Nghị quyết 27-NQ/TW: Liên kết vùng mở thêm dư địa phát triển cho sản phẩm miền núi

Ngày 18/9 tại Hà Nội, Tạp chí Công Thương tổ chức tọa đàm “Thúc đẩy liên kết vùng, mở rộng không gian phát triển cho sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi”, tập trung bàn giải pháp kết nối vùng nguyên liệu với chế biến, logistics và thị trường để mở rộng không gian phát triển cho sản phẩm.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng: Việc sắp xếp lại đơn vị hành chính, hình thành các xã có quy mô lớn hơn đang mở ra dư địa để xây dựng những vùng nguyên liệu tập trung, đủ lớn, qua đó tăng khả năng kết nối với doanh nghiệp và thị trường.

Theo ông Nguyễn Minh Tiến, thực tiễn tại Sơn La, Gia Lai cho thấy, khi hình thành được vùng nguyên liệu quy mô lớn và tăng cường liên kết theo chuỗi giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, sản xuất hàng hóa có điều kiện phát triển bền vững hơn. Việc phân cấp, trao quyền cho cấp xã trong quy hoạch vùng nguyên liệu, cấp mã số vùng trồng và hỗ trợ doanh nghiệp cũng giúp giảm chi phí, thời gian trong quá trình hình thành vùng nguyên liệu.

Trước đây nhiều vùng sản xuất miền núi có quy mô nhỏ, sản lượng mỗi chuyến hàng thấp khiến chi phí vận chuyển cao, khó kết nối với các hệ thống phân phối lớn. Thế nhưng, ngày nay cùng với việc mở rộng quy mô đơn vị hành chính, hạ tầng giao thông được cải thiện và hệ thống phân phối ngày càng thuận lợi, các vùng nguyên liệu miền núi có thêm điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Điểm quan trọng là phải hình thành được các vùng nguyên liệu và tăng cường liên kết, đặc biệt giữa vùng nguyên liệu với doanh nghiệp để tạo giá trị gia tăng. Do đó, thời gian tới cần phát huy vai trò của các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng cùng các doanh nghiệp đầu tàu trong kết nối, hỗ trợ các vùng miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số; qua đó khai thác tốt hơn dư địa phát triển và thúc đẩy nông nghiệp bền vững.

Bà Lộc Thị Thoa - Đại diện Tổ hợp tác sản xuất và kinh doanh chè Tán Ma Hiền Kiệt cho hay: Việc thành lập tổ hợp tác đã giúp các hộ liên kết vùng nguyên liệu, thống nhất quy trình chăm sóc, thu hái, chất lượng và giá bán. Nhờ đó, sản phẩm chè Tán Ma được sản xuất bài bản hơn, từng bước xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị. Hơn nữa, tổ hợp tác không chỉ góp phần gìn giữ giống chè, kinh nghiệm chế biến truyền thống và văn hóa địa phương, mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống, giúp người dân có thêm sinh kế và hạn chế phải đi làm ăn xa.

Tuy nhiên, tổ hợp tác vẫn gặp khó khăn về máy móc, cơ sở chế biến, đóng gói, bảo quản, vận chuyển và kết nối với các nhà phân phối; đầu ra chủ yếu vẫn ở thị trường trong tỉnh và khách hàng quen. Thời gian tới, tổ hợp tác dự kiến mở rộng vùng nguyên liệu, vận động thêm hộ dân tham gia, nâng cao chất lượng và đa dạng hóa sản phẩm. Đồng thời, mong muốn được hỗ trợ về vốn, khoa học kỹ thuật, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại và kết nối với doanh nghiệp, siêu thị, sàn thương mại điện tử để xây dựng chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ, đưa chè Tán Ma vươn ra thị trường rộng hơn và trở thành sinh kế bền vững cho người dân.

Ông Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng: Các mắt xích trong chuỗi giá trị nông sản đã hình thành nhưng chưa liên kết hiệu quả. Vùng nguyên liệu còn nhỏ lẻ, phân tán; chi phí logistics cao, cơ sở chế biến xa vùng sản xuất là những yếu tố cơ bản làm đứt gãy chuỗi, khiến doanh nghiệp khó đáp ứng các đơn hàng dù thị trường có nhu cầu.

Ngoài ra, việc sắp xếp đơn vị hành chính cần được nhìn nhận không chỉ là sắp xếp địa giới mà còn kết nối những lợi thế trước đây bị chia cắt. Sau sắp xếp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cần tập trung xây dựng quy hoạch chung về vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến, hạ tầng logistics và chiến lược thị trường.

Ông Tô Hoài Nam nhấn mạnh: Hiệp hội sẽ tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý, kết nối các chủ thể trong chuỗi, phản ánh vướng mắc từ thực tiễn và tham gia đề xuất, hoàn thiện chính sách. Tuy nhiên, Nhà nước cần ưu tiên nguồn lực cho hạ tầng dùng chung như quy hoạch, dữ liệu và kết nối; doanh nghiệp tập trung phát triển thương mại, hệ thống phân phối.

Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được hỗ trợ thiết thực hơn về tín dụng, bảo lãnh, thông tin thị trường và hướng dẫn kỹ thuật. Hơn nữa, hiệu quả hỗ trợ cần được đo bằng khả năng giúp doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân tham gia sâu hơn, nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị, thay vì chỉ tính bằng số lượng hội nghị hay hoạt động được tổ chức. Hiệp hội sẵn sàng phối hợp với các bộ, ngành và địa phương để thúc đẩy mục tiêu này.

Tại toạ đàm, các chuyên gia cho rằng: Xúc tiến thương mại cần chuyển từ cách tiếp cận ở khâu cuối sang theo chuỗi, tăng liên kết giữa vùng nguyên liệu, doanh nghiệp chế biến, phân phối, hợp tác xã và nông dân. Trung tâm sẽ tăng cường kết nối cung - cầu, hội chợ, triển lãm giữa các vùng, đồng thời hỗ trợ địa phương, hợp tác xã phát triển kênh bán hàng trên nền tảng số.

Vì vậy, chuyển đổi số và xây dựng hệ thống dữ liệu chung với yêu cầu “đúng, sạch, đủ” sẽ giúp kết nối cung - cầu, truy xuất nguồn gốc và tạo giá trị gia tăng mới. Cấp xã, hợp tác xã cần được nâng cao năng lực khai thác thương mại điện tử, livestream và các kênh bán hàng số. Bên cạnh đó, cần tăng cường vai trò của các hiệp hội trong kết nối dữ liệu, chia sẻ thông tin thị trường, đào tạo và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn, chứng chỉ mới, qua đó mở rộng thị trường và nâng cao giá trị nông sản vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.