Nhôm – kim loại chiến lược đang bị đánh giá thấp

Nhật báo kinh tế Les Echos (Pháp) ngày 5/3 cho biết, trong khi các kim loại hiếm như đất hiếm hay germanium thường được nhắc tới khi nói về công nghiệp quốc phòng, một vật liệu quan trọng khác lại ít được chú ý hơn là nhôm. Theo các chuyên gia, đây có thể là một trong những kim loại mang tính chiến lược nhất đối với ngành công nghiệp quốc phòng hiện đại. 

Nhôm hiện diện trong phần lớn các loại trang thiết bị quân sự. Theo đánh giá của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), kim loại này đang được sử dụng trong 8/9 nhóm khí tài quân sự chủ yếu, bao gồm máy bay chiến đấu, tàu chiến, pháo binh, đạn dược, tàu ngầm, tên lửa, ngư lôi và súng trường tấn công.

Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng, NATO cảnh báo nguy cơ gián đoạn nguồn cung đối với nhiều loại nguyên liệu chiến lược, trong đó nhôm được xem là một trong những vật liệu có mức rủi ro cao nhất.

Trước đây, khi nhắc đến các kim loại quan trọng đối với quốc phòng, giới chuyên gia thường tập trung vào đất hiếm – thành phần thiết yếu trong sản xuất máy bay chiến đấu, radar hoặc hệ thống dẫn đường của tên lửa. Germanium cũng được coi là vật liệu chiến lược vì được sử dụng trong các thiết bị nhìn đêm.

Đáng chú ý, Trung Quốc đã áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với một số kim loại này từ tháng 4/2025, nhằm đáp trả các mức thuế do Mỹ áp đặt. Trung Quốc giải thích rằng những vật liệu này có “tính lưỡng dụng”, tức vừa phục vụ mục đích dân sự vừa có thể sử dụng trong lĩnh vực quân sự.

Tuy nhiên, theo NATO, vai trò mang tính hệ thống của nhôm trong ngành quốc phòng lại thường bị xem nhẹ. Trong bản danh sách các nguyên liệu chiến lược có nguy cơ gián đoạn nguồn cung cao, NATO nhấn mạnh rằng nhôm đóng vai trò thiết yếu trong sản xuất các loại máy bay quân sự và tên lửa nhờ đặc tính vừa nhẹ vừa bền, giúp tăng khả năng cơ động và hiệu suất chiến đấu.

NATO cảnh báo rằng việc bảo đảm nguồn cung ổn định cho các vật liệu này là yếu tố sống còn để duy trì ưu thế công nghệ và năng lực tác chiến của các nước thành viên. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong chuỗi cung ứng đều có thể làm chậm hoặc thậm chí làm tê liệt quá trình sản xuất các loại trang thiết bị quốc phòng thiết yếu.

Việc xác định các nguyên liệu chiến lược được xem là bước đi đầu tiên nhằm xây dựng các chuỗi cung ứng an toàn và bền vững hơn – một vấn đề ngày càng quan trọng trong bối cảnh môi trường an ninh toàn cầu đang trở nên phức tạp.

Tại châu Âu, nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề chủ quyền nguồn cung nhôm vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Theo ông Yves Jégourel, giáo sư kinh tế tài nguyên tại Viện Quốc gia Nghệ thuật và Nghề nghiệp (Pháp), mặc dù bauxite – quặng dùng để sản xuất nhôm – đã được Liên minh châu Âu xếp vào danh sách nguyên liệu chiến lược, nhưng trong các dự án ưu tiên của khối này chỉ có duy nhất một dự án liên quan đến bauxite.

Theo các nhà phân tích, trong một thế giới ngày càng phân mảnh về địa chính trị, nguồn cung nguyên liệu không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn có thể trở thành yếu tố quyết định trong các cuộc cạnh tranh chiến lược. Trong lĩnh vực quân sự, nếu thiếu nhiên liệu, thép hoặc nhôm, việc triển khai bất kỳ chiến dịch nào cũng trở nên gần như bất khả thi.

Chuỗi giá trị của ngành nhôm hiện cũng đang tập trung vào một số ít quốc gia. Hơn 1/4 sản lượng bauxite toàn cầu được khai thác tại Guinea (Ghi-nê) ở Tây Phi. Trong khi đó, Trung Quốc chiếm ưu thế vượt trội trong sản xuất nhôm tinh luyện. Trong tổng sản lượng khoảng 72 triệu tấn nhôm được sản xuất trên toàn thế giới mỗi năm, riêng Trung Quốc chiếm tới 43 triệu tấn. Các nước sản xuất lớn khác gồm Ấn Độ với 4,2 triệu tấn, Nga 3,8 triệu tấn, Canada với 3,3 triệu tấn và Na Uy khoảng 1,3 triệu tấn. Mỹ hiện chỉ sản xuất khoảng 670.000 tấn mỗi năm.

Sự tập trung sản xuất này khiến nhiều quốc gia phương Tây ngày càng lo ngại về nguy cơ phụ thuộc nguồn cung, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị và các xung đột khu vực có thể gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.