Những góc nhìn khác nhau về hoạt động xuất khẩu của Trung Quốc

Những cuộc khảo sát cho thấy đằng sau những con số thương mại tích cực là không ít chi phí và các tác động ngoài dự kiến.

Sau khi các đợt tăng thuế của Tổng thống Mỹ Donald Trump khiến số đơn đặt hàng từ Mỹ giảm tới 1/3, nhiều công ty Trung Quốc buộc phải đa dạng hóa thị trường, tìm kiếm khách hàng ở những khu vực mới, thường có mức thu nhập thấp hơn như Nam Mỹ. Cách phản ứng này phản ánh đúng định hướng thương mại chính thức của Trung Quốc, giúp nước này đạt thặng dư thương mại kỷ lục 1.200 tỷ USD trong năm 2025, bất chấp hàng loạt rào cản thương mại mới.

Tuy nhiên, các nhân viên bán hàng cho hay đơn hàng từ những thị trường mới thường có quy mô nhỏ hơn và lợi nhuận thấp hơn so với thị trường Mỹ, kéo theo hoa hồng và thu nhập giảm. Số liệu của Chính phủ Trung Quốc cho thấy lợi nhuận của các doanh nghiệp Trung Quốc trong tháng 11/2025 đã giảm 13,1% so với cùng kỳ năm 2024 – mức giảm nhanh nhất trong hơn một năm. Nhiều nhân viên cũng mô tả tình trạng làm việc kéo dài, cường độ cao hơn, đi kèm cảm giác bất ổn lớn hơn trong bối cảnh hoạt động xuất khẩu tăng mạnh.

Ông Mingwei Liu, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Lao động và Việc làm Toàn cầu tại Đại học Rutgers, nhận định chiến lược mở rộng sang các thị trường thay thế của Trung Quốc dựa nhiều vào việc doanh nghiệp theo đuổi các đơn hàng giá rẻ với khối lượng lớn. Những công ty thành công thường phải cho khách hàng thời hạn thanh toán dài hơn và chấp nhận rủi ro nợ xấu cao hơn. Ông Mingwei Liu nói: “Việc tái định hướng thị trường này làm gia tăng cường độ lao động, gánh nặng tâm lý và sự bất định về thu nhập đối với nhân viên ngành xuất khẩu”.

Kể từ khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2001, quan hệ kinh tế giữa nước này và Mỹ ngày càng gắn kết, nhưng cũng trở nên mất cân đối hơn, khi chính sách kinh tế của mỗi bên lại đặt những  ưu tiên khác nhau: sản xuất ở Trung Quốc và tiêu dùng tại Mỹ.

Một số nhà bán lẻ Mỹ và nhà sản xuất Trung Quốc cho biết mối quan hệ hợp tác từng rất chặt chẽ, đến mức hai bên có thể đoán trước nhu cầu của nhau, khiến việc ký kết hợp đồng gần như diễn ra tự động.

Tuy nhiên, lượng hàng Trung Quốc xuất sang Mỹ đã giảm 20% trong năm 2025, dù Mỹ vẫn là điểm đến xuất khẩu lớn. Ngược lại, xuất khẩu của Trung Quốc sang châu Phi tăng 25,8%, sang Mỹ Latinh tăng 7,4%, sang Đông Nam Á tăng 13,4% và sang Liên minh châu Âu tăng 8,4%.

Căng thẳng thương mại leo thang sau khi ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào đầu năm 2025, với việc thuế quan áp với hàng hóa Trung Quốc bị nâng lên trên 100% vào tháng 4/2025, trước khi được điều chỉnh giảm một phần và tạm thời hạ nhiệt. Việc ông tái đắc cử đã đẩy khu vực công nghiệp định hướng xuất khẩu của Trung Quốc vào cuộc chạy đua khốc liệt để tìm kiếm nhu cầu từ khắp thế giới. Do vậy, các doanh nghiệp buộc phải nỗ lực nhiều hơn, chủ động tìm khách hàng mới, hạ giá để cạnh tranh với các doanh nghiệp Trung Quốc khác cũng đang tìm đầu ra. Khi lợi nhuận sụt giảm, áp lực đặt lên đội ngũ bán hàng ngày càng lớn.

Theo ông Chen Bo, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore, những khó khăn này có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm rằng thành công trong đa dạng hóa thương mại của Trung Quốc năm 2025 sẽ khó lặp lại trong những năm tới.

Các nhà kinh tế từ lâu cho rằng Trung Quốc cần phát triển mạnh thị trường trong nước để thoát khỏi vòng xoáy giảm phát. Tiêu dùng yếu buộc các nhà sản xuất Trung Quốc cạnh tranh gay gắt ở thị trường nước ngoài, thường là cạnh tranh lẫn nhau. Điều này giúp mang doanh thu về nền kinh tế, nhưng lại bào mòn lợi nhuận. Ông Chen nhận định: “Trung Quốc không thể duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững nếu tiếp tục phụ thuộc vào các thị trường nước ngoài”.