Nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt, dẫn dắt phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo

Sáng 16/10, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà đã truyền đạt chuyên đề 5: Kết luận số 105-KL/TW về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Kế thừa truyền thống tôn trọng hiền tài, Đảng, Nhà nước ta luôn quan tâm phát hiện, thu hút, trọng dụng và phát huy nhân tài. Thời gian qua, đã có nhiều chủ trương, định hướng của Đảng về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng người có tài năng, nổi bật là Kết luận số 86-KL/TW, Nghị quyết 57-NQ/TW, Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Điểm ra các kết quả nổi bật, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết, thể chế, cơ chế, chính sách về nhân tài từng bước được hoàn thiện. Quốc hội, Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản có liên quan đến nguồn nhân lực chất lượng cao, người có tài năng như Luật Cán bộ, công chức, Luật Viên chức, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, các luật liên quan đến lĩnh vực giáo dục và đào tạo, Nghị định số 231/2025/NĐ-CP về tuyển chọn, sử dụng Tổng công trình sư, Kiến trúc sư trưởng về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Nghị định số 249/2025/NĐ-CP về cơ chế, chính sách thu hút chuyên gia khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Một số địa phương như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng đã có những kinh nghiệm hay, bài học quý và bước đầu làm tốt công tác thu hút, trọng dụng nhân tài. Nhiều doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân cũng làm tốt chính sách này như Viettel, VNPT, Vingroup, Phenikaa, FPT. Chỉ tính từ năm 2017 đến nay, khu vực công đã thu hút khoảng 1.500 sinh viên xuất sắc, nhà khoa học, người có tài năng.

Tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng, Kết luận 105 đã chỉ rõ công tác nhân tài còn nhiều bất cập, hạn chế cần tập trung khắc phục. Đó là, nhận thức về nhân tài chưa đầy đủ, thống nhất; phương thức quản trị chưa tương xứng. Cơ chế, chính sách phân tán, thiếu đồng bộ. Thiếu sự liên thông nhân tài giữa khu vực công và khu vực tư, giữa trong nước và ngoài nước. Công tác phát hiện, bồi dưỡng nhân tài chưa được quan tâm đúng mức. Việc bố trí, sử dụng và trọng dụng nhân tài chưa tương xứng.

Theo Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu năm 2025, Việt Nam xếp thứ 76 trong 135 nền kinh tế, đứng thứ 5 trong các nước ASEAN, sau Singapore, Brunei, Malaysia, Philippines; cao hơn Thái Lan, Indonesia, Lào và Campuchia. Kết quả này cho thấy Việt Nam còn khoảng cách khá xa so với các nước phát triển, đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực rất lớn để đổi mới và thực hiện tốt công tác thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài.

Cho rằng những hạn chế, bất cập trên do nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân chủ quan vẫn là chủ yếu, Phó Thủ tướng nêu rõ, có vấn đề về nhận thức, về trách nhiệm người đứng đầu, tư duy trong phương thức tổ chức và việc chưa mạnh dạn, tin tưởng giao việc, trao quyền cho những người có tài năng, nhân tài. Trong giai đoạn phát triển mới, cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, nhân tài đã trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, tự chủ và vị thế quốc gia. Rất nhiều nước như Hoa Kỳ, Trung Quốc, các nước châu Âu, Australia, Hàn Quốc đã triển khai mạnh mẽ chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định mục tiêu đến năm 2045, nước ta trở thành nước phát triển, có thu nhập cao. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Trung ương, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết chiến lược nhằm tạo đột phá trên các lĩnh vực then chốt. Mọi khát vọng phát triển đều phải được hiện thực hóa bằng con người, đòi hỏi đội ngũ nhân tài đủ sức hoạch định chính sách, làm chủ công nghệ và tổ chức thực hiện những công trình, dự án lớn của đất nước.

