Nông dân linh hoạt "né mặn” trong cao điểm mùa khô

Với tư duy chủ động "sống chung với hạn mặn", nông dân Vĩnh Long đã áp dụng nhiều giải pháp ứng phó trong sản xuất, ứng dụng nhịp nhàng giữa kinh nghiệm thực tế và công nghệ hiện đại, góp phần giảm thiểu thiệt hại do hạn, mặn gây ra.

Mỗi năm vào thời điểm nắng nóng, nước mặn bắt đầu xâm nhập vào vườn dừa, bà Nguyễn Thị Giỏi, xã Giồng Trôm (Vĩnh Long) thuê nhân công bồi bùn non (phù sa) trong mương vườn trải đều quanh gốc dừa để giữ ẩm cho cây. Bà Giỏi cho biết, thời điểm nắng gay gắt mặt đất trở nên khô hạn, do đó lớp bùn non như tấm “khiêng” bảo vệ giúp rễ cây giữ độ ẩm nuôi trái. Bên cạnh đó, bà ủ cho gốc dừa các loại phụ phẩm như gốc rạ, lục bình... giúp giảm thoát hơi nước.

Theo bà Giỏi, các năm trước nước mặn kèm theo nắng nóng vườn dừa bị ảnh hưởng giảm năng suất và chất lượng. Từ khi áp dụng cách tủ gốc, bồi bùn non quanh gốc dừa, vườn dừa giảm thiệt hại do ảnh hưởng hạn, mặn. Bà Giỏi chia sẻ, cách làm tủ gốc, bồi bùn, cây dừa sẽ chống chịu được độ mặn từ 5-7‰, vẫn phát triển. Nhưng độ mặn cao từ 10‰ trở lên vườn dừa bị thiệt hại 15-20%, nếu so với trước đây không thực hiện giữ ẩm 80-90% cây dừa bị ảnh hưởng. Bên cạnh đó, bà Giỏi cho gia cố đê bao trữ nước ngọt bên trong vườn dừa, ngăn nước mặn xâm nhập để bảo vệ . Nhờ áp dụng cách này, 3 năm qua vườn dừa với diện tích 8.000 m2 của gia đình bà không bị thiệt hại do hạn, mặn gây ra.

Khác với cây dừa, tại tỉnh Vĩnh Long cây trồng đặc sản như sầu riêng chịu mặn kém. Do đó, nhiều hộ dân chủ động áp dụng các giải pháp kỹ thuật canh tác chuyên sâu, giúp cây sầu riêng "né" được đỉnh mặn, bảo vệ năng suất, mang lại lợi nhuận vượt trội nhờ tránh được sự cạnh tranh của mùa vụ chính. Bà Nguyễn Thị Thinh, xã Tân Phú, tỉnh Vĩnh Long chia sẻ, cây sầu riêng nếu nước mặn vượt qua 0,2‰ đã bị ảnh hưởng đến sinh trưởng. Do đó, để giảm thiệt hại, bà đã chuyển sang cho trái nghịch vụ, thu hoạch trước thời điểm hạn, mặn đến.

Bà Thinh lý giải, nếu vào mùa thuận vụ, cây sầu riêng cho trái cũng là thời điểm hạn, mặn diễn ra. Khi đó, cây sầu riêng cần rất nhiều nước để nuôi trái, nước mặn đến sẽ không đủ nước tưới, ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng trái và cả sinh trưởng của cây sau này. Cho nên việc xử lý cho trái thu hoạch trước thời điểm hạn mặn sẽ mang lại hiệu quả kép cho vườn sầu riêng. Với 6.000m2 đất trồng sầu riêng của gia đình bà Thinh được xử lý ra hoa nghịch vụ, hiện vườn sầu riêng đã thu hoạch xong. Gia đình bà Thinh đã cho cắt tỉa cành giảm bớt nhu cầu nước của cây và áp dụng tưới tiết kiệm nước.

Cùng đó, bà Thinh cho xây dựng hồ trữ nước khoảng 1.000 m2 để phục vụ tưới cho cây vào mùa khô. Bà Thinh cho biết, mặc dù chi phí đầu tư cho canh tác trái nghịch vụ có thể tăng 30-40% do chi phí từ phân bón thuốc bảo vệ thực vật, nhân công lao động đều tăng, nhưng với mức giá bán chênh lệch tăng 2-3 lần so với thuận vụ, hiệu quả kinh tế mang lại là rất đáng kể.

Quan trọng hơn, việc chủ động né mặn không chỉ bảo vệ vườn cây mà còn tạo ổn định về nguồn cung, đáp ứng tốt hơn các yêu cầu khắt khe của thị trường xuất khẩu. Cùng với cách làm của bà Thinh, các thành viên trong Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Phú đã chuyển đổi cho sầu riêng cho trái nghịch vụ để “né” được mặn và bán được giá cao.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, để ứng phó hạn, mặn ảnh hưởng đến sản xuất, nông dân áp dụng nhiều giải pháp hiệu quả như: tưới tiết kiệm nước, thay đổi lịch mùa vụ né mặn, chuyển đổi cây trồng vật nuôi phù hợp. Người dân đã nhận thức được và chủ động thay đổi tư duy sản xuất để đạt hiệu quả cao. Cùng đó, các giải pháp công trình như cống ngăn mặn, hồ trữ nước ngọt đang phát huy hiệu quả.

Hiện nay, ngành chức năng phối hợp chặt chẽ với các địa phương theo dõi diễn biến xâm nhập mặn, kịp thời hướng dẫn người dân tổ chức sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu và hạn, mặn. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện nguồn nước; sử dụng giống cây trồng chịu mặn, bố trí lịch thời vụ xuống giống né hạn, né mặn; áp dụng các quy trình canh tác phù hợp nhằm giảm thiểu thiệt hại do xâm nhập mặn gây ra.

Đơn vị chức năng thực hành phương án vận hành các công trình thủy lợi đảm bảo kịp thời ngăn mặn, trữ ngọt, phục vụ sản xuất, sinh hoạt của người dân vượt qua giai đoạn cao điểm của hạn mặn mặn đang diễn ra.