Net Zero 2050 không còn xa với chiến lược tiết kiệm điện đột phá

Tiết kiệm điện đang từng bước trở thành trụ cột trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời là giải pháp quan trọng góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Với vai trò chủ lực trong hệ thống điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đặt mục tiêu giảm tỷ lệ điện dùng cho truyền tải và phân phối của toàn hệ thống lưới điện xuống dưới 6% trong giai đoạn 2025–2030, đồng thời đẩy mạnh các chương trình tiết kiệm điện, quản lý phụ tải và tuyên truyền sử dụng điện hiệu quả trên phạm vi toàn quốc.

Tinh thần này được khẳng định tại Diễn đàn “Sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả: Thành quả và mục tiêu trong kỷ nguyên vươn mình” do Báo Công Thương tổ chức ngày 26/6 tại Hà Nội.

Diễn đàn nhằm phổ biến nội dung mới của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vừa được Quốc hội khóa XV thông qua, đồng thời thúc đẩy nhận thức và hành động từ toàn xã hội trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 theo cam kết tại COP26.

Trước những yêu cầu thực tiễn, ngày 16/6/2025, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Theo Báo cáo 1326/BC-UBTVQH15, Luật được chỉnh lý toàn diện 19 điều và bổ sung thêm một điều mới. Điểm đáng chú ý là việc thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả hoạt động theo cơ chế độc lập; xác định rõ mô hình tổ chức dịch vụ năng lượng (ESCO); mở rộng dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng; điều chỉnh chính sách tài chính xanh, đồng thời bãi bỏ các ưu đãi thuế không còn phù hợp và tăng cường phân cấp, cải cách thủ tục hành chính.

Phát biểu tại sự kiện, bà Nguyễn Thị Lâm Giang – Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, trong bối cảnh toàn cầu chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh, việc phát triển năng lượng sạch và sử dụng năng lượng hiệu quả là yêu cầu cấp bách. Theo bà Giang, đây không chỉ là trách nhiệm của ngành điện hay cơ quan quản lý, mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội – từ từng hộ gia đình, doanh nghiệp cho đến các tổ chức, cộng đồng.

Trong 15 năm triển khai Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Bộ Công Thương đã đồng bộ hóa nhiều giải pháp, giúp tiết kiệm hàng tỷ kWh điện và giảm hàng triệu tấn CO₂ phát thải. Riêng giai đoạn 2016–2020, chương trình mục tiêu quốc gia đã giúp tiết kiệm khoảng 5,65% tổng năng lượng tiêu thụ toàn quốc. Từ năm 2020 đến nay, mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 2% tổng sản lượng điện thương phẩm mỗi năm vẫn đang được duy trì.

Theo ông Hoàng Việt Dũng, Phó Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh (Bộ Công Thương), chương trình dán nhãn năng lượng hiện đã áp dụng cho 19 nhóm sản phẩm, với hơn 20.000 sản phẩm được dán nhãn, loại bỏ khoảng 45 triệu bóng đèn sợi đốt khỏi thị trường, góp phần tiết kiệm khoảng 100 triệu kWh mỗi năm. Hiệu quả sử dụng điều hòa không khí cũng được cải thiện, giúp tiết kiệm công suất tương đương gần một nhà máy nhiệt điện 300MW.

Ngoài ra, hơn 9.500 hộ dân đã lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái, trên 300 lớp tập huấn về tiết kiệm điện được tổ chức cho cộng đồng và doanh nghiệp. Bộ Công Thương cũng hỗ trợ 1.200 doanh nghiệp thực hiện kiểm toán năng lượng, xây dựng mô hình quản lý và thực hiện các giải pháp tiết kiệm điện; đào tạo và cấp chứng chỉ cho hơn 5.000 kiểm toán viên và người quản lý năng lượng.

Ông Võ Quang Lâm, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, tỷ trọng sở hữu các nguồn điện: EVN và các đơn vị thành viên sở hữu khoảng 36,5% tổng công suất nguồn điện toàn hệ thống.

