Ngồi ở nhà đọc kho tri thức: Bước đi mới của Tây Ninh có gì?

Tỉnh Tây Ninh đang chuẩn bị những bước đi chiến lược đầy mạnh mẽ nhằm xây dựng một hệ thống thư viện số liên thông, hiện đại từ cấp tỉnh đến tận cơ sở. Đây không chỉ là bước đột phá về công nghệ thông tin mà còn là giải pháp căn cơ nhằm bảo tồn di sản văn hóa, thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức của người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Yêu cầu cấp bách từ thực tiễn

Thực trạng hệ thống thư viện truyền thống tại Tây Ninh và nhiều nơi khác đang phải đối mặt với không ít rào cản lớn. Cơ sở vật chất có dấu hiệu xuống cấp, nguồn tài liệu số và học liệu còn nghèo nàn, hạn chế về không gian lưu trữ vật lý vốn đang quá tải, phương thức hoạt động truyền thống chưa thực sự hấp dẫn bạn đọc trẻ. Sự phát triển không đồng đều giữa trung tâm đô thị và khu vực vùng sâu, vùng xa cũng tạo ra độ trễ nhất định trong việc tiếp cận thông tin của người dân.

Sau sáp nhập, tỉnh có 96 phường/xã nhưng qua khảo sát thực tế cho thấy hiện nay chỉ có khoảng 25 phường/xã (tương ứng với hệ thống thư viện tại 25 đơn vị cấp huyện cũ) là đang duy trì điều kiện tổ chức và hoạt động thư viện ở mức nhất định. Phần lớn các xã, phường còn lại chưa được trang bị đầy đủ về hạ tầng công nghệ, nhân sự lẫn điều kiện nghiệp vụ để vận hành thư viện bài bản. Điều này đặt ra một bài toán về việc chuẩn hóa và thống nhất hạ tầng quản lý để hệ thống thư viện toàn tỉnh hoạt động đồng bộ và liên thông dữ liệu thông suốt.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh Nguyễn Tấn Quốc nêu rõ: Việc đầu tư xây dựng thư viện số đã trở thành yêu cầu cấp bách, là bước đi chiến lược cốt lõi để phá bỏ mọi rào cản về không gian và thời gian. Mô hình quản trị tập trung dùng chung sẽ giúp người dân ở bất cứ đâu, từ các đô thị trung tâm cho đến vùng biên giới xa xôi, đều có thể tiếp cận kho tri thức khổng lồ của nhân loại chỉ với một thiết bị kết nối Internet. Đây chính là chìa khóa để chuẩn hóa nghiệp vụ, tối ưu hóa nguồn lực và khơi dậy mạnh mẽ văn hóa đọc trong cộng đồng. Để hiện thực hóa mục tiêu liên thông thư viện toàn tỉnh, Sở đã đề xuất và phối hợp chặt chẽ với Sở Tài chính tiến hành thẩm định chủ trương đầu tư dự án "Thư viện số và tự động hóa thư viện: Mua sắm trang thiết bị và phần mềm Thư viện số; mua thiết bị mượn trả sách tự động". Dự án thuộc nhóm C (không có cấu phần xây dựng) và do UBND tỉnh Tây Ninh quyết định chủ trương đầu tư.

Tổng mức đầu tư của dự án là hơn 10,2 tỷ đồng, gồm chi phí thiết bị và mua sắm hàng hóa hơn 9,3 tỷ đồng; chi phí quản lý, tư vấn, dự phòng khoảng trên 900 triệu đồng. Dự án dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026 - 2028. Cụ thể, năm 2026 là giai đoạn chuẩn bị đầu tư, lập và phê duyệt báo cáo kinh tế kỹ thuật. Sang năm 2027, dự án tập trung đấu thầu mua sắm thiết bị, xây dựng phương án bảo mật an toàn thông tin và nghiệm thu đưa vào sử dụng thực tế (bố trí nguồn vốn khoảng 9 tỷ đồng). Năm 2028 sẽ tiến hành kiểm toán và quyết toán hoàn thành công trình (bố trí phần vốn còn lại hơn 1,2 tỷ đồng).

Nguồn vốn đầu tư được bảo đảm vững chắc từ ngân sách tỉnh, đã được Hội đồng nhân dân tỉnh Tây Ninh dự kiến bố trí trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 với mức phân bổ là 10 tỷ đồng.

