Ngân hàng trung ương Nhật Bản tính nâng lãi suất vì áp lực giá năng lượng

Trụ sở Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) tại thủ đô Tokyo. Ảnh: AFP/ TTXVN

Bản tóm tắt ý kiến tại cuộc họp tháng 3/2026 của Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ) công bố ngày 30/3 cho thấy, nhiều thành viên hội đồng chính sách đã nhấn mạnh cần phải thắt chặt chính sách tiền tệ khi giá năng lượng leo thang do căng thẳng tại Trung Đông đang đẩy áp lực lạm phát lên cao.

Theo nội dung cuộc họp hai ngày kết thúc vào ngày 19/3, một thành viên hội đồng cảnh báo áp lực chi phí đẩy có thể gia tăng do đồng yen mất giá quá mức. Vị quan chức này lo ngại tình trạng đó sẽ dẫn đến nguy cơ "đình lạm" (stagflation – chỉ tình trạng tăng trưởng kinh tế trì trệ đi kèm lạm phát cao) và tiền lương thực tế sụt giảm. Nền kinh tế Nhật Bản từng đối mặt tình trạng khó khăn tương tự hồi những năm 1970. 

Đáng chú ý, có ý kiến trong hội đồng đề xuất rằng cần xem xét đẩy nhanh tốc độ tăng lãi suất chính sách vượt xa các dự báo trước đây. Một thành viên khác khẳng định nếu môi trường kinh tế và triển vọng tăng lương của các doanh nghiệp vừa và nhỏ không diễn biến xấu, BoJ nên quyết đoán nâng lãi suất mà không cần do dự.

Tình hình kinh tế Nhật Bản đang trở nên phức tạp sau khi xung đột tại Trung Đông bùng phát từ ngày 28/2, khiến giá dầu thô tăng vọt và đồng yen suy yếu sâu so với đồng USD. Những diễn biến địa chính trị này làm gia tăng kỳ vọng của giới đầu tư về việc BoJ sẽ nâng lãi suất ngay trong cuộc họp tháng 4 tới để kìm giữ đà tăng giá. 

Mặc dù quyết định giữ nguyên lãi suất ở mức 0,75% tại cuộc họp tháng 3 để có thêm thời gian đánh giá các tác động từ Trung Đông, nhưng BoJ vẫn khẳng định lập trường sẵn sàng tăng lãi suất nếu các hoạt động kinh tế và chỉ số giá cả diễn biến đúng như kỳ vọng. Cơ quan này nhận định tình hình tài chính hiện nay vẫn đang ở trạng thái nới lỏng.

Chính phủ Nhật Bản ngày 27/3 nhận định nền kinh tế nước này đang phục hồi ở mức vừa phải, song đồng thời cảnh báo những rủi ro gia tăng từ tình hình Trung Đông và đà tăng của giá năng lượng toàn cầu. 

Trong báo cáo kinh tế tháng 3/2026, Văn phòng Nội các Nhật Bản giữ nguyên đánh giá tổng thể về xu hướng phục hồi, đánh giá tích cực đối với một số trụ cột của nền kinh tế. Tiêu dùng cá nhân, chiếm hơn 50% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), và đầu tư doanh nghiệp được ghi nhận có dấu hiệu cải thiện, trong khi đà tăng giá tiêu dùng được nhận định ở mức “vừa phải” khi giá lương thực, đặc biệt là gạo, đã hạ nhiệt phần nào. 

Tuy nhiên, báo cáo cũng bổ sung thêm chi tiết “cần chú ý đến những ảnh hưởng do tình hình ở Trung Đông gây ra”. Văn phòng Nội các Nhật Bản cho biết chính phủ đang theo dõi sát sao biến động chi phí nhập khẩu trong bối cảnh giá dầu thô tăng vọt sau khi Iran siết kiểm soát eo biển Hormuz, khiến hoạt động vận chuyển dầu bị gián đoạn. 

Một số doanh nghiệp trong ngành hóa chất đã buộc phải cân nhắc cắt giảm sản lượng do khó khăn trong việc nhập khẩu naphtha, nguyên liệu đầu vào quan trọng để sản xuất nhựa và sợi tổng hợp, cùng nhiều nguyên liệu khác từ Trung Đông. Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản cũng phụ thuộc vào khu vực này đối với methanol, helium và phân bón, buộc phải sử dụng hàng tồn kho và tìm cách đa dạng hóa nguồn cung.

Tâm lý tiêu dùng cũng có dấu hiệu suy yếu trong những tuần gần đây, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông leo thang từ cuối tháng 2/2026, làm gia tăng lo ngại về triển vọng kinh tế. 

Áp lực chi phí sinh hoạt tại Nhật Bản đang tiếp tục gia tăng khi 10 công ty điện lực lớn tại Nhật Bản thông báo sẽ tăng giá điện sinh hoạt từ tháng 4 tới, sau khi các khoản trợ cấp của chính phủ kết thúc. Mức tăng dao động khoảng 393–463 yen (khoảng 2,46-2,90 USD) đối với một hộ gia đình sử dụng điện trung bình. 

Đáng chú ý, từ tháng 6 trở đi, chi phí nhiên liệu tăng cao do tình hình tại eo biển Hormuz cũng sẽ được thể hiện rõ trong giá điện. Giá dầu, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và than đá đều đã tăng đáng kể so với cuối tháng 2/2026, khiến hóa đơn điện của các hộ gia đình có thể tiếp tục tăng trong mùa Hè. 

Trong khi đó, chỉ số lạm phát lõi của Nhật Bản đã giảm tốc mạnh hơn dự báo trong tháng 2/2026 và rơi xuống mức thấp nhất trong gần 4 năm qua. Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo đà giảm này có thể chỉ là tạm thời do giá dầu thế giới đang tăng vọt. 

Theo dữ liệu công bố ngày 24/3 của Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản, Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) lõi (không bao gồm giá thực phẩm tươi sống dễ biến động) trong tháng 2/2026 chỉ tăng 1,6% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng thấp nhất kể từ tháng 3/2022. Con số trên thấp hơn cả mức dự báo 1,7% của các chuyên gia kinh tế, đánh dấu sự sụt giảm đáng kể so với mức tăng 2,0% của tháng 1/2026.  Đáng chú ý, đây cũng là lần đầu tiên chỉ số này rơi xuống dưới mức mục tiêu 2% của BoJ kể từ năm 2022.