Nâng sức cạnh tranh cho hàng xuất khẩu

Chiều 3/2, trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Xuân năm 2026, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) phối hợp với Alibaba.com tổ chức Diễn đàn về giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu Việt Nam nhằm gợi mở nhiều hướng đi mới cho doanh nghiệp.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam đang đứng trước những thách thức ngày càng lớn khi xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, cùng với các yêu cầu khắt khe hơn về phát triển bền vững, tiêu chuẩn môi trường - xã hội, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số.

“Những yêu cầu mới này đang tạo ra áp lực rất lớn đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, buộc các ngành hàng phải thay đổi tư duy và cách tiếp cận thị trường”, ông Hoàng Minh Chiến nhấn mạnh.

Trong giai đoạn hội nhập sâu rộng hiện nay, cạnh tranh trong xuất khẩu không còn chỉ dựa vào lợi thế chi phí hay sản lượng, mà ngày càng chuyển sang chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực tham gia sâu vào chuỗi thương mại toàn cầu. Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với các ngành xuất khẩu của Việt Nam không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực cạnh tranh thực chất của sản phẩm trong toàn bộ chuỗi giá trị.

“Gia tăng giá trị không thể chỉ dừng ở khâu sản xuất, mà phải được thực hiện xuyên suốt từ thiết kế, nguyên liệu, sản xuất, xây dựng thương hiệu đến phân phối và mở rộng thị trường quốc tế”, ông HoàngMinh Chiến nêu rõ.

Thực tế cho thấy, nhiều ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, gỗ và lâm sản, thủ công mỹ nghệ đang đứng trước áp lực phải đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn mới về môi trường và xã hội, nếu muốn giữ vững và mở rộng thị phần trên các thị trường lớn.

Xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn đó, diễn đàn được tổ chức như một không gian đối thoại cởi mở, thực chất và mang tính định hướng, nơi các cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng, tổ chức xúc tiến thương mại, đối tác quốc tế và cộng đồng doanh nghiệp cùng chia sẻ thông tin, trao đổi kinh nghiệm và đề xuất giải pháp.

Theo ông Hoàng Minh Chiến, diễn đàn không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, mà hướng tới việc hỗ trợ doanh nghiệp tìm ra những hướng đi cụ thể, phù hợp với bối cảnh mới của thương mại toàn cầu. Thông qua các phiên tọa đàm chuyên đề, diễn đàn đã tập trung làm rõ xu hướng thị trường và cơ hội xuất khẩu đối với các ngành hàng chủ lực; các giải pháp nâng cao giá trị gia tăng và tính bền vững của chuỗi cung ứng; vai trò của đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và thương mại điện tử trong phát triển xuất khẩu; cũng như những mô hình, kinh nghiệm thực tiễn trong xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường quốc tế.

Một điểm nhấn đáng chú ý của diễn đàn là vai trò của thương mại điện tử B2B (giao dịch doanh nghiệp với doanh nghiệp) trong việc hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu tiếp cận thị trường quốc tế. Trong bối cảnh giao thương truyền thống gặp nhiều rào cản, các nền tảng số đang trở thành công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp kết nối trực tiếp với nhà mua hàng toàn cầu. Bởi chuyển đổi số và thương mại điện tử không chỉ là xu hướng, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp xuất khẩu.

“Thông qua các sáng kiến như ‘Gian hàng Quốc gia Việt Nam - Vietnam Pavilion’, chúng tôi kỳ vọng sẽ hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nâng cao năng lực tiếp cận thị trường quốc tế, gia tăng độ nhận diện thương hiệu và mở rộng cơ hội hợp tác kinh doanh theo hướng bền vững”, ông Hoàng Minh Chiến nhấn mạnh.

Tại diễn đàn, nhiều mô hình thành công trong khai thác thương mại điện tử B2B, đặc biệt thông qua nền tảng Alibaba.com, đã được chia sẻ, mang lại những bài học kinh nghiệm thực tiễn cho cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu.

