Phân loại rác tại nguồn cần đồng bộ hạ tầng và khâu xử lý

Chiều 28/8, tại TP. Hồ Chí Minh, Báo Điện tử Tuổi trẻ phối hợp Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) tổ chức Hội thảo “Phân loại rác tại nguồn: Đồng bộ hạ tầng - Thực thi hiệu quả” trong khuôn khổ dự án Việt Nam Xanh 2026. Hội thảo có đại diện Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Quốc hội; Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Sở Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh cùng chuyên gia, doanh nghiệp, đơn vị thu gom, tái chế.

Ông Đỗ Tiến Đoàn, Phó Trưởng Phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý tại đô thị hiện trung bình khoảng 97,59%, tăng 0,33% so với năm 2024 và vượt chỉ tiêu Quốc hội đề ra là 95%. Tại khu vực nông thôn, tỷ lệ này đạt khoảng 84,14%, tăng 3,64% so với năm 2024.

Theo đó, hệ thống thu gom chất thải rắn sinh hoạt tại nhiều địa phương sau sáp nhập còn manh mún, thiếu đồng bộ. Phương tiện, thiết bị còn lạc hậu; nhiều nơi vẫn sử dụng xe ba gác, xe kéo tay, phương tiện cũ kỹ, chưa bảo đảm vệ sinh và an toàn lao động. Hạ tầng điểm tập kết, trạm trung chuyển chưa đáp ứng yêu cầu do địa bàn mở rộng, nhiều khu dân cư cách xa bãi rác hoặc trạm trung chuyển, làm tăng chi phí vận chuyển trong khi tần suất thu gom chưa được tăng tương ứng.

Tại một số địa phương sau sắp xếp đơn vị hành chính, các bãi chôn lấp có nguy cơ quá tải. Công nghệ xử lý hiện đại còn hạn chế; các nhà máy đốt rác phát điện, tái chế mới tập trung ở một số tỉnh, thành phố lớn. Một số cơ sở còn vướng mắc trong xử lý tro bay, tro xỉ; tỷ lệ tái chế chưa cao, dẫn đến lãng phí nguồn tài nguyên từ rác.

Để nâng cao hiệu quả quản lý, ông Đỗ Tiến Đoàn đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách và pháp luật của chính quyền địa phương; đầu tư, nâng cấp hạ tầng thu gom, vận chuyển; đổi mới công nghệ xử lý; tăng cường phân loại tại nguồn; đẩy mạnh xã hội hóa, triển khai quy định về EPR và nâng cao nhận thức cộng đồng.

PGS.TS. Kiều Thị Kính, Giảng viên cao cấp Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, Chủ tịch sáng lập Trung tâm Xây dựng và Thúc đẩy Phát triển Bền vững (BUS) chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong quản lý rác thải. Theo bà Kính, tại Tây Âu, lượng rác bình quân có xu hướng giảm nhưng lượng rác phát sinh trên đầu người vẫn tăng. Singapore triển khai phân loại rác, trong khi Thái Lan áp dụng cách tính thu gom rác theo đầu người thay vì chỉ dựa vào trọng lượng.

Ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Quốc hội cho rằng, kinh tế tuần hoàn trong thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt chưa đạt kết quả như mong đợi. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường năm 2025, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh thực tế ước tính trên 71.000 tấn/ngày, tập trung chủ yếu tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Giải quyết vấn đề này là yêu cầu cấp thiết để xây dựng đô thị xanh, sạch, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Thực tế, nhận thức của người dân, cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan quản lý đã được nâng lên, khung pháp lý cơ bản được hình thành, các địa phương có quyết tâm cao. Tuy nhiên, thách thức lớn vẫn là sự thiếu đồng bộ giữa hạ tầng thu gom với các khâu vận chuyển và xử lý.

Để giải quyết vấn đề, ông Tạ Đình Thi đề xuất ba nhóm giải pháp cốt lõi. Trước hết là hoàn thiện chính sách, pháp luật, bám sát Kết luận số 75-KL/TW của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trong kỷ nguyên mới; đồng thời rà soát, đánh giá, sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải, nhất là rác thải sinh hoạt.

Các địa phương cần quy hoạch đồng bộ hạ tầng và công nghệ xử lý, xây dựng lộ trình từ tuyến thu gom, điểm tập kết đến cơ sở xử lý hiện đại, tăng cường liên kết vùng để nâng cao hiệu quả. Về công nghệ, cần hạn chế tối đa chôn lấp, ưu tiên sản xuất phân hữu cơ hoặc đốt rác phát điện phù hợp điều kiện từng địa phương.

Tại hội thảo, các đại biểu nhận định việc triển khai phân loại rác tại nguồn vẫn gặp nhiều khó khăn do hạ tầng thu gom, phương tiện vận chuyển, điểm tập kết chưa đồng bộ. Lực lượng thu gom rác dân lập giữ vai trò quan trọng trong thu hồi rác tái chế nhưng còn hoạt động phân tán, chưa được tích hợp đầy đủ vào hệ thống quản lý chất thải.

Các ý kiến tập trung hoàn thiện hệ thống thu gom, vận chuyển rác sau phân loại; xây dựng mô hình phù hợp đặc thù đô thị; thúc đẩy EPR, kinh tế tuần hoàn và phối hợp giữa các bên.

Bên cạnh đó, các đại biểu nhấn mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức người dân phân loại rác tại nguồn; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư kinh tế tuần hoàn, tái chế, tái sử dụng và phối hợp với cơ quan Nhà nước phát triển hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý. Hội thảo góp phần nhận diện vướng mắc, đề xuất giải pháp xây dựng hệ thống phân loại, thu gom, tái chế đồng bộ, phù hợp điều kiện đô thị Việt Nam./.

Hồng Đạt