Kỳ vọng vào "hiệu quả kép"

"Xương sống" của toàn bộ hệ thống là Phần mềm quản trị Thư viện số tập trung dùng chung, được cấp bản quyền vĩnh viễn. Phần mềm này được cài đặt tại Thư viện trung tâm tỉnh Tây Ninh và kết nối trực tuyến đến toàn bộ 96 thư viện phường/xã. Hệ thống tích hợp các công nghệ thông minh hàng đầu như trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ biên mục, gắn nhãn tài liệu và tự động phân tích hành vi để đưa ra các gợi ý đọc cá nhân hóa cho độc giả.

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh Nguyễn Tấn Quốc, tại Thư viện tỉnh, dự án sẽ đầu tư mạnh mẽ vào phần cứng chuyên dụng gồm màn hình tương tác thông minh kích thước lớn 100 inch, hệ thống máy scan Ricoh SV600 phục vụ số hóa tài liệu địa chí, máy tính cấu hình cao chuyên làm đồ họa và các máy in, máy quét mã vạch chuyên dụng. Tại cơ sở, mỗi thư viện trong số 96 phường/xã sẽ được trang bị đồng bộ một hệ thống máy trạm nghiệp vụ hoàn chỉnh, bao gồm máy tính để bàn, máy in và máy quét Barcode để phục vụ cán bộ vận hành và bạn đọc.

Một điểm nhấn công nghệ quan trọng khác là hạ tầng dịch vụ Cloud được thuê trọn gói trong 12 tháng đầu tư. Hạ tầng này đáp ứng các tiêu chuẩn bảo mật khắt khe nhất của an toàn thông tin cấp độ 2 theo Nghị định số 85/2016/NĐ-CP và TCVN 11930:2017. Hệ thống được trang bị tường lửa đa lớp, hệ thống phòng chống tấn công từ chối dịch vụ (DoS/DDoS) và tường lửa ứng dụng web (Cloud WAF) giúp bảo vệ an toàn tuyệt đối dữ liệu bạn đọc và tài nguyên số trước mọi nguy cơ tấn công mạng. Dịch vụ chuyển đổi dữ liệu sẽ tiến hành khảo sát và chuẩn hóa toàn bộ cơ sở dữ liệu thư mục sách báo, bài trích tạp chí và dữ liệu bạn đọc hiện có từ hệ thống cũ sang hệ thống mới. Quá trình hồi cố dữ liệu biên mục được thực hiện nghiêm ngặt theo các chuẩn nghiệp vụ thư viện quốc tế hiện hành như MARC 21, MARC21VN, AACR-2 và khung phân loại DDC, bảo đảm tính liên thông dữ liệu không chỉ trong toàn tỉnh mà còn sẵn sàng kết nối với hệ thống thư viện quốc gia.

Khi đi vào vận hành chính thức, hệ thống thư viện số dùng chung của tỉnh Tây Ninh được kỳ vọng sẽ mang lại "hiệu quả kép" vượt trội cả về kinh tế và xã hội. Cụ thể, về mặt kinh tế, mô hình quản lý tập trung cài đặt tại trung tâm tỉnh giúp giảm thiểu tối đa chi phí đầu tư manh mún và chi phí vận hành thường niên trên toàn hệ thống thư viện công cộng. Hoạt động của các thư viện cơ sở được liên kết chặt chẽ, tương trợ và bổ sung nguồn tài nguyên thông tin lẫn nhau, tăng cường hiệu quả khai thác tài nguyên dùng chung.

Về mặt xã hội, dự án sẽ mở ra các không gian học tập trực tuyến cá nhân hiện đại và trình đọc tài liệu đa định dạng thân thiện. Độc giả có thể tìm kiếm, khai thác nguồn tài liệu điện tử chất lượng cao mọi lúc, mọi nơi qua trình duyệt web thông thường. Các lớp đào tạo nghiệp vụ tập trung cũng được tổ chức bài bản cho cán bộ thư viện tại 96 phường, xã để họ làm chủ công nghệ mới, nâng cao năng lực phục vụ nhân dân.

Việc đầu tư dự án Thư viện số và tự động hóa thư viện chính là điều kiện tốt để Tây Ninh xây dựng một xã hội học tập suốt đời; cụ thể hóa chủ trương đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, gắn chuyển đổi số với nâng cao chất lượng đời sống văn hóa của nhân dân.