Nước mắm Cửa Khe vươn ra “biển lớn” ​

Nằm trên dải bờ biển thơ mộng phía Nam phố cổ Hội An, với nguồn hải sản phong phú, làng nghề nước mắm truyền thống Cửa Khe (xã Thăng An, thành phố Đà Nẵng) đang trên đà hồi sinh và phát triển mạnh mẽ. Sau nhiều thăng trầm, thương hiệu nước mắm Cửa Khe đã được nhiều người biết đến và đang từng bước chinh phục thị trường trong nước và quốc tế.

* Chung tay xây dựng thương hiệu tập thể

Đôi tay thoăn thoắt trộn những khay cá cơm tươi với muối hạt, chị Trương Thị Bốn (chủ cơ sở Nước mắm Cửa Khe Bốn Thái, xã Thăng An, thành phố Đà Nẵng) chia sẻ: từ năm 2014, làng nghề nước mắm Cửa Khe được UBND tỉnh Quảng Nam cũ công nhận danh hiệu làng nghề truyền thống cấp tỉnh, xây dựng thương hiệu tập thể. Sau đó các hộ làm mắm tham gia làng nghề đều đồng loạt sử dụng thương hiệu Nước mắm Cửa Khe, kèm theo tên gọi riêng của từng hộ.

Với hơn 30 năm kinh nghiệm làm nghề, chị Trương Thị Bốn nhận định, từ khi được chứng nhận và bảo đảm về thương hiệu thì nhìn chung các sản phẩm của làng Cửa Khe bán được nhiều hơn so với trước đây. Bà con rất cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ của các cấp chính quyền và tất cả đều quyết tâm giữ vững, nâng cao chất lượng sản phẩm để xây dựng thương hiệu Nước mắm Cửa Khe nổi tiếng hơn.

Riêng hộ kinh doanh của chị Trương Thị Bốn mỗi năm ủ khoảng 20 tấn cá nguyên liệu, sản xuất ra khoảng 15 nghìn lít nước mắm. Sản phẩm nước mắm được đóng chai thủy tinh đảm bảo an toàn, dán nhãn mác ghi rõ xuất xứ, thành phần, độ đạm… Là sản phẩm truyền thống nhưng lại được đầu tư bài bản, chuyên nghiệp nên Nước mắm Cửa Khe Bốn Thái đã được UBND huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam (cũ) chứng nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu năm 2024.

Ngoài ra, để sử dụng hết nguồn nguyên liệu phong phú của quê hương, chị Trương Thị Bốn còn đầu tư dây chuyền để sản xuất thêm mặt hàng cá Cơm rim đóng hộp, dùng ăn liền. Hiện sản phẩm đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao của UBND tỉnh Quảng Nam (cũ). Nhờ nỗ lực vượt khó, hộ kinh doanh Trương Thị Bốn không chỉ “sống khỏe” với nghề truyền thống, mà còn tạo công việc cho 3 - 4 lao động chính và nhiều lao động thời vụ, giúp các phụ nữ tại địa phương có thêm thu nhập…

Cách đó không xa, cơ sở Nước mắm Cửa Khe Tám Tươi (xã Thăng An, thành phố Đà Nẵng) cũng đang tất bật chuẩn bị hàng để phục vụ cho đợt tiêu thụ Tết nguyên đán sắp tới.

Ông Hà Thành Tươi, chủ cơ sở chia sẻ: Làng nghề nước mắm Cửa Khe có truyền thống từ hàng trăm năm trước, dân gian xứ Quảng vẫn lưu truyền câu nói “nhất mắm Cửa Khe, nhì chè An Phú” để nói về làng nghề này. Cái tên Cửa Khe bắt nguồn từ việc làng nằm cạnh một khe nước chảy từ sông thẳng ra biển, vì vậy có nhiều sinh vật phù du sống trong nước, thu hút nhiều loài cá đến kiếm ăn. Nguồn hải sản phong phú đó chính là nền móng để hình thành làng nghề nước mắm truyền thống Cửa Khe như hiện nay.

Sở dĩ nước mắm Cửa Khe có mùi vị đặc biệt, khó quên vì loại cá Cơm để ủ mắm là nguồn nguyên liệu tại chỗ, được ngư dân đánh bắt quanh khu vực từ bờ biển ra đến Cù Lao Chàm. Ghe thuyền ra khơi từ buổi tối hôm trước, đến sáng sớm đưa cá lên bờ là mang về ủ mắm luôn, không qua ướp đá, nên cá rất tươi. Mùa cá ngon nhất để ủ mắm là khoảng tháng Giêng, tháng Hai, tháng Ba Âm lịch, mắm được ủ trên 12 tháng mới ra sản phẩm nên rất đậm vị, thơm ngon.

