Ngày Quốc tế về Rừng 2026: Khai mở động lực kinh tế địa phương từ rừng

Rừng không chỉ là hệ sinh thái, rừng còn là động lực kinh tế, là nền tảng văn hóa, là lá chắn khí hậu và là nguồn hạnh phúc, sức khỏe và sinh kế cho con người. Đây là thông điệp chính được nhấn mạnh tại Lễ kỷ niệm Ngày Quốc tế về Rừng năm 2026 do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) phối hợp với Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức tại Ninh Bình ngày 18/3.

Với chủ đề toàn cầu “Rừng và phát triển kinh tế bền vững” (Forests and Economies), Ngày Quốc tế về Rừng năm nay nhấn mạnh vai trò thiết yếu của rừng trong thúc đẩy tăng trưởng, duy trì và điều tiết nguồn nước, bảo vệ đất, hỗ trợ sản xuất nông nghiệp và xây dựng các nền kinh tế có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.

Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm Trần Quang Bảo cho biết, tại Việt Nam, rừng luôn giữ vị trí đặc biệt trong tiến trình phát triển đất nước. Không chỉ được ví như “lá phổi xanh” hay “tấm lá chắn” bảo vệ con người trước thiên tai, rừng còn là không gian sinh kế của hàng triệu người dân, đặc biệt là đồng bào miền núi và các cộng đồng sống gần rừng.

Những năm qua, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia dẫn đầu khu vực châu Á về phục hồi rừng và quản lý rừng bền vững. Tỷ lệ che phủ rừng duy trì ổn định trên 42%, góp phần quan trọng vào bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế - xã hội. Rừng không chỉ hỗ trợ trực tiếp cho các ngành nông nghiệp, du lịch, năng lượng mà còn đóng vai trò then chốt trong bảo đảm an ninh nguồn nước, phòng chống thiên tai và cải thiện sinh kế khu vực nông thôn.

Từ dược liệu, lâm sản ngoài gỗ đến du lịch sinh thái, dịch vụ môi trường rừng và các chuỗi giá trị xanh, tài nguyên rừng đang ngày càng được khai thác theo hướng bền vững, qua đó tạo thêm nguồn thu và động lực phát triển cho nhiều địa phương.

Đáng chú ý, công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản đã trở thành một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu lâm sản đạt trên 18,3 tỷ USD, xuất siêu hơn 15 tỷ USD, chiếm trên 75% tổng giá trị xuất siêu của cả nước. Những con số này không chỉ thể hiện đóng góp lớn về kinh tế mà còn khẳng định vị thế của Việt Nam trong nhóm các quốc gia xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ hàng đầu thế giới.

Bên cạnh đó, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tiếp tục được xem là một điểm sáng. Mỗi năm, cơ chế này huy động hàng nghìn tỷ đồng từ các tổ chức, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ môi trường rừng để chi trả cho công tác bảo vệ và phát triển rừng. Qua đó, vừa giảm gánh nặng ngân sách nhà nước, vừa tạo nguồn thu ổn định, góp phần nâng cao đời sống cho người dân và cộng đồng địa phương.

Ngoài các giá trị truyền thống, ngành lâm nghiệp Việt Nam đang từng bước khai thác những tiềm năng mới như du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng; dịch vụ hấp thụ và lưu trữ carbon; cũng như các mô hình kinh tế xanh gắn với bảo tồn thiên nhiên. Đây được xem là những hướng đi quan trọng nhằm gia tăng giá trị kinh tế của rừng trong bối cảnh chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh.

Theo ông Trần Quang Bảo, trong bối cảnh thế giới đối mặt với nhiều thách thức về môi trường, biến đổi khí hậu và suy giảm tài nguyên, vai trò của rừng càng trở nên cấp thiết. Phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững không chỉ là yêu cầu nội tại của Việt Nam mà còn thể hiện trách nhiệm và cam kết của Việt Nam trong việc cùng cộng đồng quốc tế thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Thời gian tới, ngành lâm nghiệp sẽ tập trung vào một số định hướng lớn, bao gồm: quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững; phát triển chuỗi giá trị lâm sản; mở rộng các dịch vụ hệ sinh thái rừng; thúc đẩy thị trường carbon rừng; tăng cường nghiên cứu khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đặc biệt, cộng đồng địa phương sẽ tiếp tục được đặt ở vị trí trung tâm trong quản lý và phát triển rừng.

Đánh giá về tiềm năng của ngành lâm nghiệp Việt Nam, Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam Vinod Ahuja cho rằng, rừng không chỉ là “kho báu” thiên nhiên mà còn là động lực quan trọng cho phát triển kinh tế và sinh kế nông thôn. Đầu tư cho rừng đồng nghĩa với đầu tư cho an ninh nguồn nước, nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và thúc đẩy tăng trưởng bền vững cho hàng triệu người dân.

Theo ông Vinod Ahuja, bảo vệ rừng và phát triển các nền kinh tế dựa vào rừng cần được thực hiện song song để hướng tới một tương lai thịnh vượng và bền vững.

Ở góc độ thực tiễn, ông Lê Trọng Đạt, Trưởng phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế, Vườn quốc gia Cúc Phương cho biết, vùng đệm của Vườn quốc gia trải rộng trên địa bàn ba tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa và Hòa Bình, với hơn 80.000 người sinh sống, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mường. Tuy nhiên, đời sống của người dân khu vực này vẫn còn nhiều khó khăn, cơ sở hạ tầng hạn chế và phụ thuộc lớn vào tài nguyên rừng.

Nhằm giảm áp lực lên rừng, Vườn quốc gia Cúc Phương đã triển khai nhiều chương trình, dự án hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng vùng đệm với sự tham gia của các cơ quan quản lý và tổ chức trong, ngoài nước. Nhiều mô hình sinh kế đã được áp dụng hiệu quả tại các xã như Yên Trị, Cúc Phương, Kỳ Phú, Thạch Lâm.

Các mô hình này bao gồm hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi; trồng mới và khoanh nuôi phục hồi rừng; phát triển chăn nuôi hươu sao; xây dựng sinh kế cộng đồng gắn với du lịch sinh thái và giáo dục môi trường…. Qua đó, không chỉ giúp người dân nâng cao thu nhập mà còn góp phần thay đổi nhận thức, giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác tài nguyên rừng tự nhiên.

Trong khuôn khổ lễ kỷ niệm, các đại biểu đã tham gia hoạt động viết thông điệp và gắn thẻ lên “Cây Cam kết”, thể hiện trách nhiệm cá nhân và tập thể đối với công tác bảo vệ rừng. Ngay sau đó, các đại biểu cùng tham gia trồng cây, gửi gắm thông điệp về sự chung tay bảo vệ và phát triển rừng Việt Nam cho các thế hệ tương lai.