Phát triển đô thị: Cần thể chế vững, con người mạnh và quy trình minh bạch

Quan điểm này được ông Ngô Anh Tuấn - Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng (ACST) khẳng định tại lễ tổng kết dự án “Tăng cường thể chế và nâng cao năng lực cho phát triển đô thị ở Việt Nam” (ISCB). Sự kiện do Bộ Xây dựng phối hợp cùng Chương trình Định cư con người Liên Hợp Quốc (UN-Habitat) và Đại sứ quán Thụy Sĩ tổ chức tại Hà Nội ngày 1/8.

Dự án ISCB nhằm lấp đầy khoảng trống bất bình đẳng không gian, phân mành chính sách, thiếu hụt nhân lực, thông qua các phương pháp quy hoạch mới theo hướng hợp tác nhiều bên. Các kết quả, công cụ và kinh nghiệm thực tiễn từ ISCB sẽ tiếp tục lan tỏa qua mạng lưới chuyên gia, học viện đào tạo và cơ chế hỗ trợ kỹ thuật. Kết quả từ dự án sẽ tiếp tục được Bộ Xây dựng lồng ghép vào các chương trình hành động quốc gia, tài liệu hướng dẫn kỹ thuật và chính sách hỗ trợ địa phương trong thời gian tới.

Tại buổi lễ, Phó Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Aldo de Luca cho biết, phát triển đô thị bền vững bắt đầu từ thể chế vững mạnh, cộng đồng được trao quyền và quy hoạch một cách toàn diện. Thụy Sĩ tự hào hỗ trợ Việt Nam trong việc kiến tạo những thành phố có khả năng phục hồi, đáng sống và năng động về kinh tế thông qua các chính sách đô thị và năng lực thể chế được tăng cường.

Các đại diện từ Liên Hợp Quốc và SECO cùng khẳng định vai trò của Việt Nam trong chiến lược phát triển đô thị toàn cầu, đồng thời đánh giá cao tầm nhìn và phương pháp tiếp cận tiến bộ của dự án ISCB, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam vừa trải qua đợt hợp nhất địa giới hành chính và chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mang tính lịch sử.

Một trong những thành quả của ISCB là việc xây dựng Chương trình đào tạo về Phát triển đô thị bền vững (SUD) với 6 mô-đun được xây dựng dựa trên năng lực đào tạo của ACST, kinh nghiệm quốc tế từ UN-Habitat và các tổ chức phát triển và khảo sát các đơn vị, địa phương trong mạng lưới đối tác của ACST. Các mô-đun đào tạo được thử nghiệm thông qua 9 khóa bồi dưỡng do ACST trực tiếp triển khai thu hút sự tham gia của hơn 350 cán bộ quản lý, chuyên viên đô thị. Có 37 giảng viên hoàn thành khóa đào tạo giảng viên nguồn (ToT), 20% trong số đó trực tiếp tham gia giảng dạy, điều phối các khóa bồi dưỡng, hình thành mạng lưới giảng dạy và tư vấn chuyên môn có khả năng tự duy trì…

Dự án cung cấp 3 báo cáo kỹ thuật của chuyên gia quốc tế về đánh giá hệ thống pháp luật liên quan đến quy hoạch, phát triển và quản lý đô thị, cùng với các nghiên cứu điển hình trên thế giới nhằm hỗ trợ Bộ Xây dựng hoàn thiện Dự thảo Luật Quản lý Phát triển Đô thị và hỗ trợ việc điều chỉnh, sửa đổi bổ sung Luật Quy hoạch. Đồng thời, hỗ trợ kỹ thuật và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong quá trình xây dựng Thông tư 04/2023/TT-BKHĐT về cơ sở dữ liệu và bản đồ quy hoạch, dưới sự chủ trì của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính) và các bộ, ngành liên quan.

Các chuyên gia đánh giá cao về mô hình hợp tác ba bên giữa chính quyền, chuyên gia và cộng đồng, trong đó sự tham gia thực chất được xem là nền tảng để bảo đảm tính hiệu quả và bền vững của các sáng kiến đô thị. Thông qua các hoạt động thử nghiệm tại Bến Tre và Tam Kỳ, dự án đã tạo điều kiện để cộng đồng đóng vai trò chủ động trong việc hình thành tầm nhìn, thiết kế không gian công cộng và phản hồi chính sách. Hơn 1.000 người dân và cán bộ địa phương đã tham gia vào các hoạt động tham vấn, khảo sát, thiết kế và đồng kiến tạo, thể hiện rõ sự chuyển đổi từ “được quy hoạch” sang “quy hoạch cùng nhau”.

Theo ông Frank D’hondt - Cố vấn kỹ thuật trưởng của dự án ISCB, tầm nhìn chiến lược tổng thể của dự án được gắn với các mục tiêu phát triển bền vững và cam kết quốc tế của Việt Nam. Dự án ISCB đã góp phần làm rõ một thực tế rằng phát triển đô thị bền vững không thể chỉ dựa vào đầu tư hạ tầng, mà cần bắt đầu từ thể chế vững, con người mạnh và quy trình minh bạch.

Dự án ISCB được triển khai trong giai đoạn 5 năm (từ năm 2020 – 2025) gồm các hợp phần: Nâng cao năng lực; Chính sách và pháp luật; Thí điểm. Dự án đã nhận được tài trợ của Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO) để triển khai trong giai đoạn 2020 - 2025. Chương trình Định cư con người Liên Hợp Quốc (UN-Habitat) là đơn vị chịu trách nhiệm hỗ trợ kỹ thuật và điều phối tổng thể triển khai dự án.

Bộ Xây dựng đóng vai trò cơ quan chủ quản dự án, Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng đóng vai trò chủ trì dự án. Cục Phát triển đô thị (thuộc Bộ Xây dựng), Vụ Quản lý quy hoạch (thuộc Tài chính) là các đơn vị đồng triển khai. Dự án hỗ trợ 3 địa phương được lựa chọn triển khai Hợp phần Thí điểm.