Nền tảng thích ứng với biến đổi khí hậu - Bài cuối: Khi thích ứng trở thành chủ động

Dự án giai đoạn 2026–2028 tiếp tục hướng tới những nhóm dễ bị tổn thương nhưng điểm nhấn là từng bước để người dân trở thành chủ thể của quá trình thích ứng, thêm thông tin, kỹ năng và điều kiện để tự tìm kiếm những hướng phát triển phù hợp với biến đổi khí hậu.

Phát triển sinh kế

Mới đây, tại xã Vĩnh Viễn, thành phố Cần Thơ, dự án “Hỗ trợ sinh kế cho người dân và nâng cao năng lực thích ứng biến đổi khí hậu cho cộng đồng tại thành phố Cần Thơ” giai đoạn 2026–2028 chính thức được khởi động với sự tham gia của Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hàn Quốc tại Việt Nam (KOICA Việt Nam), Tổ chức Merry Year International cùng chính quyền và người dân địa phương.

Dự án được UBND thành phố Cần Thơ phê duyệt, do Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ làm chủ dự án, Tổ chức Merry Year International (MYI)/Hàn Quốc là bên cung cấp viện trợ. Địa bàn thực hiện tại xã Lương Tâm và xã Vĩnh Viễn, thành phố Cần Thơ. Dự án hướng tới củng cố, mở rộng và đưa những kết quả đạt được trong nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu thời gian qua vào thực tiễn sâu rộng hơn.

Theo đó, giai đoạn 2026–2028 sẽ tập trung vào ba nhóm trọng tâm gồm môi trường, sinh kế và cộng đồng; trong đó, dự án sẽ sử dụng dữ liệu quản lý tài nguyên nước và đánh giá mức độ dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu để hỗ trợ xây dựng chính sách, triển khai các giải pháp ứng phó dựa trên bằng chứng; phát triển các mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện địa phương; đồng thời lan tỏa hành động ứng phó biến đổi khí hậu của người dân, thanh niên và phụ nữ.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng là nâng cao năng lực quản lý tài nguyên nước cho chính quyền địa phương. Đồng thời hỗ trợ chính quyền sử dụng dữ liệu theo thời gian thực trong xây dựng chính sách và ứng phó tại thực địa; đánh giá mức độ dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu dựa trên dữ liệu công nghệ thông tin và truyền thông (ICT); nâng cao chức năng của các trạm quan trắc độ mặn và hạ tầng quản lý tài nguyên nước. Mục tiêu là giúp địa phương phát hiện nhanh hơn tình trạng xâm nhập mặn, diễn biến nguồn nước và từng bước xây dựng cơ chế ứng phó dựa trên dữ liệu thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm.

Đối với nhóm người dân dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu, dự án sẽ tiếp tục triển khai chương trình hỗ trợ sinh kế, đồng thời khảo sát và phát triển những mô hình phù hợp với điều kiện thực tế. Các mô hình được định hướng nghiên cứu gồm những mô hình đặc thù của địa phương như lúa – tôm, khóm và các loại nông sản phù hợp. Hoạt động hỗ trợ sẽ kết hợp đào tạo kỹ thuật, quản lý tài chính và các chuyến tham quan, học tập thực tế.

Theo Quyết định của UBND thành phố Cần Thơ, tổng vốn Dự án “Hỗ trợ sinh kế cho người dân và nâng cao năng lực thích ứng biến đổi khí hậu cho cộng đồng tại thành phố Cần Thơ”, giai đoạn 2026–2028 là 948 triệu KRW, tương đương 620.000 USD, hơn  16,1 tỷ đồng theo tỷ giá được sử dụng khi xây dựng văn kiện dự án. Trong số đó, vốn viện trợ không hoàn lại là 453 triệu KRW, tương đương khoảng 7,7 tỷ đồng; vốn đối ứng ngân sách nhà nước 2,5 tỷ đồng; vốn đối ứng trong dân 3,514 tỷ đồng và 2,4 tỷ đồng thuộc dự án hỗ trợ sinh kế giai đoạn đầu.

Dự án được thực hiện đến ngày 26/11/2028 với cơ chế phối hợp giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ thông qua Ban quản lý dự án và Tổ chức Merry Year International.

Chủ động thích ứng

Theo ông Trần Bảo Bình, ở ấp 7, xã Lương Tâm, thành phố Cần Thơ, ông và nhiều người dân mong Tổ chức MYI tiếp tục duy trì và mở rộng Dự án để nhiều hộ dân hơn được tiếp cận nguồn vốn sinh kế không lãi suất. Đồng thời, tiếp tục hỗ trợ các lớp tập huấn kỹ thuật, tổ chức tham quan học tập các mô hình hiệu quả, nâng cấp hệ thống quan trắc môi trường và hỗ trợ kết nối tiêu thụ sản phẩm để người dân yên tâm sản xuất, chủ động ứng phó và thích ứng hiệu quả với những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Đáng lưu ý, những hỗ trợ này không chỉ giúp người dân giảm thiểu rủi ro trong sản xuất mà còn nâng cao năng lực chủ động, từng bước xây dựng sinh kế bền vững và thích ứng lâu dài với điều kiện khí hậu ngày càng thay đổi.