Theo Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030, EVN được giao làm chủ đầu tư 11 dự án nguồn điện với công suất 8.774 MW, nên tỷ lệ các nguồn điện thuộc sở hữu của EVN có xu hướng giảm dần trong giai đoạn tiếp theo.

Việc triển khai đầu tư các nguồn điện theo Quy hoạch cũng còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về tiến độ. Giai đoạn 2021-2024 tiến độ đầu tư các nguồn điện chỉ đạt bình quân đạt 3.360 MW/năm, trong khi yêu cầu Quy hoạch VIII là khoảng 7.000 MW/năm; các nguồn điện phát triển không đồng đều giữa các vùng miền; trong đó, năng lượng tái tạo phát triển hầu hết tại khu vực miền Trung và miền Nam.

Từ năm 2016, Việt Nam đã chuyển từ nước xuất khẩu năng lượng sang nhập khẩu năng lượng với khối lượng nhập khẩu đến năm 2030 có xu hướng ngày càng cao. Tuy nhiên, cơ sở hạ tầng cơ bản phục vụ nhập khẩu than, khí LNG cho phát điện còn khá hạn chế và chưa đáp ứng được nhu cầu. 

Do đó, ông Lâm cho biết, EVN luôn coi tiết kiệm điện là một trong những nhiệm vụ, giải pháp ưu tiên hàng đầu, nhằm đảm bảo cung ứng điện an toàn, thường xuyên, liên tục cho hệ thống.

EVN đặt mục tiêu giảm tỷ lệ điện dùng cho truyền tải và phân phối của toàn hệ thống lưới điện xuống dưới 6% trong giai đoạn 2025–2030, đồng thời triển khai các chương trình quản lý phụ tải điện (DSM/DR) để giảm tối thiểu 1.500 MW công suất đỉnh. Các đơn vị thuộc EVN sẽ thực hiện chỉ tiêu tiết kiệm nội bộ cao hơn mức quy định tại Chỉ thị số 20/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Về việc tăng cường tiết kiệm điện giai đoạn 2020 - 2025; phối hợp với tổ chức chính trị – xã hội từ trung ương đến địa phương để tuyên truyền, tư vấn giải pháp tiết kiệm điện, khuyến khích người dân, doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà.

Tại diễn đàn, Thạc sĩ Nguyễn Thị Tâm – Trung tâm Thiết bị, Môi trường và An toàn lao động, Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) nhận định: Ngành xây dựng hiện chiếm hơn 1/3 tổng tiêu thụ năng lượng và lượng khí thải toàn cầu. Riêng nhu cầu sưởi ấm và làm mát không gian chiếm tới 61% tổng năng lượng tiêu thụ. Tại Việt Nam - quốc gia có khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, lượng điện tiêu thụ cho điều hòa, thông gió và chiếu sáng là rất lớn.

Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019–2030 đặt mục tiêu đến năm 2025 có ít nhất 80 công trình được chứng nhận công trình xanh, và đến năm 2030 là 150 công trình. Đồng thời, sẽ dán nhãn năng lượng cho 50% các sản phẩm vật liệu xây dựng có yêu cầu cách nhiệt sử dụng trong công trình. Bộ Xây dựng được giao chủ trì triển khai chương trình, bao gồm xây dựng hệ thống đánh giá, chứng nhận công trình, thiết lập tiêu chuẩn kỹ thuật, nâng cao năng lực phòng thử nghiệm và phát triển nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng.

Thông qua Diễn đàn, Bộ Công Thương kỳ vọng lan tỏa mạnh mẽ tinh thần tiết kiệm điện như một giải pháp thiết yếu nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Bộ Công Thương sẽ ban hành văn bản hướng dẫn thi hành luật; xây dựng cơ chế khuyến khích đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng; đẩy mạnh truyền thông sáng tạo thông qua diễn đàn, cuộc thi, hoạt động cộng đồng; tăng cường đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và giám sát thực thi tại địa phương.