Theo Ban Tổ chức, thông qua diễn đàn, các doanh nghiệp tham dự không chỉ được cập nhật thông tin thị trường và chính sách hỗ trợ xuất khẩu, mà còn được trang bị thêm nhiều kiến thức thực tiễn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu theo hướng bền vững, gia tăng giá trị, chuyển đổi số, hướng tới mục tiêu phát triển hiệu quả và lâu dài.

Ông Trần Quốc Toản, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, chính sách xuất nhập khẩu không chỉ còn là công cụ điều tiết dòng hàng hóa, mà ngày càng giữ vai trò kiến tạo không gian phát triển cho doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Theo ông Trần Quốc Toản, năm 2025 ghi dấu mốc quan trọng khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam lần đầu tiên vượt ngưỡng 930 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt hơn 475 tỷ USD. Kết quả này phản ánh rõ nét năng lực thích ứng và sức chống chịu của nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, đồng thời cho thấy hiệu quả bước đầu của các chính sách hội nhập và cải cách thể chế trong lĩnh vực thương mại.

Tuy nhiên, ông Trần Quốc Toản cũng thẳng thắn nhìn nhận, đằng sau những con số ấn tượng vẫn tồn tại nhiều thách thức mang tính cơ cấu, nhất là sự phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước dù có chuyển biến nhưng vẫn chưa tham gia được sâu vào các khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi sản xuất và xuất khẩu.

Từ thực tiễn đó, theo lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu, trọng tâm chính sách trong giai đoạn tới không chỉ là mở rộng quy mô xuất khẩu, mà phải chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng tăng trưởng, thúc đẩy xuất khẩu theo chiều sâu, gắn với đổi mới công nghệ, nâng cao hàm lượng nội địa, phát triển công nghiệp hỗ trợ và xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm Việt Nam.

Ông Trần Quốc Toản nhấn mạnh, hệ thống pháp luật về ngoại thương, với trụ cột là Luật Quản lý ngoại thương và các nghị định hướng dẫn như Nghị định số 69/2018/NĐ-CP, đang tiếp tục được rà soát, sửa đổi và hoàn thiện theo hướng minh bạch, đồng bộ và phù hợp hơn với thông lệ quốc tế. Việc Chính phủ dự kiến ban hành Nghị định thay thế Nghị định 69 và sửa đổi Nghị định 31 về xuất xứ hàng hóa sẽ tạo hành lang pháp lý mới, thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong việc tận dụng ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do.

Cùng với đó, Cục Xuất nhập khẩu đang tập trung đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, mở rộng áp dụng C/O điện tử, tích hợp toàn diện các thủ tục xuất nhập khẩu lên Cơ chế một cửa quốc gia và đẩy mạnh số hóa quy trình quản lý, nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động thương mại.

Đề cập đến định hướng dài hạn, ông Trần Quốc Toản cho rằng, xuất khẩu của Việt Nam chỉ có thể phát triển bền vững khi gắn chặt với yêu cầu chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và các tiêu chuẩn mới về môi trường – xã hội đang ngày càng trở thành “giấy thông hành” bắt buộc tại các thị trường lớn. Những cơ chế mới như cơ chế điều chỉnh cơ chế carbon (CBAM) của EU, hay các quy định về truy xuất carbon và trách nhiệm xã hội, đang buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc toàn diện chuỗi sản xuất nếu muốn tiếp tục giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế.

Theo ông Trần Quốc Toản, trong bối cảnh đó, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước không chỉ là ban hành chính sách, mà quan trọng hơn là đồng hành cùng doanh nghiệp thông qua cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo sớm rủi ro thương mại, hỗ trợ xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại và tăng cường đào tạo về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và cam kết quốc tế.

“Chỉ khi chính sách được thiết kế theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, thì xuất khẩu Việt Nam mới thực sự chuyển từ tăng trưởng về lượng sang tăng trưởng về chất, bảo đảm hiệu quả và bền vững trong dài hạn”, ông Trần Quốc Toản khẳng định.