Ông Tươi cũng cho biết, nghề mắm của làng đã từng lâm vào cảnh khó khăn do thiếu đầu ra, nhiều hộ đã ngưng sản xuất. Nhưng từ khi chính quyền địa phương quan tâm khôi phục lại, xây dựng thương hiệu tập thể thì ngày nay đã được nhiều người biết đến hơn. Bên cạnh đó, thế hệ trẻ của làng đã được học hành thành đạt, có kiến thức về kinh doanh, nên khi về phát triển nghề truyền thống thì có nhiều sáng kiến giúp mắm Cửa Khe vươn xa hơn.

* Vươn ra thị trường quốc tế

Năm nay đã ở tuổi “thất thập cổ lại hy”, ông Hà Thành Tươi vẫn rất tâm huyết với nghề mắm nghề truyền thống của cha ông, tuy nhiên cả hai vợ chồng đã già yếu. Hiện ông bà đang trao truyền lại nghề làm mắm cho con trai cả là anh Hà Văn Thuận.

Với sự nhạy bén của một cử nhân đại học Kinh tế, anh Hà Văn Thuận đã đẩy mạnh quảng bá thương hiệu, giới thiệu sản phẩm tới nhiều thị trường trong nước và quốc tế. Nhờ đó, vừa qua cơ sở nước mắm Cửa Khe Tám Tươi đã xuất được lô hàng đầu tiên với 2.000 lít nước mắm đi thị trường Nhật Bản. Đây là tín hiệu vui cho không chỉ cơ sở Tám Tươi mà còn cho cả làng nghề mắm Cửa Khe.

Ông Hà Thành Tươi vui mừng: “Đối tác Nhật Bản rất khó tính nhưng cũng rất chuyên nghiệp, họ yêu cầu chúng tôi phải giữ vững chất lượng sản phẩm thì sẽ hợp tác làm ăn lâu dài. Về phía cơ sở, chúng tôi cũng đang đầu tư thêm chum vại, nguyên vật liệu để tăng sản lượng mắm, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của khách hàng. Trước đây mỗi năm tôi ủ khoảng 70 tấn cá nguyên liệu, nhưng năm nay đã tăng lên thành 100 tấn cá.”

Ngoài ra, ông Tươi cũng thiết kế khu vực trưng bày sản phẩm ngay trong sân nhà để giới thiệu về văn hóa của làng mắm truyền thống. Qua các hình vẽ khung cảnh và các vật dụng cổ của cha ông, gia đình mong muốn du khách trong nước và quốc tế có thêm trải nghiệm khi đến với làng mắm Cửa Khe.

Về phía lãnh đạo địa phương, ông Nguyễn Thanh Phong, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Thăng An khẳng định xã có rất nhiều lợi thế về phát triển kinh tế biển. Nhất là lượng tàu thuyền lớn, trên 140 chiếc đang hành nghề đánh bắt thủy sản trên biển. Nhờ đó, lĩnh vực chế biến thủy hải sản cũng đang phát triển mạnh, như làng nghề nước mắm Cửa Khe hiện có khoảng 60 hộ kinh doanh, cùng nhiều sản phẩm chất lượng tốt.

Bên cạnh đó, làng nghề nước mắm Cửa Khe nằm giữa các khu du lịch, resort lớn phía Nam Hội An nên có rất nhiều tiềm năng về phát triển du lịch cộng đồng. Làng nghề còn giữ được vẻ đẹp hoang sơ, tự nhiên của một làng nghề ngư nghiệp, bà con rất thân thiện và hiếu khách. Có một số gia đình đã đầu tư, xây dựng các homestay, thu hút được nhiều du khách trong nước và quốc tế. Việc đưa du khách về với làng nghề truyền thống vừa giúp giới thiệu về văn hóa dân gian của địa phương, vừa giúp bà con có thêm thu nhập từ bán sản phẩm.

Chủ tịch UBND xã Thăng An cũng cho biết, trước đây, các cấp chính quyền huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam (cũ) cũng đã quan tâm, hỗ trợ, xây dựng các công trình để phát triển làng nghề nước mắm Cửa Khe. Tuy nhiên khu vực này đang bị vướng vì nằm trong quy hoạch Khu tái định cư ven biển xã Bình Dương (cũ) nên không được xây dựng, sửa chữa cơ sở hạ tầng, đường sá, cầu cống. Hiện tuyến đường bê tông trong làng rất nhỏ, bị xuống cấp, thường xuyên ngập úng, gây khó khăn cho các xe tải chở hàng hóa, nguyên vật liệu ra vào thu mua, buôn bán sản phẩm. Chính quyền xã kiến nghị các cấp thành phố Đà Nẵng sớm triển khai quy hoạch, hoặc gỡ bỏ quy hoạch "treo", để tạo điều kiện thuận lợi trong đầu tư cơ sở hạ tầng cho làng nghề nước mắm Cửa Khe.

Về phía địa phương, ông Nguyễn Thanh Phong cho biết, xã sẽ tiếp tục phát huy truyền thống làng nghề, tăng cường quảng bá thương hiệu nước mắm Cửa Khe, ứng dụng khoa học, công nghệ để nâng tầm thương hiệu, từng bước đưa sản phẩm ra thị trường trong nước và quốc tế…