Nhận diện thách thức cản trở doanh nghiệp thực hành ESG

Tại Tọa đàm “ESG – Biến cam kết thành hành động” do báo Vietnamnews tổ chức ngày 9/11 ở Hà Nội, Phó Tổng giám đốc Thông tấn xã Việt Nam Đoàn Thị Tuyết Nhung nhận định, sau gần 2 thập kỷ, việc thực hành Bộ Tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội và Quản trị) đã và đang ngày càng phổ biến và trở thành xu hướng tích cực trong hoạt động kinh doanh có trách nhiệm, vì lợi ích của xã hội và cộng đồng. Phát triển bền vững đã trở thành giá trị cốt lõi của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp xác định tầm nhìn và định hướng chiến lược kinh doanh.

Tại Việt Nam, xu hướng này đang nhận được sự quan tâm rộng rãi không chỉ của các doanh nghiệp mà của cả hệ thống chính trị, đặc biệt trong việc hiện thực hóa cam kết của Việt Nam tại Hội nghị lần thứ 26 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (COP26).

Đang có nhiều doanh nghiệp nỗ lực trong việc giảm thải khí carbon và rác thải, sử dụng nguồn đầu vào có trách nhiệm xã hội, nhằm đáp ứng các tiêu chí ESG đang ngày càng trở nên quan trọng đối với các nhà đầu tư và người tiêu dùng. Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã nhấn mạnh mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội và con người, đồng thời quản lý các nguồn lực một cách hiệu quả và bền vững, bảo vệ môi trường sống và sức khỏe của người dân là ưu tiêu hàng đầu.

Và để hiện thực hóa mục tiêu trên, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đã khẳng định phải kết hợp hài hòa, hợp lý, hiệu quả giữa chuyển đổi xanh với chuyển đổi số; huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, kết hợp nguồn lực trong và ngoài nước; phát huy sự quan tâm, ủng hộ của các quốc gia, các đối tác và tổ chức quốc tế trong việc hỗ trợ, đồng hành với Việt Nam thực hiện các cam kết tại COP26.

Đồng tình quan điểm này, bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng, Cục Phát triển Doanh nghiệp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, 83% doanh nghiệp tham gia khảo sát đều bày tỏ sự quan tâm và nhận định ESG đang trở thành xu hướng tất yếu và 57% số doanh nghiệp được hỏi đều công nhận, thực hành ESG không đơn thuần chỉ là việc tuân thủ các  quy định mà còn chính là cơ hội để giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh của mình và vượt ra khỏi những thách thức cố hữu như quy mô nhỏ và siêu nhỏ, khó khăn về vốn, đất đai, các điều kiện tiếp cận tài chính...

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai ESG tại Việt Nam trong những năm qua còn rất hạn chế, chủ yếu chỉ tập trung ở một vài doanh nghiệp lớn. Vậy lý do là vì sao, bà Hương đặt vấn đề. Phải chăng là do sự hạn chế về thông tin về cách làm và cách thực hành ESG?

Bà Hương cho biết thêm, trước đây vài năm, khi đề cập tới chuyển đổi số nhiều doanh nghiệp còn rất bỡ ngỡ. Đến giờ, khi nhắc tới ESG, không ít doanh nghiệp đặt câu hỏi không biết ESG là gì, bắt đầu từ đâu và làm như thế nào và liệu thực hành ESG có tốn kém không, có lợi ích gì? Đây là những điều mà hơn 97,8% tổng số doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa trên cả nước đang rất băn khoăn đặt câu hỏi.

Ở góc độ nghiên cứu, Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành bày tỏ, ESG không chỉ là để tuân thủ mà còn là một phương thức, một cách thức kinh doanh hay đầu tư mà giá trị của nó không phải chi đo đếm bằng tiền, lợi nhuận, chi phí mà là năng lực cạnh tranh, giá trị thương hiệu và sự phát triển dài hạn của doanh nghiệp.

