuống giống. Nếu kéo dài thêm nữa thì sẽ trễ vụ, ảnh hưởng lớn đến năng suất”, ông Hiệp chia sẻ.

Không chỉ người trồng lúa lao đao vì hạn hán, nhiều hộ dân trồng cây ăn trái cũng đang gồng mình xoay xở để cứu vườn cây trong giai đoạn cao điểm nắng nóng. Tại xã Hòa Hội, nơi có nhiều diện tích đang sản xuất nhãn trái vụ, tình trạng thiếu nước đã khiến chi phí sản xuất tăng mạnh.

Ông Bùi Xuân Hùng (ngụ ấp 12, xã Hòa Hội) cho biết: Gia đình tôi có 2 ha nhãn đang bước vào giai đoạn thu hoạch. Để duy trì nguồn nước tưới, tôi từng đầu tư hai giếng khoan sâu hơn 40m. Nếu như những năm trước, lượng nước từ giếng vẫn đảm bảo cho sản xuất thì năm nay cả hai giếng đều cạn kiệt giữa cao điểm mùa khô. Thiếu nước tưới, gia đình phải bỏ ra khoảng 30 triệu đồng để đầu tư hệ thống dây điện, đường ống và máy bơm nhằm dẫn nước từ hồ Sông Hỏa cách vườn gần 1 km về tưới chovườn nhãn.

“Nhãn đang vào mùa nên rất cần lượng nước ổn định để giữ trái và đảm bảo chất lượng. Nếu thiếu nước, cây dễ suy kiệt, trái nhỏ và giảm năng suất. Dù chi phí đội lên rất nhiều nhưng gia đình vẫn phải cố gắng duy trì để bảo vệ vườn cây”, ông Hùng nói.

Tương tự, gia đình ông Nguyễn Hữu Dũng (ngụ ấp Bàu Hàm, xã Bàu Lâm), cũng đang đối mặt với khó khăn do hạn hán kéo dài. Hiện ông Dũng chuẩn bị xuống giống 4 ha mía, song kế hoạch sản xuất bị chậm lại vì không có nước. Không chỉ vụ mới bị ảnh hưởng, diện tích 1ha mía còn lại từ vụ trước chưa bán hết của gia đình ông cũng giảm chất lượng do nắng nóng kéo dài cây bị khô quắt lại.

Ông Dũng cho biết, gia đình có hai giếng khoan sâu khoảng 50m nhưng hiện mỗi ngày chỉ bơm được khoảng 10 phút là cạn nước. Trong khi đó, khu vực trồng mía và chuối của xã Bàu Lâm lại không có thêm nguồn nước bổ sung từ các hồ chứa gần đó. Mỗi mùa khô kéo dài là bà con lại thấp thỏm lo thiếu nước. Vì không đủ khả năng duy trì sản xuất trên diện tích lớn nên năm nay gia đình tôi cũng chủ động giảm diện tích trồng mía để hạn chế rủi ro.

Theo người dân địa phương, các khu vực như ấp Bàu Hàm, Bàu Ngứa vốn là vùng trồng cây nông nghiệp ngắn ngày như chuối, mía, khoai mì với diện tích lớn của xã Bàu Lâm nhưng nguồn nước lại hoàn toàn phụ thuộc vào thời tiết. Thời gian qua, nhiều hộ đã chuyển đổi cây trồng để phù hợp hơn với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng. Tuy nhiên, năm nay mức độ hạn hán nghiêm trọng hơn hẳn, khiến cả giếng khoan lẫn các tuyến mương dẫn nước đều rơi vào tình trạng cạn kiệt.

Trước tình hình trên, chính quyền địa phương cùng ngành nông nghiệp đang tăng cường vận động người dân áp dụng các biện pháp sử dụng nước tiết kiệm, đồng thời đầu tư hệ thống tưới hiện đại nhằm giảm thất thoát nước trong sản xuất.

Ông Bùi Vĩnh Châu, Chủ tịch Hội Nông dân xã Bàu Lâm cho biết, địa phương đang khuyến khích nông dân chuyển đổi phương thức tưới truyền thống sang các mô hình tưới tiết kiệm như tưới nhỏ giọt, tưới phun nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nước. Trong điều kiện thời tiết cực đoan như hiện nay, việc thay đổi phương thức sản xuất là yêu cầu cấp thiết. Nếu tiếp tục tưới tràn như trước sẽ rất khó duy trì sản xuất lâu dài.

Theo ngành nông nghiệp TP. Hồ Chí Minh, nếu thời gian tới lượng mưa vẫn tiếp tục ít, nguy cơ chậm vụ Hè Thu là rất lớn. Việc gieo sạ muộn không chỉ ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng lúa mà còn gây tác động dây chuyền đến các vụ sản xuất tiếp theo.

Đối với khu vực Nam Bộ, vụ Hè Thu thường trùng với mùa mưa. Nếu gieo trồng muộn, thời điểm thu hoạch có thể rơi đúng vào giai đoạn mưa lớn, gió mạnh, khiến lúa dễ đổ ngã, thất thoát sản lượng. Đồng thời, lịch sản xuất của vụ Mùa và Đông Xuân cũng sẽ bị ảnh hưởng theo.

Để thích ứng với tình trạng khô hạn, ngành chức năng khuyến cáo nông dân ưu tiên sử dụng các giống lúa ngắn ngày như OM 6976, OM4900, OM6162, OM5451… Đây là các giống có khả năng chống chịu sâu bệnh khá tốt và thời gian sinh trưởng ngắn hơn so với nhiều giống truyền thống, giúp giảm áp lực về nguồn nước cũng như tránh rủi ro do thời tiết cuối vụ.

Bên cạnh đó, ngành nông nghiệp và môi trường thành phố cũng yêu cầu các đơn vị quản lý thủy lợi phối hợp với địa phương tính toán, điều tiết nguồn nước hợp lý, vận hành linh hoạt các công trình thủy lợi nhằm hạn chế thất thoát và đảm bảo nước phục vụ sản xuất trong giai đoạn cao điểm nắng nóng. Phương án cấp nước luân phiên đang được triển khai tại nhiều khu vực nhằm ưu tiên sử dụng nguồn nước hiệu quả hơn.

Song song với việc điều tiết nguồn nước, ngành chức năng cũng khuyến khích nông dân áp dụng các mô hình canh tác tiết kiệm chi phí, tiết kiệm nước để nâng cao hiệu quả sản xuất trong bối cảnh thời tiết diễn biến phức tạp. Người dân cũng được khuyến cáo chủ động theo dõi tình hình thời tiết để lựa chọn thời điểm xuống giống phù hợp, hạn chế thiệt hại do hạn hán kéo dài.

Biến đổi khí hậu cùng tình trạng nắng nóng cực đoan đang đặt ra nhiều thách thức đối với sản xuất nông nghiệp tại các địa phương vùng ven TP. Hồ Chí Minh. Trong bối cảnh nguồn nước ngày càng khan hiếm, việc chủ động thích ứng bằng các giải pháp tiết kiệm nước, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và thay đổi phương thức canh tác được xem là hướng đi cần thiết để đảm bảo sản xuất bền vững.