Ông Ngô Văn Nguyên, ấp 6, xã Vĩnh Viễn, thành phố Cần Thơ cho biết: Thích ứng với biến đổi khí hậu là yếu tố rất quan trọng đối với sản xuất và đời sống. Việc được tiếp cận thông tin về thời tiết, nguồn nước, độ mặn và được hướng dẫn áp dụng khoa học kỹ thuật giúp bà con chủ động hơn trong sản xuất, giảm thiểu rủi ro do hạn hán, xâm nhập mặn, ngập úng và thời tiết bất thường. Do đó, bà con hi vọng tiếp tục được hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, thông tin quan trắc và kết nối thị trường để có thể phát triển sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập và chủ động thích ứng hiệu quả hơn với biến đổi khí hậu.

Thực hiện hỗ trợ sinh kế cho người dân và nâng cao năng lực thích ứng biến đổi khí hậu cho cộng đồng giai đoạn 2026–2028, trên địa bàn xã Vĩnh Viễn, ông Võ Xuân Tân, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Viễn, thành phố Cần Thơ nhấn mạnh: Địa phương huy động sự tham gia tích cực của các đoàn thể, các tổ chức cộng đồng và người dân; tăng cường tuyên truyền để người dân chủ động tham gia, bảo quản tốt các công trình và thiết bị được đầu tư. Đồng thời, Vĩnh Viễn thường xuyên theo dõi, đánh giá, kịp thời tháo gỡ khó khăn, nhân rộng các mô hình hiệu quả để thực sự trở thành động lực phát triển sinh kế bền vững và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của người dân và địa phương.

Theo bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, ngành cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng các tổ chức quốc tế góp phần phát triển nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại, hiệu quả và phát thải thấp, vì lợi ích của người nông dân, vì sự phát triển bền vững của Cần Thơ nói riêng và vùng Đồng bằng sông Cửu Long nói chung.

Do đó, Cần Thơ sẽ tập trung vào một số mục tiêu cốt lõi như tiếp tục nâng cao năng lực quản lý nước của chính quyền địa phương để ứng phó với khủng hoảng biến đổi khí hậu thông qua công nghệ thông tin và truyền thông. Thành lập mạng lưới an sinh xã hội cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương với biến đổi khí hậu bằng cách hỗ trợ sinh kế và nâng cao năng lực cho người dân có hoàn cảnh kinh tế khó khăn do chịu tác động của biến đổi khí hậu.

Bà Kim NaRae, Phó Giám đốc Quốc gia Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hàn Quốc tại Việt Nam (KOICA Việt Nam) khẳng định: Giai đoạn 2026 - 2028 không chỉ là sự tiếp nối những kết quả của giai đoạn 2023 - 2025 mà còn mở ra một giai đoạn hợp tác sâu rộng hơn. KOICA Việt Nam định hướng tiếp tục hoàn thiện hệ thống quản lý tài nguyên nước dựa trên cơ sở khoa học và dữ liệu, nhân rộng các mô hình sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu phù hợp điều kiện từng địa phương và tăng cường năng lực ứng phó do chính người dân làm chủ.

Còn theo bà Jo Mihyeon, Giám đốc Quốc gia Tổ chức Merry Year International (MYI) Việt Nam, việc triển khai tài trợ hỗ trợ sinh kế cho người dân và nâng cao năng lực thích ứng biến đổi khí hậu cho cộng đồng tại thành phố Cần Thơ nhằm tiếp tục thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng địa phương trong việc xây dựng và thực hiện cam kết hành động tập thể vì khí hậu. Đồng thời nâng cao nhận thức và chia sẻ hiểu biết về các vấn đề biến đổi khí hậu thông qua chương trình thích ứng với biến đổi khí hậu. Nhất là tạo điều kiện để những người tham gia dự án trực tiếp chia sẻ những trải nghiệm và thay đổi của chính mình.

Hỗ trợ sinh kế cho người dân và nâng cao năng lực thích ứng biến đổi khí hậu cho cộng đồng tại thành phố Cần Thơ, giai đoạn 2026–2028 được kỳ vọng sẽ tiếp tục biến những nền tảng đã hình thành thành các kết quả cụ thể, giúp người dân nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, đồng thời tăng cường năng lực quản lý tài nguyên nước và thúc đẩy các hành động vì khí hậu tại cộng đồng.

“Từ đó, người dân không chỉ là đối tượng chịu tác động của biến đổi khí hậu mà cần trở thành chủ thể chủ động thích ứng, tự tìm kiếm những lựa chọn mới để phát triển sinh kế”, bà Jo Mihyeon, Giám đốc Quốc gia Tổ chức Merry Year International (MYI) Việt Nam cho hay.