Cao hơn thế, ESG không phải là khẩu hiệu chính trị và cũng không phải chỉ là cam kết thực hiện của doanh nghiệp mà đó là những đòi hỏi của cuộc sống, của thị trường, đòi hỏi của người tiêu dùng với rất nhiều chính sách, tiêu chuẩn mà cuộc sống xã hội ngày càng mong muốn hướng tới. Điều này cần xuất phát từ sự thay đổi nhận thức, sự hiểu biết và chung tay hành động của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa và toàn xã hội chứ không phải chỉ nhữngdoanh nghiệp lớn, doanh nghiệp tiên phong. Trong bối cảnh hiện nay, những thách thức lớn nhất của việc triển khai ESG bao gồm vấn đề thiếu hụt kiến thức và sự hạn chế về nguồn lực. Chính những khó khăn ấy đã cản trở phần lớn doanh nghiệp, khiến họ không dám tiếp cận cho dù có thể mong muốn. 

Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Nguyễn Quang Vinh cho biết, Báo cáo về mức độ sẵn sàng thực hành ESG tại Việt Nam do Công ty TNHH PwC (Việt Nam) và Viện Thành viên HĐQT Việt Nam thực hiện với 234 doanh nghiệp cho thấy, khi được yêu cầu xếp hạng ba yếu tố E (Môi trường - environment) - S (Xã hội - Social) và G (Quản trị - governance) thì 62% doanh nghiệp lựa chọn Quản trị là ưu tiên hàng đầu trong chương trình triển khai.

Trong khi đó, 22% lựa chọn các yếu tố Môi trường và 16% lựa chọn yếu tố Xã hội. Việc tập trung vào yếu tố Quản trị rất có thể do các doanh nghiệp tin tưởng rằng quản trị mạnh hơn sẽ dẫn đến việc ra quyết định tốt hơn ở 2 khía cạnh còn lại. Tuy nhiên, liệu chỉ ưu tiên khía cạnh Quản trị (G) có đủ để thực hành ESG? cũng là 1 lo ngại cần được nghiêm túc đánh giá và xem xét.

Ông Vinh cũng phân tích một số thách thức và rào cản trong việc doanh nghiệp thực hành ESG tại Việt Nam. Theo đó, 71% doanh nghiệp thiếu hiểu biết về dữ liệu cần có để báo cáo, 70% doanh nghiệp chưa có hoặc gặp hạn chế khi thực hiện báo cáo ESG và chỉ 36% doanh nghiệp sử dụng đối tác bên ngoài để xác thực các thông tin ESG được công bố.

Vậy để biến cam kết ESG thành hành động, làm thế nào để khắc phục, cải thiện những điểm yếu này, là điều cần được quan tâm và sự hỗ trợ từ các cấp ngành, địa phương; tự sự tư vấn của các chuyên gia nghiên cứu cũng như chia sẻ kinh nghiệm từ những doanh nghiệp lớn, đã tiên phong trong lĩnh vực phát triển bền vững trong nhiều năm qua.

Hàng năm, VCCI công bố Bộ chỉ số doanh nghiệp bền vững (CSI); trong đó, cập nhật những thay đổi trong chính sách pháp luật hiện hành trong nước và các quy định quốc tế. Khi soi chiếu vào Bộ chỉ số CSI, doanh nghiệp sẽ có thể đánh giá tổng thể “sức khỏe” của mình về quản trị, kinh tế, xã hội, môi trường; phát hiện ra những lỗ hổng cần khắc phục hay những tiềm năng phát triển cần được khai thác sớm. Đồng thời, Bộ chỉ số CSI cũng là công cụ hỗ trợ đắc lực cho việc thực hành quản trị doanh nghiệp bền vững nói chung, lập Báo cáo phát triển bền vững tích hợp ESG nói riêng, qua đó cải thiện năng lực quản trị doanh nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư tốt hơn trong dài hạn.