Ngành dừa Vĩnh Long tạo sinh kế bền vững cho lao động nông thôn

Trong bức tranh tái cơ cấu nền kinh tế nông nghiệp hiện nay, ngành dừa đang vươn lên mạnh mẽ không chỉ với tư cách là một mặt hàng nông sản xuất khẩu tỷ đô mà còn đóng vai trò chiến lược trong việc giải quyết bài toán an sinh xã hội.

Tại tỉnh Vĩnh Long, chuỗi giá trị từ cây dừa thu hút hàng chục ngàn lao động nông thôn. Đặc biệt, sự phát triển của các cơ sở chế biến đã và đang tạo ra sinh kế bền vững, tận dụng tối đa nguồn lao động phổ thông, lao động nhàn rỗi, từ đó mang lại thu nhập kinh tế ổn định cho từng hộ gia đình, góp phần thực hiện thành công mục tiêu xây dựng nông thôn mới.

Nếu như không có cơ sở sơ chế dừa gần nhà, bà Bùi Thị Phí, 57 tuổi, xã Hưng Khánh Trung, tỉnh Vĩnh Long không thể tìm được công việc ổn định giúp tăng thêm thu nhập cho gia đình. Bà Phí chia sẻ, do tuổi đã lớn nên khó tìm được việc làm, nhất là đang ở vùng nông thôn. Hiện bà Phí xin vào làm cho cơ sở chế biến dừa gần nhà, với công việc bào cơm dừa mỗi ngày giúp bà có thêm thu nhập từ 170.000-200.000 đồng, công việc nhận lương theo sản phẩm và linh động về thời gian nên bà Phí chủ động vừa làm thêm vừa lo cho gia đình.

Theo bà Phí, do ở dưới quê khó có việc làm, nhất là phụ nữ. Trước đây bà Phí làm thuê cho các gia đình xung quanh, nhưng công việc bấp bênh. Do đó, khi có nhiều cơ sở chế biến thu hút lao động nông thôn, có việc làm ổn định nên nhiều người đi làm để tăng thu nhập. Tại cơ sở chế biến dừa của bà Phí làm thường xuyên có hơn 50 lao động sản xuất các công đoạn sơ chế trái dừa khô nguyên liệu để cung cấp cho công ty.

Chị Trương Thị Châu, xã Mỏ Cày, tỉnh Vĩnh Long cho hay, chị theo nghề lột vỏ dừa tại khu vực sông Chợ Thơm (xã Mỏ Cày) hơn 5 năm qua. Còn chồng chị Châu cũng làm nghề tách chỉ sơ dừa, lúc rảnh rỗi lột vỏ dừa. Chị Châu chia sẻ, lao động tại các cơ sở chế biến dừa giúp gia đình có kinh tế ổn định, đây là nguồn thu nhập chính của gia đình. Mỗi ngày cả anh và chị làm có thu nhập 600.000-700.000 đồng. Do gia đình chị Châu ít đất canh tác, không thể đi làm tại các công ty khu công nghiệp, cho nên các cơ sở chế biến gần nhà giúp chị Châu có cuộc sống ổn định để nuôi hai con ăn học.

Tại các vùng quê Vĩnh Long, công việc lột vỏ dừa, cạy gáo dừa thường thu hút lao động nam giới có sức khỏe tốt. Đây là công việc được trả lương theo sản phẩm (khoán sản phẩm), giúp người lao động chủ động thời gian và có thể đạt mức thu nhập từ 300.000 đến 500.000 đồng/ngày. Trong khi đó, khâu gọt vỏ lụa (cạo lớp vỏ màu nâu bọc ngoài cơm dừa) lại đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo và tính kiên nhẫn, trở thành công việc lý tưởng cho hàng ngàn lao động nữ. Với công việc này, phụ nữ nông thôn có thể kiếm được từ 200.000 đến 350.000 đồng/ngày tùy vào năng suất.

Theo Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Vĩnh Long Nguyễn Thị Kim Thoa, một điểm sáng đáng chú ý khác là ngành dừa giải quyết triệt để vấn đề "lao động nhàn rỗi". Ở khu vực nông thôn, nông dân thường có những khoảng thời gian nông nhàn giữa các vụ lúa, vụ màu. Chuỗi sản xuất thủ công từ dừa như: phơi xơ dừa, se chỉ xơ dừa, hay đan thảm xơ dừa, làm chổi... là những công việc có thể mang về nhà làm hoặc làm tại các tổ hợp tác thôn xóm. Nhờ vậy, người già, phụ nữ đang nuôi con nhỏ, hay nông dân rảnh rỗi đều có thể tham gia.

Công việc này không bị gò bó về thời gian, không đòi hỏi sức lực quá lớn, nhưng lại "góp gió thành bão", mang lại một nguồn thu nhập tăng thêm đáng kể. Những khoản tiền từ 3 - 5 triệu đồng/tháng từ các công việc phụ trợ này đã giúp nhiều gia đình nông thôn trang trải chi phí sinh hoạt hàng ngày, đóng học phí cho con cái, góp phần trực tiếp vào công cuộc xóa đói giảm nghèo tại địa phương. Các cấp Hội Liên hiệp Phụ nữ trong tỉnh đã tổ chức mở nhiều lớp đào tạo nghề cho phụ nữ như: đan giỏ lá dừa, bó chổi… giúp các chị em tăng thêm thu nhập để góp phần đưa kinh tế gia đình ngày càng phát triển.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, tỉnh có khoảng 120 nghìn ha trồng dừa các loại; trong đó dừa khô nguyên liệu chế biến chiếm hơn 83% diện tích. Sản lượng dừa của Vĩnh Long năm 2025 ước đạt hơn 1,3 triệu tấn, tương đương hơn 1 tỷ quả. Các sản phẩm chế biến từ dừa bao gồm: dầu dừa, nước dừa, sữa dừa, nước cốt dừa, cơm dừa nạo sấy, kẹo dừa, các sản phẩm từ mật hoa dừa, thạch dừa, chỉ xơ dừa, thủ công mỹ nghệ...

Toàn tỉnh có khoảng 183 doanh nghiệp sản xuất chế biến các sản phẩm từ dừa, với nhiều loại hình, quy mô hoạt động khác nhau, và hàng trăm cơ sở thu mua, chế biến thô đã giải quyết việc làm cho hàng chục nghìn lao động, nhất là lao động tại nông thôn.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lâm Văn Tân, dưới góc nhìn của kinh tế nông nghiệp hiện đại, cây dừa là một trong những loại cây trồng hiếm hoi không bỏ đi bất cứ thứ gì. Từ nước dừa, cơm dừa, gáo dừa, xơ dừa đến lá dừa, thân dừa đều có thể tạo ra giá trị thặng dư. Sự phát triển của mô hình kinh tế tuần hoàn trong ngành dừa đã mở ra những cơ hội kinh tế mới, trực tiếp tăng thu nhập cho người dân.

Có thể khẳng định, sự vươn mình của ngành dừa Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế không chỉ được đo đếm bằng những con số kim ngạch xuất khẩu hàng trăm triệu hay hàng tỷ USD. Giá trị cốt lõi và nhân văn sâu sắc nhất mà ngành kinh tế mũi nhọn này mang lại chính là việc "giữ lửa" cho các miền quê. Bằng việc tạo ra hàng vạn việc làm cho lực lượng lao động phổ thông, lao động nữ và lao động nhàn rỗi, ngành dừa đang đóng góp to lớn vào công cuộc xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống và tạo ra thu nhập kinh tế ổn định cho từng hộ gia đình, đẩy mạnh phong trào xây dựng nông thôn mới tại địa phương.