Phát triển quần thể chim yến: Cần hài hòa giữa lợi ích và bảo tồn

Đây là hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 35 năm xây dựng và phát triển Công ty Yến sào Khánh Hòa (9/11/1990 - 9/11/2025).

Tham dự Hội thảo có các nhà khoa học thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Thư ký Hội các ngành Sinh học Việt Nam; các Trường Đại học trong khu vực; cùng lãnh đạo các sở, ban, ngành, các nhà khoa học và đại diện các địa phương có quần thể chim yến đảo trên cả nước.

Việt Nam với đường bờ biển dài và hệ thống đảo ven bờ phong phú là môi trường lý tưởng cho loài chim yến hàng. Tuy nhiên thực tế phát triển nghề và khai thác tổ yến đang đứng trước nhiều thách thức. Nhiều nghiên cứu cho thấy nghề nuôi chim yến phát triển mang tính tự phát, thiếu quy hoạch vùng nuôi và thiếu liên kết chuỗi giá trị.

Quần thể chim yến – đặc biệt tại các đảo ven biển – rất nhạy cảm với biến đổi khí hậu, mực nước biển dâng và thời tiết cực đoan làm ảnh hưởng lớn đến môi trường sinh sống của loài chim này. Công tác quản lý nhà yến chưa đồng bộ, nhiều nhà yến không giấy phép xây dựng, chưa có tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng và công tác truy xuất nguồn gốc tổ yến còn yếu.

Bên cạnh đó, nạn săn bắt chim yến trái phép và dùng bẫy lưới "tàng hình" vẫn diễn biến phức tạp tại các khu vực vùng ven biển, gây nguy cơ suy giảm nguồn chim yến tự nhiên. Những thực trạng này tạo ra nút thắt lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững ngành yến sào, đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ về khoa học-công nghệ, chính sách và quản lý để bảo vệ và khai thác có trách nhiệm loài chim quý này.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Tiến sĩ Trịnh Minh Hoàng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh, Khánh Hòa là địa phương có quần thể chim yến đảo lớn nhất cả nước, là nguồn tài nguyên quý giá gắn liền với phát triển kinh tế biển đảo và thương hiệu quốc gia Yến sào Khánh Hòa. Hội thảo là dịp để các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp cùng thảo luận, đề xuất các giải pháp phát triển nghề nuôi yến gắn với bảo tồn bền vững, ứng phó biến đổi khí hậu.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Long - Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đánh giá cao nỗ lực của Khánh Hòa trong công tác bảo tồn và phát triển nghề nuôi yến. Ông cho rằng cần sớm xây dựng Chiến lược quốc gia về bảo tồn và phát triển chim yến đến năm 2035, tầm nhìn 2050, trong đó tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách, quy hoạch vùng nuôi yến và tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, xuất khẩu tổ yến.

Tại Hội thảo, các chuyên gia trình bày nhiều báo cáo quan trọng. Thạc sĩ Đỗ Văn Hoan (Cục Chăn nuôi và Thú y) thông tin, Việt Nam hiện có hơn 29.000 nhà nuôi yến tại 22 tỉnh, thành phố, sản lượng đạt khoảng 270 tấn tổ yến/năm. Việc xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc từ năm 2022 đã mở ra cơ hội lớn cho ngành hàng yến sào Việt Nam.

Theo Thạc sĩ Võ Văn Công - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa, cần tăng cường kiểm soát việc săn bắt trái phép và nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ đàn chim yến, đặc biệt tại các đảo yến tự nhiên. Ông đề nghị xây dựng lực lượng kiểm tra thường xuyên, đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật và giáo dục cộng đồng về giá trị sinh thái của chim yến.

Thạc sĩ Nguyễn Thanh Hải - Tổng Giám đốc Công ty Yến sào Khánh Hòa, trình bày chuyên đề phát triển chuỗi giá trị ngành hàng yến sào từ khai thác, chế biến đến xuất khẩu, hướng đến chuẩn hóa sản phẩm và mở rộng thị trường quốc tế. Ông cho biết Công ty đang đầu tư công nghệ chế biến sâu, phát triển sản phẩm dinh dưỡng, mỹ phẩm và thực phẩm chức năng từ tổ yến, nhằm nâng cao giá trị gia tăng và uy tín thương hiệu Yến sào Việt Nam.

Trong khi đó, Thạc sĩ Trịnh Thị Hồng Vân - Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Yến sào Khánh Hòa khẳng định, kết quả Hội thảo là cơ sở quan trọng để Công ty kiến nghị UBND tỉnh và các Bộ, ngành Trung ương ban hành chính sách, giải pháp đồng bộ trong bảo vệ và phát triển bền vững quần thể chim yến Việt Nam, đồng thời tiếp tục xây dựng Chiến lược phát triển chuỗi giá trị yến sào Việt Nam vươn tầm quốc tế.

Công ty Yến sào Khánh Hòa là doanh nghiệp nhà nước, 100 % vốn do Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa làm đại diện chủ sở hữu, chính thức thành lập theo Quyết định số 1352/QĐ-UB ngày 9/11/1990 và chuyển đổi thành mô hình công ty TNHH nhà nước một thành viên từ ngày 26/10/2009. Công ty được giao nhiệm vụ quản lý, bảo vệ, khai thác và chế biến nguồn tài nguyên tổ yến đảo thiên nhiên trên địa bàn tỉnh. Với chiến lược trở thành thương hiệu quốc gia về yến sào, Công ty không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm sang hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có Mỹ, Nhật Bản, Canada, Úc, Trung Quốc…

Công ty đã đăng ký bảo hộ thương hiệu tại nhiều quốc gia và tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm, áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như ISO, HACCP, Halal để đáp ứng các thị trường khó tính. Nhờ vậy, thương hiệu Yến sào Khánh Hòa được khẳng định là "thủ phủ yến sào" của Việt Nam và là một trong những doanh nghiệp dẫn đầu ngành yến sào về quy mô và tầm ảnh hưởng quốc tế.

Những năm gần đây, dưới sự quan tâm chỉ đạo của Trung ương và sự nỗ lực của các địa phương, nghề nuôi, khai thác và chế biến yến sào đã phát triển mạnh mẽ. Cả nước hiện có hơn 29.000 nhà nuôi yến trải rộng khắp 22/34 tỉnh, thành, sản lượng đạt khoảng 270 tấn tổ yến/năm, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và khai thác hiệu quả tiềm năng tự nhiên. Đặc biệt, Việt Nam đã chính thức xuất khẩu chính ngạch tổ yến sang Trung Quốc theo các Nghị định thư năm 2022 và năm 2025, mở ra thị trường tiêu thụ rộng lớn, khẳng định thương hiệu Yến sào Việt Nam trên trường quốc tế.