Việc Trung ương ban hành Kết luận số 105-KL/TW khẳng định chủ trương, đường lối thống nhất của Đảng đối với công tác nhân tài, gắn phát hiện, thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài với các nhiệm vụ chiến lược, ngành, lĩnh vực mũi nhọn; qua đó phát huy trí tuệ, năng lực sáng tạo và khát vọng cống hiến thành nguồn lực quan trọng, thúc đẩy đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Trên cơ sở đánh giá thực tiễn và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Kết luận 105 đã xác lập nhiều quan điểm, mục tiêu và định hướng cốt. Năm quan điểm chỉ đạo đã được Phó Thủ tướng nêu ra. Thứ nhất, nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia, dẫn dắt phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; nâng cao năng lực cạnh tranh, tự chủ chiến lược của đất nước. Đây là quan điểm cốt lõi, xuyên suốt, khẳng định vị trí của nhân tài trong phát triển quốc gia, phù hợp với xu hướng coi trọng nhân tài như một lợi thế cạnh tranh chiến lược trên thế giới.

Thứ hai, thu hút, trọng dụng nhân tài đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, có trọng tâm, trọng điểm; ưu tiên các chương trình, dự án, trọng điểm quốc gia. Quan điểm này định hướng tập trung nguồn lực, tránh dàn trải, phù hợp với điều kiện và mô hình phát triển của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Thứ ba, đổi mới căn bản tư duy, phương thức quản trị nhân tài, chuyển từ quản lý theo tổ chức, biên chế sang quản trị, phát triển nhân tài; lấy sản phẩm, kết quả và giá trị cống hiến làm thước đo. Đột phá bắt đầu từ nhiệm vụ để tìm đúng người, giao quyền và nguồn lực tương xứng, đánh giá bằng giá trị tạo ra cho đất nước.

Thứ tư, công tác nhân tài đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất, toàn diện của Đảng; Nhà nước kiến tạo thể chế; huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Thứ năm, xây dựng hệ sinh thái nhân tài quốc gia hiện đại, mở, hội nhập quốc tế, bảo đảm liên kết, lưu chuyển, chia sẻ nguồn lực giữa công và tư; trong nước và quốc tế. Đây là quan điểm quan trọng nhằm tháo gỡ tính cục bộ của công tác nhân tài thời gian qua, khẳng định nhân tài dù làm việc trong khu vực công, khu vực tư, trong nước hay ngoài nước đều là nguồn lực của quốc gia và phải được tạo điều kiện tham gia những nhiệm vụ phù hợp, cống hiến ở nơi có thể tạo ra giá trị cao nhất cho đất nước.

Phó Thủ tướng cho biết, mục tiêu tổng quát là xây dựng hệ thống quản trị nhân tài quốc gia hiện đại, thống nhất, hiệu quả, có sức cạnh tranh quốc tế. Hình thành đội ngũ nhân tài chất lượng cao, đủ mạnh, có cơ cấu hợp lý trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, có khả năng dẫn dắt giải quyết các bài toán lớn. Xây dựng Việt Nam trở thành môi trường hấp dẫn, nơi nhân tài được tôn trọng, tin tưởng và phát huy tối đa năng lực, sức sáng tạo.

Đến năm 2030, hoàn thiện đồng bộ thể chế, cơ chế, chính sách về nhân tài; phấn đấu thu hút, trọng dụng khoảng 1.000 nhân tài quốc gia bao gồm cả khu vực công và khu vực tư, gắn với nhiệm vụ được giao, sản phẩm, kết quả và đóng góp cụ thể; vận hành đồng bộ hạ tầng số quốc gia về nhân tài; hình thành hệ sinh thái nhân tài quốc gia mở, liên thông và hội nhập; thuộc nhóm 3 nước đứng đầu ASEAN về Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu.

Đến năm 2045, Việt Nam chủ động bảo đảm nguồn lực nhân tài; phấn đấu thuộc nhóm 20 quốc gia dẫn đầu về Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu.

