Phát triển thị trường cho nhiên liệu hàng không bền vững

Với khả năng có thể giảm tới 80% lượng phát thải CO2 trong toàn bộ vòng đời nhiên liệu so với nhiên liệu phản lực truyền thống, việc phát triển thị trường cho nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) chính là giải pháp quan trọng để đẩy nhanh chuyển dịch năng lượng, giúp Việt Nam hiện thực hoá cam kết đưa phát thải ròng về 0 vào năm 2050.

Theo Tổng Công ty Lọc Hóa Dầu Việt Nam (BSR)-đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), việc đầu tư sản xuất quy mô lớn SAF được xác định là một định hướng chiến lược dài hạn của BSR, gắn với quá trình chuyển đổi sang mô hình năng lượng bền vững, phù hợp với xu thế quốc tế và điều kiện trong nước.

Hiện nhiều quốc gia trên thế giới đang thực thi cơ chế bắt buộc pha trộn SAF, thúc đẩy thị trường tăng trưởng nhanh với sản lượng dự kiến hàng chục triệu tấn vào 2030. Tại Việt Nam, với cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” năm 2050 cũng như các lợi thế nguyên liệu đa dạng (dầu ăn đã qua sử dụng, mỡ cá, sinh khối) và lợi thế hạ tầng lọc dầu hiện hữu, việc đầu tư sản xuất nhiên liệu SAF quy mô lớn đang có nhiều cơ hội để hiện thực hoá, phục vụ nhu cầu nhiên liệu xanh cho ngành hàng không Việt Nam.

Thực tế là từ năm 2025, BSR đã pha trộn thành công nhiên liệu SAF + Jet-A1. Ngày 31/3/2025, BSR chính thức nhận hai chứng nhận quốc tế ISCC CORSIA và ISCC EU do SGS Germany cấp. Đây là “giấy thông hành” quan trọng để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng SAF toàn cầu, bởi SAF không chỉ đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt, mà còn phải đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, quản trị phát thải và các tiêu chí bền vững theo chuẩn quốc tế. Ngày 4/6/2025, BSR đã xuất bán lô SAF thương mại đầu tiên cho các chuyến bay nội địa, làm nền tảng cung ứng cho giai đoạn 2026–2030.

Trong trung hạn, BSR đã hoàn thành nghiên cứu cơ hội đầu tư, đang chuẩn bị phê duyệt chủ trương đầu tư dự án SAF-HEFA công suất 100 nghìn tấn/năm, dự kiến vận hành từ 2031. Đây là dự án sản xuất SAF theo công nghệ HEFA- công nghệ đã được thương mại hóa quy mô lớn (chiếm 80-90% lượng SAF sản xuất hiện nay) nhưng phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu dầu, mỡ.

Trong dài hạn, BSR đặt mục tiêu nghiên cứu các mô hình thử nghiệm sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững theo các công nghệ ATJ (chuyển từ hợp chất có oxy sang hydrocarbon), công nghệ FT (tổng hợp từ khí sang hydrocarbon sạch), công nghệ e-SAF (chuyển carbon vô cơ sang nhiên liệu tổng hợp gắn với phát triển năng lượng tái tạo và hydro xanh) nhằm đa dạng hóa công nghệ và chuẩn bị cho phát triển phù hợp điều kiện nguyên liệu Việt Nam.

Tuy nhiên, theo BSR, việc sản xuất SAF quy mô lớn còn đối mặt với nhiều khó khăn như quy mô nguồn nguyên liệu còn hạn chế và phân tán; chi phí đầu tư và giá thành sản xuất SAF vẫn cao gấp 2-3 lần nhiên liệu phản lực truyền thống Jet-A1...

Đại diện BSR cũng cho biết, việc hình thành thị trường SAF là điều kiện quan trọng để thúc đẩy phát triển sản xuất SAF quy mô lớn. Theo đó, cơ quan quản lý cần xây dựng lộ trình sử dụng SAF; ban hành cơ chế hỗ trợ (Tín chỉ carbon và định giá carbon; ưu đãi đầu tư, thuế; chính sách quản lý và ưu tiên nguồn nguyên liệu trong nước). Bên cạnh đó, việc• khuyến khích cam kết tiêu thụ SAF từ các hãng hàng không cũng là yếu tố quan trọng để mở rộng thị trường tiêu thụ SAF. Ngoài ra, việc xây dựng cơ chế chia sẻ chi phí và rủi ro giữa Nhà nước – doanh nghiệp – hãng hàng không là thực sự cần thiết để thúc đẩy việc đầu tư sản xuất SAF quy mô lớn.

Ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho biết, thời gian tới, Việt Nam sẽ tiếp tục xây dựng khung chính sách, thúc đẩy phát triển hệ sinh thái và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực SAF. Việt Nam không chỉ hướng tới việc ứng dụng SAF trong nước mà còn đặt mục tiêu tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Bởi vậy, sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế sẽ có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình thúc đẩy phát triển xanh và chuyển đổi năng lượng của Việt Nam.

Theo Tổng Giám đốc Hiệp hội SAF châu Á (ASAFA) Fabrice Espinosa, để đạt mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050, tỷ trọng sử dụng nhiên liệu xanh trong ngành hàng không cần đạt khoảng 60 - 70%. Điều này đồng nghĩa sản lượng SAF toàn cầu phải tăng trưởng hơn 100 lần trong hơn hai thập kỷ tới.