Thông tin về nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm, Phó Thủ tướng cho biết có 6 nhóm nhiệm vụ. Một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, thống nhất nhận thức, hành động của cả hệ thống chính trị về công tác nhân tài. Hai là, hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và tập trung nguồn lực thu hút, trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn. Ba là, đổi mới phương thức phát hiện, lựa chọn, trọng dụng và đánh giá nhân tài theo nhiệm vụ và kết quả. Bốn là, chủ động tạo nguồn và phát triển nhân tài quốc gia, gồm 4 nội dung chính: Xây dựng chương trình tạo nguồn theo từng nhóm, ngành, lĩnh vực; phát hiện sớm, tuyển chọn, đào tạo tài năng trẻ, theo dõi, hỗ trợ phát triển lâu dài; trao quyền tự chủ cao hơn cho đại học, viện nghiên cứu, gắn với trách nhiệm giải trình, chất lượng sản phẩm và liêm chính học thuật; thiết lập cơ chế “nhân tài dẫn dắt nhân tài”. Năm là, xây dựng văn hóa trọng dụng nhân tài, tạo lập môi trường và điều kiện để nhân tài phát huy năng lực, cống hiến và tạo giá trị. Sáu là, đẩy mạnh hợp tác quốc tế về nhân tài, nhất là những ngành, lĩnh vực mũi nhọn.

“Xuyên suốt 6 nhóm nhiệm vụ, giải pháp là sự đổi mới căn bản về tư duy và phương thức quản trị nhân tài: lấy nhiệm vụ chiến lược làm định hướng; phẩm chất, năng lực, sản phẩm, kết quả và giá trị cống hiến làm thước đo; trọng dụng là khâu then chốt, tạo nguồn là căn bản, lâu dài; quyền tự chủ, nguồn lực và điều kiện làm việc của cơ quan sử dụng phải đi liền với trách nhiệm, năng lực, phẩm chất, uy tín và giá trị sản phẩm tạo ra của nhân tài”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Kết luận 105 đã phân công nhiệm vụ cụ thể cho Bộ Chính trị, các tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương, các ban đảng Trung ương, Đảng ủy Quốc hội, Đảng ủy Chính phủ, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương, Ban Tuyên giáo Trung ương. Phó Thủ tướng đề nghị các cấp ủy, tổ chức đảng khẩn trương nghiên cứu, quán triệt sâu sắc nội dung Kết luận; ban hành chương trình, kế hoạch thực hiện phù hợp với đặc điểm của từng ngành, lĩnh vực, địa phương.

Theo Phó Thủ tướng, Bộ Chính trị ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận, xác định 30 nhiệm vụ, chương trình, đề án quan trọng, giao 14 cơ quan chủ trì, có thời hạn, sản phẩm và nguồn lực cụ thể; phần lớn phải hoàn thành trong quý II và III/2027. Chính phủ đang hoàn thiện Chương trình hành động của Chính phủ triển khai thực hiện Kết luận. Phó Thủ tướng đề nghị các cấp, các ngành và địa phương triển khai quyết liệt, hiệu quả, đúng tiến độ.

“Trong dòng chảy không ngừng của thời đại, nhân tài luôn đươc xác định là nguồn lực chiến lược và là yếu tố then chốt quyết định sư thịnh vượng của một quốc gia. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Nước nhà cần phải kiến thiết. Kiến thiết cần phải có nhân tài’”,  nhấn mạnh điều này, Phó Thủ tướng lưu ý mỗi cấp ủy, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người đứng đầu phải chủ động phát hiện người tài, có bản lĩnh giao trọng trách và bảo đảm điều kiện để họ phát huy năng lực. Đồng thời mong muốn mỗi người tài, dù ở trong nước hay ngoài nước, hãy đem trí tuệ, tài năng và khát vọng sáng tạo góp sức, cống hiến vào sự phát triển đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.

“Tôi tin rằng, với quyết tâm và sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức và toàn thể nhân dân, tương lai Việt Nam sẽ trở thành môi trường hấp dẫn, nơi nhân tài được tôn trọng, tin tưởng, trao cơ hội và yên tâm cống hiến, tạo nên sức mạnh đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững”, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nói./.